25 yilda dunyoning eng boy davlatlari reytingi qanday o‘zgardi?

Xalqaro valuta jamg‘armasi (XVJ)ning World Economic Outlook hisoboti asosida tayyorlangan reyting jon boshiga to‘g‘ri keladigan nominal YaIM ko‘rsatkichlariga asoslangan. Barcha raqamlar joriy AQSh dollarida hisoblangan bo‘lib, inflatsiya ta’siri inobatga olinmagan.

Irlandiya eng katta sakrashni amalga oshirdi

Tahlillarga ko‘ra, 2000–2026 yillar oralig‘ida eng katta o‘sishni Irlandiya namoyon etgan. Mamlakatning jon boshiga YaIM ko‘rsatkichi 25 yil ichida besh barobardan ortiq oshdi.

Natijada Irlandiya reytingda 14-o‘rindan dunyodagi ikkinchi o‘ringa ko‘tarildi. Mutaxassislar bu muvaffaqiyatni mamlakatning ko‘p yillar davomida xorijiy investitsiyalarni faol jalb qilgani bilan izohlamoqda.

Bugungi kunda Irlandiya yuqori texnologiyalar, farmatsevtika va moliyaviy xizmatlar sohasidagi xalqaro korporatsiyalar uchun Yevropadagi muhim markazlardan biriga aylangan.

Singapur ham yuqori pog‘onalarga ko‘tarildi

Shunga o‘xshash o‘sish Singapurda ham kuzatildi. Mamlakat 2000 yildagi 20-o‘rindan 2026 yilda beshinchi o‘ringa ko‘tarildi.

Singapur global moliya markazi, xalqaro savdo habi va yuqori texnologiyali ishlab chiqarish markazi sifatida o‘z afzalliklaridan samarali foydalangan.

Iqtisodchilar fikricha, Irlandiya va Singapur misoli kichik davlatlar ham to‘g‘ri iqtisodiy siyosat va investitsiya muhiti orqali qisqa vaqt ichida yuqori daromadli iqtisodiyotga aylanishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Yaponiya reytingda keskin pasaydi

So‘nggi 25 yildagi eng katta o‘zgarishlardan biri Yaponiya bilan bog‘liq bo‘ldi.

2000 yilda jon boshiga YaIM bo‘yicha Yaponiyadan faqat Lyuksemburg yuqorida turgan bo‘lsa, 2026 yilga kelib mamlakat 39-o‘ringa tushib qoldi.

Shveytsariya, Norvegiya va Daniya kabi davlatlar bu davr mobaynida Yaponiyani ortda qoldirdi.

Mutaxassislar bu holatning asosiy sabablari sifatida aholining qarishi, mehnat bozorida ishchi kuchining qisqarishi, iqtisodiy o‘sish sur’atlarining pastligi va iyenaning AQSh dollariga nisbatan qadrsizlanishini keltirmoqda.

Yevropa boy davlatlar markazi bo‘lib qolmoqda

Reytingdagi o‘zgarishlarga qaramay, Yevropa hanuz yuqori daromadli iqtisodiyotlarning asosiy markazi bo‘lib turibdi.

2026 yilda eng boy 15 davlatning 9 tasi Yevropada joylashgan. Ular qatoriga Lyuksemburg, Irlandiya, Shveytsariya, Norvegiya, Daniya, Niderlandiya, Avstriya, Islandiya va Shvetsiya kiradi.

Bu mamlakatlarni yuqori mehnat unumdorligi, kuchli davlat institutlari, malakali kadrlar va Yevropa Ittifoqining yagona bozoriga kirish imkoniyatlari birlashtirib turadi.

Boylik har doim ham aholi soniga bog‘liq emas

Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, mamlakatning boyligi uning hududi yoki aholi soniga to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘liq emas.

Reytingning yuqori qismida turgan ko‘plab davlatlar aholi jihatidan kichik hisoblanadi. Shu sababli eksport daromadlari va yuqori qiymat yaratadigan tarmoqlar jon boshiga to‘g‘ri keladigan iqtisodiy ko‘rsatkichlarga kuchli ta’sir ko‘rsatadi.

Aksincha, Xitoy, Hindiston, Braziliya va Indoneziya kabi yirik iqtisodiyotlar dunyo iqtisodiyotida katta o‘rin tutsa-da, jon boshiga YaIM bo‘yicha eng boy davlatlar qatoriga kirmaydi.

YaIM aholi farovonligini to‘liq aks ettirmaydi

Iqtisodchilar ta’kidlashicha, jon boshiga YaIM mamlakatda bir kishi hissasiga qancha mahsulot va xizmat ishlab chiqarilishini ko‘rsatadi, ammo aholining haqiqiy farovonlik darajasini to‘liq ifodalamaydi.

Masalan, Irlandiya va Lyuksemburg iqtisodiy faollik yuqori bo‘lgani uchun reytingning yuqori qismida turibdi. Biroq aholining real daromadlari, uy xo‘jaliklarining o‘rtacha boyligi yoki turmush sifati kabi ko‘rsatkichlar bo‘yicha manzara boshqacha bo‘lishi mumkin.

Shu sababli mutaxassislar jon boshiga YaIMni iqtisodiy taraqqiyotni baholashning muhim, ammo yagona mezoni emasligini ta’kidlamoqda.