«Стратегик босинқираш»: Республикачилар партияси раҳбарияти Трампнинг Суриядаги сиёсатидан ғазабда

У яқиндагина Туркия ва Суриядаги вазиятни АҚШ учун «стратегик ажойиблик» деб атаган Трампнинг сўзларига шу тариқа оҳангдошлик билан муносабат билдирган.

«Чегарадаги муаммо уларники. Бу бизнинг чегара эмас ва биз бунинг учун америкаликлар ҳаёти билан тўлов қилмаслигимиз керак», деганди Трамп чоршанба куни Оқ уйдаги матбуот анжуманида.

9 октябрь куни америкалик ҳарбийлар Сурия шимолидаги ҳудуддан кетиши муносабати билан Туркия армияси «хавфсиз ҳудуд» барпо этиш мақсадида Сурия ҳудудига кирганди. Анқаранинг мақсади - Туркияга душман деб ҳисобланувчи суриялик курдларни ўз чегараларидан узоқроққа суриб ташлаш ва бу ҳудудга Туркияда яшаб келаётган миллионлаб суриялик қочқинларни жойлаштириш.

Ўтган ҳафтада АҚШ воситачилигида Туркия 5 кунга ўт очишни тўхтатиш бўйича келишувга рози бўлди, аммо томонлар бир-бирини келишувга амал қилмасликда айблашди. Мустақил манбаларнинг хабарларига кўра, келишув ҳақидаги хабарлардан кейин ҳам ҳудудда ҳарбий тўқнашувлар давом этмоқда.

Халқаро гуманитар ташкилотларнинг прогнозларига кўра, Туркия «Тинчлик булоғи» номли амалиётини бошлаганидан буён юздан ортиқ киши ҳалок бўлди, 300 мингга яқин киши ўз бошпаналарини ташлаб, Суриянинг марказий ҳудудларига кўчишга мажбур бўлди.

Курдлар этник тозалаш қурбонига айланиши мумкинлиги ҳақидаги хавотирлар ҳам бор. Бундан ташқари, айрим тасдиқланмаган хабарларга кўра, Туркия Сурияда кимёвий қурол ишлатган, бу эса ҳарбий жиноят ҳисобланади.

Макконелл нималар деди?

Митч Макконеллнинг фикрича, Трампнинг АҚШ ҳарбийларини Сурия шимолидан олиб чиқиш қарори стратегик хато бўлган.

«Туркия-курд қарама-қаршилиги кучайган вақтда америкалик ҳарбийлар Сурия ҳудудидан олиб чиқилиши — стратегик нуқтайи назардан тунги даҳшатнинг ўзгинаси», — дея ёзган сенатор Washington Post нашридаги колонкасида.

Унинг фикрича, сўнгги икки ҳафтада бўлиб ўтган ишлар Вашингтоннинг ИШИД билан курашдаги муваффақиятларини йўққа чиқаради.

«Америкалик ҳарбийлар Суриядан чиқиб кетиши, Барак Обама бир вақтлар Ироқда қилган хатонинг такрорланиши бўлди. Ўшанда бундай қарор сабаб ИШИДнинг пайдо бўлишига шароит яратилганди», — дея таъкидлаган сенатор.

Бундан ташқари, Макконеллнинг ҳисоблашича, Оқ уйнинг ҳарбийларни қайтарий ҳақидаги қарори Россия ва Эронга минтақада ўз таъсирини кенгайтириш имконини бермоқда.

«Беш кунлик тинчлик сулҳи эълон қилинган бўлса ҳам АҚШ қўшинлари ИШИД ва бошқа террорчилар гуруҳларидан анча узоқлашиб кетган. Бу чекиниш Сурияда Башар Асаднинг шафқатсиз ҳукмронлиги ва Эрон тарафдорларининг ҳудудда бошқарув ўрнатишига олиб келади. Россиянинг Сурияда ўз таъсир доирасини кенгайтириб бораётганини ҳам қоралаймиз.

АҚШ Туркия босқинини тўхтатиши ва ўт очишни тўхтатиб туриш муддатини яна узайтириши ҳамда ўз қўшинини такроран Сурияга киритишга уриниши лозим. Шунингдек, Қўшма штатлар ҳукумати Туркиянинг Россиядан узоқлашиши ва НАТО ҳамжамиятига қайтишига шароит яратиши зарур», — дея таъкидлаган сенатор.

Сулҳми ёки унинг шарпаси?

Ҳафта бошида Анқарада Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған ва АҚШ вице-президенти Майк Пенс ўртасидаги музокаралар якунида зиддиятли ҳудудда 5 кун муддатга (120 соат) ҳарбий сулҳ бўйича келишувга эришилганди.

Унга кўра, Туркия ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиши, АҚШ курд ҳарбий бўлинмаларини «хавфсиз ҳудуд»дан олиб кетиши кўзда тутилганди.

Ўз навбатида курдлар Рас-ал-Айн ва Телл-ал-Абяд шаҳарлари ўртасидаги ҳудудда ўт очиш вақтинча тўхтатилганини эълон қилди.

Аммо жума куни асосан курдлардан таркиб топган «Сурия демократик кучлари» ҳарбий альянси вакили Мустафо Бали твиттердаги саҳифасида Туркия келишувга риоя этмаётгани ва ҳам ҳаводан, ҳам артиллерия орқали курд позицияларини ҳамда тинч аҳоли манзиллари, шунингдек, шифохоналарни ўққа тутишда давом этаётганини ёзди.

Эрдўған бундай хабарларни ёлғон хабарлар деб атади ва турк ҳарбийлари фақатгина 120 соатлик келишув муддати тугаганидан кейин ҳам унда кўзда тутилган шарт бажарилмаган тақдирда ҳарбий ҳаракатларни қайта бошлаши мумкинлигини таъкидлади.

Митч Макконеллнинг фикрича, агар келишувга барча томонлар амал қилса ва ҳарбий ҳаракатлар қайта тикланиши учун асос қолмаса ҳам, АҚШнинг бу масаладаги воситачилиги кўп нарсани тузата олмайди — Вашингтоннинг Яқин Шарқдаги позициясига ўнглаб бўлмас зарар етади.

Бошқа республикачи-сенаторлар ҳам Макконелли билан ҳамфикр. Ҳатто Трампни ҳеч қачон танқид қилмаган Линдси Грэҳэм ҳам америкалик ҳарбийларнинг Суриядан олиб чиқилишини қоралади.