Jahon gaz bozorida qaysi davlatlar yetakchilik qilmoqda?

Tabiiy gaz hozirgi kunda jahon energetikasining eng muhim manbalaridan biri hisoblanadi. U elektr energiyasi ishlab chiqarishda, energiya talab yuqori bo‘lgan sanoat tarmoqlarida hamda aholi uy-joylarini isitishda keng qo‘llanadi.

Visual Capitalist tomonidan OPeK ma’lumotlari asosida tayyorlangan reytingga ko‘ra, tabiiy gaz qazib olishning asosiy qismi nisbatan kam sonli davlatlar hissasiga to‘g‘ri keladi. Jahon ishlab chiqarishining chorak qismidan ortig‘i AQSh hissasiga to‘g‘ri keladi.

2025 yilda AQSh 1 116 milliard kub metr tabiiy gaz qazib oldi. Bu nafaqat Rossiyaning ko‘rsatkichidan qariyb ikki barobar ko‘p, balki Xitoy, Kanada va Qatarning umumiy hajmidan ham yuqori hisoblanadi.

Mutaxassislar bu yetakchilikni so‘nggi yigirma yil davomida slanets gazini qazib olish texnologiyalarining jadal rivojlanishi bilan izohlamoqda. Gorizontal burg‘ilash va gidravlik yorish texnologiyalarining keng joriy etilishi AQShga ulkan zaxiralarni iqtisodiy jihatdan samarali o‘zlashtirish imkonini berdi. Natijada mamlakat nafaqat dunyodagi eng yirik tabiiy gaz ishlab chiqaruvchisi, balki suyultirilgan tabiiy gaz (LNG)ning yetakchi eksportchilaridan biriga aylandi.

Jahon energetika bozorida 2022 yildan keyin yuz bergan katta o‘zgarishlarga qaramay, Rossiya tabiiy gaz qazib olish bo‘yicha ikkinchi o‘rinni saqlab qoldi. Undan keyingi o‘rinlarni Eron (280 milliard kub metr), Xitoy va Kanada egallagan.

Yaqin Sharq ham global gaz bozorida muhim o‘rin tutishda davom etmoqda. Qatar, Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari mintaqaning asosiy gaz qazib oluvchilari hisoblanadi.

Ayniqsa, Qatar suyultirilgan tabiiy gazning eng yirik eksportchilaridan biri bo‘lib qolmoqda. Mamlakat dunyodagi eng yirik gaz konlaridan biri — «Shimoliy» (North Field) konida ishlab chiqarish hajmini izchil oshirmoqda.

Hududlar kesimida esa 2025 yilda eng katta tabiiy gaz ishlab chiqaruvchi mintaqa Shimoliy Amerika bo‘ldi. Bu yerda jami 1 360 milliard kub metr gaz qazib olingan.

Ikkinchi o‘rinni 843 milliard kub metr bilan Yevrosiyo, uchinchi o‘rinni esa 754 milliard kub metr ko‘rsatkich bilan Yaqin Sharq egallagan.

Hisob-kitoblarga ko‘ra, Shimoliy Amerika, Yevrosiyo va Yaqin Sharq birgalikda jahon tabiiy gaz ishlab chiqarishining qariyb 68 foizini ta’minlagan. Bu esa Osiyo–Tinch okeani mintaqasida ishlab chiqarish o‘sib borayotganiga qaramay, jahon gaz taklifi hali ham cheklangan sondagi mamlakatlar va mintaqalarda yuqori darajada jamlanganini ko‘rsatadi.