Инфографика: Хитой қарзи ЕИни ортда қолдирди

Хитой давлат қарзи илк бор Европа Иттифоқининг жами давлат қарзидан ошиб кетди. Бу жаҳон қарз тузилмасидаги жиддий ўзгаришни англатади.

Фото: pxhere.com

2008 йилги жаҳон молиявий инқирозидан кейин АҚШ, Хитой ва Европа қарз олиш борасида мутлақо турлича йўлдан борди. Европа қарз ўсишини нисбатан чекланган доирада ушлаб турган бир пайтда, АҚШ ва Хитой, айниқса 2020 йилдан кейин, уни жуда тез суръатларда оширди.

Янги графика Халқаро валюта жамғармаси маълумотлари асосида 1995 йилдан 2025 йилгача бўлган даврда АҚШ, Европа Иттифоқи ва Хитойнинг йиллик давлат қарзи ҳажми динамикасини жорий АҚШ долларида (инфляция ҳисобга олинмаган ҳолда) акс эттиради.

2025 йилга келиб, Хитойнинг давлат қарзи 18,7 триллион долларга етди ва илк бор Европа Иттифоқининг 17,6 триллион долларлик кўрсаткичидан ошиб кетди. Бу бурилиш нуқтаси Хитой қарзининг сўнгги йигирма йилда нақадар тез ўсганини яққол кўрсатади.

2008 йилда АҚШнинг давлат қарзи 10,9 триллион доллар бўлган эди — бу ЕИнинг 10,7 триллион долларлик кўрсаткичига деярли тенг эди. 2025 йилга келиб эса у 38,3 триллион долларгача ўсди ва Европа кўрсаткичидан 20,7 триллион долларга ошиб кетди.

Хитой қарзи 2008 йилдаги 1,2 триллион доллардан бошлаб ўртача йиллик тахминан 17 фоиз суръатда ўсди — бу эса унга йигирма йилга етмай Европа Иттифоқини ортда қолдириш имконини берди.

2008 йилдан бери АҚШ давлат қарзи ўртача йиллик 7,7 фоизга ошган бўлса, Европа Иттифоқида бу ўсиш суръати тахминан 3 фоизни ташкил этган.

Европа Иттифоқида қарзнинг нисбатан секин ўсиши қисман АҚШ ва Хитойга нисбатан иқтисодиётнинг номинал ўсиш суръати пастроқ бўлгани билан изоҳланади. Бироқ бу, шунингдек, 2010–2012 йилларга тўғри келган Европа қарз инқирозидан кейин жорий этилган анча қатъий бюджет чекловлари натижаси ҳамдир.

Бундан фарқли ўлароқ, Хитойда қарзнинг ўсиши кредитлаш ҳажмини кенгайтириш, кенг кўламли инфратузилма сармоялари ва давлатнинг иқтисодиётдаги рағбатлантирувчи роли билан боғлиқ бўлди.

АҚШ эса инқироз даврларидаги қарз олишни, айниқса 2020 йилдан кейин, барқарор бюджет тақчилликлари билан уйғунлаштирди. Бу эса давлат қарзининг Европа даражасидан анча ошиб кетишига олиб келди. Федерал даражада фискал чекловлар камроқ бўлгани сабабли, Вашингтон харажатларни юқори даражада сақлаб қолди — айнан шунинг учун ҳам АҚШнинг давлат қарзи бугунги кунда Хитой ва Европа Иттифоқи кўрсаткичларидан сезиларли даражада юқори.