Сунъий интеллект энди шунчаки технология эмас, у стратегик қурол

Куни-кеча янгиликларни ўқир эканман, АҚШ ҳукуматидан жиддий ўйлантирадиган хабарга дуч келдим. Anthropic компаниясининг бир неча кун олдин тақдим этилган энг сўнгги моделлари – Fable 5 ва анчадан бери ёпиқ синовда бўлган Mythos моделлари АҚШ ҳукумати томонидан тақиқланди. Энг қизиғи, бу тақиқ айнан чет эл фуқаролари учун жорий этилган.

Anthropic компанияси баёнотига кўра, АҚШ ҳукумати 12 июн куни юборган топшириқда ушбу Fable 5 моделини барча чет элликларга, ҳатто компаниянинг ўзида ишлаётган чет эл фуқароларига ҳам бутунлай ёпиш талаб қилинган. Компания шошилинч равишда ҳукуматга бўйсуниб, бу моделларни барча учун чеклаб қўйди.

Ҳукумат кўрсатмасида аниқ сабаб батафсил кўрсатилмаган, лекин Anthropic'нинг тушунишича, ҳукумат Fable 5'ни хавфсизлик тўсиқларини четлаб ўтиш усулини аниқлаган деб ҳисоблайди.

Бу воқеа бизга бир нарсани яққол кўрсатяпти: сунъий интеллект пойгаси энди оддий технологик рақобат эмас, балки давлатлар ўртасидаги стратегик курашга айланди. Худди ўтган асрдаги ядровий қуроллар пойгаси каби, бугун сунъий интеллект моделлари кимнинг қўлида кучли бўлса, ўша давлат дунё миқёсида етакчиликни қўлга киритади. Кучли давлатнинг кучли сунъий интеллекти бўлиши шарт деган янги тезис олдинга чиқмоқда.

Сунъий интеллект ва давлат суверенитети

Мен сунъий интеллектни ҳар доим давлат суверенитети масаласи билан боғлаб келаман. Сизнинг ўз сунъий интеллектингиз йўқми, демак, сиз ўз эркинлигингиз ва рақамли суверенитетингизнинг бир қисмини бошқа давлатга бериб қўйгансиз. Афсуски, бугун бизда ўзимизнинг мустақил AI моделларимиз йўқ ва биз чет эл технологияларига қараммиз.

Кўриб турибмизки, АҚШ ёки бошқа ҳукуматлар истаган вақтида биргина қарор билан Claude, ChatGPT ёки Google маҳсулотларига кириш имкониятини ёпиб қўйиши мумкин. Бунга мисоллар кўп: Huawei компаниясининг Google хизматларидан узиб қўйилиши ёки Nvidia график карталарининг Хитойга сотилишига қўйилган тақиқлар. АҚШ ҳар доим ўз манфаатларини ҳимоя қилади ва бу сафар ҳам Anthropic моделларини чеклашда асосий сабаб сифатида миллий хавфсизликни кўрсатди.

Киберҳужумлар ва моделлар пойгасидаги хавфлар

Нега айнан Mythos ва Fable 5 моделлари бундай қаттиқ тақиққа учради? Бунинг жиддий сабаблари бор. Anthropic ушбу моделларни реклама қилганда, уларнинг жуда эски тизимлардаги заифликларни ҳам топа олиш қобилиятини кўрсатган эди. Масалан, Mythos модели Linux тизимидаги 23 йиллик битта «баг»ни (заифликни) топиб берди. Бу нима дегани? Бу — ушбу модель ёрдамида жуда кучли киберҳужумлар уюштириш мумкин дегани. Тизимларнинг заиф нуқталарини топишда AI инсондан бир неча баробар тезроқ ва самаралироқ ишламоқда. Бундан ташқари Anthropic'нинг ўзи ҳам яқиндагина бу янги моделлар инсониятга қарши ишлаши мумкинлиги, жумладан AI ёрдамида био-қуроллар ишлаб чиқариш каррасига тезлашиши ҳақида ҳам огоҳлантирган эди.

Шу сабабли, Anthropic моделнинг ўзига ҳам чекловлар ўрнатган. Шахсан ўзим ҳам хавфсизликка дахлдор баъзи лойиҳаларда синаб кўрганимда, Fable 5 модели ҳатто оддий саволларга ҳам «мен бундай саволларга жавоб бермайман» деб рад жавобини берди. Демак, модел шунчалик кучлики, унинг имкониятлари ҳатто яратувчиларини ҳам, ҳукуматни ҳам хавотирга солмоқда.

Чеклов киритилишига яна бир сабаб — Хитойнинг Deepseek ёки Qwen каби AI моделлари АҚШнинг кучли моделларига тинимсиз сўровлар юбориш орқали ўз моделларини «ўқитиб», кучайтириб олаётгани ҳам маълум бўлди. OpenAI раҳбари Сем Альтман ҳам Конгрессга айнан шу масалада хат ёзиб, чет эл компаниялари АҚШ технологиялари ёрдамида ўз моделларини ривожлантираётганидан огоҳлантирди.

Бизни нима кутяпти ва нима қилишимиз керак?

Бу ҳали ҳаммаси эмас, бу бор-йўғи биринчи дебоча. Яқин келажакда ChatGPT, Gemini ва бошқа барча кучли моделларда биз кўплаб чекловларни кўришни бошлаймиз. Ривожланган давлатлар энг кучли AI моделларини фақат ўзлари учун олиб қолишади, биз каби давлатларга эса уларнинг соддароқ, кучсизроқ ва чекланган версияларини беришади. Бу чекловлар токенлар сонига, моделнинг ишлаш тезлигига ёки жавоблар сифатига таъсир қилади.

Агар биз бу пойгадан ортда қолишни истамасак, ўз миллий Сунъий интеллект стратегиямизни амалга оширишда, маҳаллий AI маҳсулотларни кўпайтиришга ҳаракат қилишимиз лозим. Сунъий интеллект – бу жуда қиммат технология. Бунинг учун нафақат катта маблағ, балки кучли мутахассислар, муҳандислар керак. Бизда эса бундай мутахассисларни тайёрлаш, уларни қўллаб-қувватлаш тизими ҳали етарли даражада эмас. Йиллар давомида кадрлар тарбияламасак, эртага учинчи давлатлар қаторида чекланган AI моделлари билан қолиб кетаверамиз. Бу пойга худди ядровий пойга каби шафқатсиз ва биз унда ўз ўрнимизга эга бўлишимиз шарт.

Анвар Нарзуллаев

Сунъий интеллект технологиялари мутахассиси,
"Mohirdev" компанияси раҳбари