Сўнгги ўн йилликларда кўплаб мамлакатлар углерод чиқиндиларини камайтириш ва қайта тикланувчи энергия манбаларига ўтишни жадаллаштирган бўлса-да, кўмир жаҳон энергетикасининг муҳим қисми бўлиб қолмоқда. Бугунги кунда ҳам дунёда ишлаб чиқарилаётган электр энергиясининг қарийб учдан бири айнан кўмир ҳиссасига тўғри келади.

Йиллик қазиб олиш ҳажми бўйича энг йирик кўмир кони АҚШнинг Вайоминг штатидаги Black Thunder Mine бўлди. Ушбу очиқ кон бир йилда 62,68 миллион тонна кўмир қазиб олган. Конда дунёдаги энг йирик экскаваторлардан бири ҳисобланган Ursa Major ҳам ишлатилади. Бу ерда олтингугурти кам бўлган суббитуминоз кўмир қазиб олинади ва у асосан иссиқлик электр станцияларида қўлланади.

Иккинчи ўринни Ҳиндистоннинг Чхаттисгарҳ штатида жойлашган Gevra OC Mine эгаллади. Бу ерда бир йилда 60 миллион тонна кўмир қазиб олинган. Давлатга қарашли Coal India компанияси тасарруфидаги мазкур кон ишлаб чиқариш қувватини йилига 70 миллион тоннага етказишни режалаштирмоқда.

Учинчи поғонада АҚШнинг яна бир йирик кони — North Antelope Rochelle Mine жойлашди. Унда ўтган йили 56,25 миллион тонна кўмир қазиб олинган. Захиралари бўйича эса бу кон дунёдаги энг йириклардан бири ҳисобланади ва камида 2047 йилгача фойдаланилиши режалаштирилган.

Тўртинчи ўринни Ҳиндистоннинг Kusmunda OC Mine кони эгаллади. Бу ерда бир йилда 50 миллион тонна кўмир қазиб олинган. Қизиғи шундаки, дунёдаги энг йирик бешта кўмир конидан иккитаси Ҳиндистоннинг бир ҳудуди — Корба округида жойлашган.

Бешинчи ўриндан Хитойнинг Шэнси вилоятидаги Northern Shaanxi Mine ўрин олди. Бу конда йил давомида 41,34 миллион тонна кўмир қазиб олинган. Хитой дунёда энг кўп кўмир истеъмол қилувчи мамлакат бўлса-да, кучли ўнликка фақат битта кони кирган.

Олтинчи ўрин Индонезиянинг Борнео оролидаги Sangatta Mine конига насиб этди. Бу ерда 40,9 миллион тонна кўмир қазиб олинган. Кон учта йирик участкани қамраб олади ва 1992 йилдан буён экспорт учун маҳсулот етказиб беради.

Европадаги энг йирик кўмир кони — Полшадаги Belchatów Mine еттинчи ўринни эгаллади. Бу ерда 40,43 миллион тонна қўнғир кўмир (лигнит) қазиб олинган. Кон Европадаги энг йирик иссиқлик электр станцияларидан бирини ёқилғи билан таъминлайди. Бироқ экологик талаблар кучайиши сабаб уни 2036 йилгача ёпиш масаласи кўриб чиқилмоқда.

Саккизинчи ўринни Индонезиядаги FTB Project кони (37,4 миллион тонна), тўққизинчи поғонани Tutupan Mine (36,39 миллион тонна), ўнинчи ўринни эса Borneo Indobara Mine (35,03 миллион тонна) эгаллади. Ушбу конларда асосан экспортбоп, олтингугурти кам бўлган юқори сифатли кўмир қазиб олинади.

Мутахассислар таъкидлашича, қайта тикланувчи энергия манбалари улуши тез суръатларда ўсиб бораётганига қарамай, кўмир яқин йилларда ҳам жаҳон энергетикасида муҳим ўринни сақлаб қолади. Башоратларга кўра, 2050 йилга бориб глобал энергия истеъмолининг қарийб ярмини қайта тикланувчи манбалар таъминлайди. Бироқ бундай ўтиш катта инвестициялар, замонавий технологиялар ва узоқ вақт талаб этади.

Шу билан бирга, кўмир экологик жиҳатдан энг муаммоли ёқилғилардан бири ҳисобланади. Уни ёқиш жараёнида атмосферага олтингугурт диоксиди, азот оксидлари ва майда заррачалар чиқарилиб, ҳаво ифлосланиши, кислотали ёмғирлар ҳамда аҳоли саломатлигига салбий таъсир кўрсатади. Шу боис йирик кўмир конлари келгуси ўн йилликларда ҳам глобал энергетика трансформациясининг марказида бўлиб қолиши кутилмоқда.