Jahon miqyosida mis zaxiralari: Yer qa’rida qancha mis bor?

Statistika shuni ko‘rsatadiki, aniqlangan mis konlari — ya’ni allaqachon topilgan, ammo hali o‘zlashtirilmagan konlar taxminan 2,1 milliard tonna metallni o‘z ichiga oladi. Agar bunga allaqachon qazib olingan mis qo‘shilsa, ma’lum (ya’ni hozircha aniq hisoblanadigan) misning umumiy hajmi taxminan 2,8 milliard metrik tonnaga yetadi.

Lekin eng ta’sirlisi — quyidagilar:

geologlar baholashicha, hali ochilmagan konlarda yer ostida chuqur joylashgan qo‘shimcha 3,5 milliard tonna mis bo‘lishi mumkin;
jami hisobda, Yerdagi misning umumiy massasi — qazib olingani, ma’lum zaxiralar va hali topilmagani — taxminan 6,3 milliard tonnani tashkil etishi mumkin. Bunday hajm har bir tomoni deyarli 890 metr bo‘lgan kub hosil qilgan bo‘lar edi.

Boshqacha aytganda, hozirgacha sayyora miqyosidagi taxminiy mis zaxirasining atigi taxminan 11 foizi qazib olingan, xolos.

Misning bu qadar muhim bo‘lish sababi shundaki, u hamma narsa uchun asosiy material hisoblanadi: elektr simlari va suv quvuri tizimlaridan tortib, qayta tiklanuvchi energiya manbalari va elektromobillar uchun akkumulyatorlargacha. Uning yuqori o‘tkazuvchanligi, uzoq xizmat qilishi va qayta ishlanish imkoniyati misni zamonaviy infratuzilma uchun almashtirib bo‘lmas resursga aylantiradi.

Shuning uchun ham oxirgi yillarda misga bo‘lgan talab keskin o‘sdi. Elektrifikatsiya, “yashil” energiya, elektromobillar, hatto sun’iy intellekt infratuzilmasi bilan bog‘liq texnologiyalar ham ko‘p jihatdan misga tayanadi.

Sanoat (tarmoq) hisobotlariga ko‘ra, toza energetikaga o‘tish jarayoni tezlashgani sayin, yaqin o‘n yillikda jahonda misga bo‘lgan talab sezilarli darajada oshishi mumkin.

Misning ulkan zaxiralari hali ham ochilmagan bo‘lsa-da, aniqlangan konlarning katta qismi bir nechta mamlakatlarda jamlangan: Chili mis zaxiralari va qazib olish bo‘yicha jahon yetakchisi bo‘lib qolmoqda — bu yerda dunyodagi eng yirik konlardan ba’zilari joylashgan. Undan keyin Peru va Avstraliya keladi: ularda jahon bozorlarini ta’minlab kelayotgan keng mis konlari mavjud. Shuningdek, ma’lum mis zaxiralari eng katta bo‘lgan davlatlar qatorida Rossiya va Kongo Demokratik Respublikasi ham bor.

Misning jahon iqtisodiyotidagi hal qiluvchi roliga qaramay, so‘nggi geologiya razvedka ishlari yangi yirik konlarni topishda qiyinchilikka duch kelmoqda. S&P Global tahliliga ko‘ra, 1990–2023 yillar oralig‘ida o‘lcham bo‘yicha qat’iy mezonlarga javob beradigan 239 ta mis koni aniqlangan bo‘lib, ularning umumiy hajmi taxminan 1,315 milliard tonnaga teng. Biroq so‘nggi yillarda yangi topilmalar soni kamayib bormoqda.