AQSh va Eron muzokaralarning birinchi raundi yakunlandi. Nimalar ma’lum?

Shveytsariyada AQSh va Eronning yuqori martabali rasmiylari o‘rtasidagi muzokaralarning birinchi raundi 22 iyun kuni tongda yakunlandi. Muzokaralar boshlanishidagi keskinlikka — Tehronning Ho‘rmuz bo‘g‘ozini yana yopganini e’lon qilishi va AQSh prezidentining Eronga nisbatan hujumlarni qayta tiklash haqidagi tahdidlari sabab bo‘ldi.

AQSh vitse-prezidenti Jyey Di Vens yakshanba kuni Eron rasmiylari bilan muzokaralarni boshlagan edi. Ushbu muzokaralar o‘tgan haftada erishilgan o‘zaro anglashuv memorandumi shartlariga muvofiq o‘tkazildi. Reutersʼning yozishicha, muhokamalar dushanba kuni tonggacha davom etgan.

Vositachi davlatlar – Qatar va Pokiston qo‘shma bayonotida aytilishicha, AQSh va Eron 60 kun ichida yakuniy kelishuvga erishish bo‘yicha «yo‘l xaritasi»ga kelishib olgan. Qatar Tashqi ishlar vazirligi tomonidan e’lon qilingan bayonotga ko‘ra, texnik muzokaralar haftaning oxirigacha Shveytsariyaning tog‘li Byurgenshtok kurortida davom etadi. Ushbu kurort Qatarga tegishli.

Bayonotda qayd etilishicha, tomonlar Livandagi harbiy harakatlarga chek qo‘yish mexanizmiga kelishib olgan. Shuningdek, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali tijorat kemalarining xavfsiz o‘tishini ta’minlash maqsadida ko‘ngilsiz hodisalar va tushunmovchiliklarning oldini olish uchun «aloqa liniyasi» tashkil etilgan.

AQSh diplomatining BBC'ga aytishicha, muhokamalar yadroviy kelishuvning «elementlari»ga ham qaratilgan. Shuningdek, u Shveytsariyaning Lyutsern shahrida uchrashgan har ikki delegatsiya bugungi ishni kelgusida davom etadigan texnik muzokaralar uchun boshlang‘ich nuqta sifatida ko‘rayotganini bildirdi.

Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi uning mamlakati neft va neft-kimyo eksporti uchun cheklovlardan istisnolar olishga, muzlatilgan ayrim aktivlarni qaytarishga hamda Eronni qayta tiklash va rivojlantirish rejasini ishga tushirishga muvaffaq bo‘lganini ma’lum qildi. Oq uy muzokaralar hozircha yakunlangani borasida munosabat bildirmadi.

AQSh va Eron o‘rtasida yakuniy kelishuvga erishish maqsadida o‘tkazilgan muzokaralarning birinchi raundi «ruhlantiruvchi siljish» bilan yakunlandi, deb bayonot berdi vositachilar.

Muzokaralarga kimlar keldi?

AQSh delegatsiyasiga vitse-prezident Jyey Di Vens boshchilik qildi. Shuningdek, prezident Trampning kuyovi Jared Kushner va maxsus vakili Stiv Uitkoff ham keldi.

Eron delegatsiyasiga esa parlament spikeri Muhammad Boqir G‘olibof va tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi boshchilik qildi.

Shuningdek, vositachilar qatorida Pokiston bosh vaziri Shahboz Sharif va armiya qo‘mondoni, feldmarshal Asim Munir keldi. Qatar bosh vaziri shayx Muhammad bin Abdulrahmon Al Sani ham muzokaralarda qatnashdi.

Muzokaralar boshlanishidagi keskinlik

Yakshanba kuni muzokaralar rasman boshlanishidan biroz oldin, Trampning Eron rasmiylariga agar ular bo‘g‘ozni yana yopishga urinsa, «mamlakatingiz qolmaydi» deb aytgani haqida xabarlar tarqaldi. Fox News'ga ko‘ra, Tramp AQSh ushbu suv yo‘lini o‘z nazoratiga olishi va ehtimol o‘zi boj undirishi haqidagi avvalgi tahdidini yana bir bor takrorlagan.

Eron OAVlariga ko‘ra, Trampning tahdidlari ommaga oshkor bo‘lgach, Eron delegatsiyasi muzokaralar o‘tkazilayotgan xonaga qaytishdan bosh tortgan. Biroq xabarlar Pokiston va Qatar vositachilari orqali yetkazilib turilgan.

Shuningdek, eronliklar yadroviy masalalar bo‘yicha muzokaralar boshlanishi uchun memorandumning boshqa bandlari, jumladan, muzlatilgan aktivlarning ozod etilishi va AQShning Eron neft eksportiga ruxsat beruvchi istisnolari bajarilishi shartligini aytishgan.

«Eronliklar hech qayerga ketishgani yo‘q, ular hali ham shu yerda va tunda ham uchrashuv hamda muzokaralarni davom ettirishmoqda», dedi amerikalik diplomat Reuters agentligiga. «Biz boshqa mavzular qatorida bo‘g‘oz, Livan, yadroviy masalalar va memorandumni amalga oshirish tafsilotlarini muhokama qildik». AQSh rasmiysining so‘zlariga ko‘ra, yuqori darajadagi muhokamalardan keyin texnik xodimlar keyingi muzokaralarni olib borish uchun qoladi.

AQSh tomoni bayonotlari

Muzokaralar oldidan gapirgan AQSh bosh muzokarachisi J.D. Vens Tramp muzokarachilardan munosabatlarda «yangi sahifa ochishni» so‘raganini aytdi. Uning qo‘shimcha qilishicha, agar Eron rahbariyati «mintaqaviy beqarorlik harakatlantiruvchisi» bo‘lishdan va uzoq muddatli istiqboldagi «yadroviy qurolga ega bo‘lish intilishlaridan» voz kechishga tayyor bo‘lsa, AQSh «ushbu mamlakat bilan munosabatlarni tubdan o‘zgartirishga tayyor». Eron esa o‘zining yadroviy dasturi tinch maqsadlarni ko‘zlashini ta’kidlab keladi.

Shuningdek, Vens Livandagi zo‘ravonliklar ta’sirini jiddiy qabul qilmay, u yerda harbiy harakatlarni yakunlash borasida siljish borligini aytdi. «Bunday ishlar har doim biroz chalkash bo‘ladi», dedi u.

Qo‘shma Shtatlarda qolgan prezident esa Tramp agar Eron o‘z ittifoqchilarini jilovlamasa, unga qarshi hujumlarni qayta tiklash bilan tahdid qildi. «Eron Livandagi katta haq to‘lanadigan O‘Z VOSITAChILARI muammo tug‘dirishini zudlik bilan to‘xtatishi kerak», deb yozdi Tramp ijtimoiy tarmoqda. U katta ehtimol bilan «Hizbulloh»ni nazarda tutgan. «Agar buni qilishmasa, biz Eronga o‘tgan haftadagidek, faqat undan ham qattiqroq zarba beramiz!!!»

Eronning bosh muzokarachisi Muhammad Boqir G‘olibof bunga javoban shunday dedi: «Ular agar tahdidlari biron bir samara berganida, bugun bunday umidsiz ahvolga tushib qolmagan bo‘lardilar, deb o‘ylashmaydimi?... Ular qanchalik ko‘p gapirishmasin, harakatni biz qilamiz».

Livandagi janglar va Ho‘rmuz masalasi

Juma kuni Livanda yangi o‘t ochishni to‘xtatish rejimi e’lon qilinganiga qaramay, u yerda janglar tugayotganidan darak beruvchi belgilar deyarli ko‘rinmadi. Natijada Eron shanba kuni bo‘g‘ozni yana yopganini aytdi.

AQSh rasmiylari bo‘g‘oz yopilganini inkor etishdi, biroq tijoriy ochiq yuk tashish ma’lumotlari buning ta’siri darhol sezilganini ko‘rsatdi.

Eronning Fars axborot agentligi yakshanba kuni harbiy manbaga tayanib, keyingi ogohlantirishgacha kemalarning o‘tishi uchun yangi ruxsatnomalar berilmasligini xabar qildi.

Ikki kunlik shiddatli janglar ortidan yakshanba kuni Livanda birmuncha vaqtdan beri eng tinch kun bo‘lgandek ko‘rindi, deb yozmoqda Reuters. Xususan tun tushgunga qadar hech qanday yirik zo‘ravonliklar haqida xabar berilmagan.

Qatar va Pokistonning qo‘shma bayonotiga ko‘ra, tomonlar Livan masalasida ham kelishuvga erishgan. Xususan, «Livanda harbiy operatsiyalar to‘xtatilishiga rioya etilishini ta’minlash maqsadida, o‘zaro va Livan Respublikasi ishtirokida hamda vositachilar ko‘makchiligida ziddiyatlarni bartaraf etish markazini tuzishga kelishib oldilar», deyiladi bayonotda.