Фалокатлар даҳшатига ҳозирлик: япон болалари табиий офатга қандай тайёрланади?

Япония қадимдан кўплаб табиий офатларга, жумладан зилзила, цунами ва тайфунларга дучор бўлиб келади. Сўнгги йилларда иқлим ўзгариши мамлакатда тўсатдан кучли ёмғир ёғадиган «партизан ёмғирлари» ҳолатларини кўпайтирди.

Япониянинг географик жойлашуви табиий офатларнинг олдини олишга имкон бермаса-да, аҳоли уларга қарши доим тайёр туришга ўрганди. Ҳар куни содир бўлиши мумкин бўлган табиий офатлардан болалар ҳаётини ҳимоя қилиш учун мактаб давриданоқ уларга керакли билимлар бериб борилади.

Табиий офатлар бўйича таълимнинг ҳозирги ҳолати

Японияда табиий офатлар бўйича таълим кундузги марказларда, бошланғич, ўрта ва ўрта мактабларда, шунингдек, коллежларда одамлар ўзларини офатлардан ҳимоя қилишлари учун олиб борилади. Табиий офатлар кўпайиши муносабати билан уларнинг олдини олишнинг аҳамияти янада кучаймоқда.

Одамларни табиий офатларнинг олдини олиш ҳақида хабардор қилиш ташаббуслари Япониянинг турли жойларида фаол равишда олиб борилади. «Хатар харитаси» офат хавфи бўлган ҳудудларни кўрсатади.

Токиода одамлар хабардорлигини ошириш мақсадида ҳар бир хонадонга офатларнинг олдини олиш учун нима қилиши мумкинлиги ҳақидаги буклетлар тарқатилади.

Цунамидан кейинги Токио ва унинг атрофидаги сув тошқинлари, кўчкилар ва йўл ҳалокатлари ҳақидаги маълумотлар кўрсатилган.
Кўриниб турибдики, ер бўйлаб қуюқ рангга эга бўлган ҳудудлар юқори даражадаги хавфга эга.
Сиз жойни танлашингиз ва харитани хоҳлаганингизча катталаштиришингиз мумкин. (Манба: Хатарлар харитаси портали)

Қадим замонлардан бери «Цунами Тенденко» шиори мавжуд. «Тенденко» — «ҳар бири алоҳида» деган маънони англатади. «Цунами Тенденко» одамларни қариндошларига ғамхўрлик қилишдан кўра ўзлари баланд жойга тезроқ югуришга ундаш учун ишлатилади. Чунки цунами катта зилзиладан кейин келади. Эвакуация машғулотларида ушбу шиорни ўрганган болаларнинг зилзила ва цунамида омон қолиш даражаси юқори бўлган.

Фавқулодда таълимнинг ҳаётий мисоллари

Мотоширо бошланғич мактаби ҳар йили ёнғин ва зилзилаларга тайёргарлик кўриш учун эвакуация машғулотларини ўтказади.

Ўқувчилар эвакуация йўлларини ўрганадилар, сўнгра маҳаллий ўрта мактабгача бўлган йналиш бўйлаб юришади ёки улар болалар билан бирга яқин атрофдаги савдо марказининг томидаги эвакуация бошпанасига борадилар.

Ушбу бошланғич мактаб ҳам университет билан ҳамкорлик қилади ва у ГПС ёрдамида эвакуация қилиш учун зарур бўлган вақтни ўлчайди. Йиғилган маълумотлар кейинги эвакуация машғулотлари учун, масалан, энг яхши йўлни танлаш, ёмғир пайтида ёмғирпўш ёки соябон танлаш ҳақида фикр юритиш учун ишлатилади.

Ўқув машғулотида ўқувчилар синфда билим оладилар ва кейин эвакуация йўлидан ўтадилар.
(Суратлар Тойота Сити, Мотоширо бошланғич мактаби томонидан тақдим этилган)

Япония пойтахти Токиодаги Мачида шаҳридаги Цурукава Даини бошланғич мактаби ҳар йили табиий офатларнинг олдини олиш бўйича эрталабки йиғилиш ўтказади, унда ўқувчилар ўз ҳаётларини офатлардан ҳимоя қилиш учун қандай чоралар кўриш кераклигини ўрганадилар.

Эвакуациянинг асосий нуқталари, кучли ёмғир пайтида эҳтиёт бўлиш керак бўлган нарсалар, яқин дарёлар ва қоялар каби хавф туғдирадиган жойларни тушуниб, ўқувчилар офатлар ҳақида кучлироқ тушунчага эга бўладилар. Мактаб катта зилзила содир бўлган вазиятга тақлид қилиб, ота-оналар ўз фарзандларини олиб кетишлари учун тренинглар ўтказади.

Ушбу тренингда бошланғич мактаб ўқувчиларининг ота-оналари ёки васийлари уларни олиб кетиш учун келгунига қадар ўқитувчилар ғамхўрлик қилади, чунки зилзиладан кейин жамоат транспорти тўхтаб қолади ва улар ўзлари уйларига қайтиб кета олмайди. Ушбу тренинг мактаб ва ота-оналар ўртасида алоқани ривожлантиришга ёрдам беради.

Японияда тайфун яқинлашганда ёки шунга ўхшаш бошқа вазиятларда ўқувчиларнинг бир гуруҳ бўлиб уйларига боришлари одатий ҳол ҳисобланади. Мактаблар маҳаллий хавфсизлик патруль гуруҳлари ва ота-оналарни хабардор қилиш учун оммавий электрон почта хабарларидан фойдаланиши мумкин, бу ўқитувчиларга ўқувчиларни бир жойга йиғишга имкон беради.

Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш учун Япониядаги ҳар бир бола биладиган машҳур ибора бор: «итариб юборманг, югурманг, гапирманг ва орқага қайтманг». Ушбу иборага қўшимча равишда, мактаб ўз кўрсатмаларига «яқинлашманг»ни ҳам киргизади, яъни ўқувчилар хавфли жойлардан узоқроқ туришлари керак.

Ўқувчилар гимназиядаги «фалокатнинг олдини олиш бўйича эрталабки йиғилиши»да ўқитувчилар маълумот бериш учун фотосурат,
расм ва слайдлардан фойдаланади.(Сурат Цурукава Даини бошланғич мактаби томонидан тақдим этилган, Мачида шаҳри)

Тажриба-ўқув муассасаларига кириш

Японияда табиий офатларнинг олдини олиш бўйича кўплаб тажриба-ўқув муассасалари мавжуд бўлиб, уларда сиз фалокатлар ҳақида маълумот олишингиз ва уюштирилган офатларни бошдан кечиришингиз мумкин. Ҳонжо ҳаёт хавфсизлиги бўйича ўқув маркази Токио ёнғин департаментига тегишли бўлиб, у ерда оилавий экскурсия қилиш мумкин.

«Шаҳардаги сув тошқини тажрибаси» сув тошқини пайтида сув босимига қарши автомобиль эшикларини ёки фавқулодда эшикларни очиш қийинлигини чинакам ҳис қилиш имконини беради.

Шунингдек, кучли ёмғир симуляцияси мавжуд, у ерда сиз худди тайфундаги каби кучли ёмғир ва шамол ишлаб чиқарадиган машинага кирасиз. Тутунли лабиринт ёнғин содир бўлганда қандай қилиб эвакуация қилишни ўргатади ва амалий ғайритабиий об-ҳаво девори икки томонлама тажрибани ўз ичига олади.

Зилзила симуляцияси сизга ўтмишда содир бўлган зилзила каби силкинишларни ҳис қилиш имконини беради.

Марказ ходимларидан бири шундай деди: «Фалокатлар қўрқинчли эканини тушуниш керак. Бу сизга кейинги ҳаракатларингиз ҳақида ўйлаш имконини беради».

(Юқорида) «Зилзила симуляцияси» сизга катта зилзила силкинишларини ҳис қилиш имконини беради.
Бу ерда болалар зилзила тугагунига қадар стол остида ўзларини ҳимоя қилмоқдалар.
(Пастда) «Ёнғин ўчириш тажрибаси» бу ерда сиз ёнғинни топиб, дастлабки босқичда оловни қандай ўчиришни ўрганишингиз мумкин.
(Фотосуратлар Ҳонжо ҳаёт хавфсизлиги ўқув маркази томонидан тақдим этилган)

Шинагава офатларнинг олдини олиш бўйича тажриба залида ота-оналар ва болалар учун табиий офатларнинг олдини олиш бўйича тадбирлар ўтказилади. Тадбир таниш объектлардан фойдаланган ҳолда дам олиш пайтида тажриба орттириш учун мўлжалланган.

Офатнинг олдини олиш ҳақида билимга эга бўлиш учун «фалокатларнинг олдини олиш хариталари» билан ўйин ўйнашингиз мумкин. Челак эстафетасида эса иштирокчилар ёнғинга қарши курашда сувни тасвирлаш учун рангли тўплардан фойдаланадилар.

«Фалокатларнинг олдини олиш карталари» сизга ўйин ўйнаганингизда офатларнинг олдини олиш ҳақида билим олишга ёрдам беради.

«Челак эстафетаси»да сиз ёнғинга қарши кураш учун сувни ифодаловчи ранг-баранг тўплар билан челакларни ташиш учун бирга ишлайсиз.

Зилзиладан омон қолиш кўникмалари

Токионинг Сона майдонида сиз зилзиладан кейин 72 соат давомида омон қолиш кўникмаларини берадиган амалий машғулотларга қўшилишингиз мумкин. Эвакуация бошпанасига киришнинг виртуал тажрибасидан ўтиш учун планшет қурилмасида тест топширасиз. Айниқса, машҳур ҳудуд шикастланган кўчаларнинг кўринишини тиклайди.

Бу ерда сиз ҳатто ҳақиқийсига ўхшаш, картондан тайёрланган кўрпа-тўшаклар ва бошқа кундалик эҳтиёжлар билан жиҳозланган эвакуация марказини топишингиз мумкин. Муассаса ходимларидан бири шундай дейди:

«Шикастланган кўчалар ҳамда эвакуация марказини кўриб чиқиш ва тайёргарлик кўриш керак. Мен болалар фалокатларнинг олдини олиш бўйича энг сўнгги маълумотларга эга бўлишларини ва уларнинг оилалари фалокатларга қарши биргаликда курашишда етакчилик қилишларини истайман».

Зилзиладан зарар кўрган ҳақиқий кўчага ўхшаб кўринадиган ҳудудда табиий офатларнинг олдини олиш бўйича болалар
планшетларда викторинага жавоб беришади. (Суратлар Сона Ареа Токио томонидан тақдим этилган)

Агар табиий офат юз берса нима қиласиз? Фавқулодда вазиятларда ўзингизни ва оилангизни ҳимоя қилишга ҳар куни тайёргарлик кўриш ва фалокатларнинг олдини олиш ҳақида билиш жуда муҳимдир.

Чарос Маннонова тайёрлади