Замонавий технология ва воситалар жуда кенг тарқалган бугунги кунда ёшларни, болаларни китоб ўқишга қизиқтириш, уларни мутолаа жараёнига жалб қилиш мураккаб вазифа бўлиб қолмоқда. Хўш, бутун мамлакат бўйлаб китоб мутолаасига рағбатни ошириш, китобхонлар сафини янада кенгайтириш учун яна қандай ишлар амалга оширилиши керак? Нима қилинса ёшлар, болалар китоб ўқишга жон-жаҳди билан интилади?

Бунинг учун биринчи навбатга китобга олиб борадиган йўллар яқин ва осон бўлиши керак. Сиз таълим муассасаларида кутубхоналарнинг қаерда жойлашганига эътибор берганмисиз? Одатда мактабнинг энг четида, кўримсиз, кимса бормас бир бурчагида бўлади. Ошхона, ўқитувчилар хонаси, спорт зали, ул-бул майда-чуйда сотилувчи растачалар мактабнинг кириш қисмида, ҳаммабоп жойида. Аслида эса улар ҳатто мактабнинг орқасида, ҳовлининг бир четида бўлса ҳам топиб боришади. Нима, китоб егулик, жисмоний машқ ёки ручка-қаламдек зарур нарса эмасми? Ахир у тарбия, мушоҳадакорлик, маънавий баркамоллик манбаи-ку.

Иккинчидан, кутубхона ходимларига нисбатан, кутубхоначиларнинг эса ўз ишига нисбатан муносабатини ўзгартириш керак. Яқинда Дўстлик туман ахборот ресурс маркази томонидан китобхонликка оид семинар-кўргазма ташкил этилди. Унда барча мактаблардан вакиллар, ўқувчилар қатнашди. Тадбирда қатнашар эканман, қарийб барча ташкилий ишлар қандай қилиб болаларни китоб ўқишга қизиқтириш, бу бўйича тажриба алмашиш ва мавжуд муаммоларни ҳал этишга эмас, балки “тепадан”, яъни юқори ташкилотлардан келадиган текширувчиларга қандай муносабатда бўлиш, улар қандай ҳужжатларни текшириши, айни шу жиҳатдан камчиликларни қандай бартараф этишга қаратилганига амин бўлдим. Бир гап билан айтганда, боланинг эмас, комиссиянинг кўнглини олиш, уларга ёмон кўринмасликка қаратилган бор эътибор. Ушбу тадбирда вилоят АРМ раҳбари журналист эканимни эшитиб, мендан бир масалани кўтариб чиқишни такрор ва такрор илтимос қилди. Унинг айтишича, маҳаллий ҳокимиятлар, соҳанинг юқори тузилмалари раҳбарлари кутубхоначиларни бекорчи деб ўйлашади. Қишлоқ хўжалиги, ободонлаштириш ва ҳоказо ишларда биринчи навбатда кутубхоначилар жалб этилади. Бир йилда совуқ мавсумдаги тўрт-беш ойни ҳисобга олмаса, улар деярли ўз ишлари билан шуғуллана олишмайди. Бунақада қандай қилиб самарадорликка эришиш мумкин? Ахир кутубхоначи ўз зиммасига юклатилган ташкилий ишлардан ортиб китоб ҳам ўқиши, мутолаани жондан севиши керак эмасми?

Шу ўринда тасаввур қилиб кўринг: Сиз оддийгина мактабда ўқийдиган оддийгина ўқувчисиз. Мактабнинг бир бурчагидаги сеҳрли-сирли хонага юрак ютиб бордингиз, балки бу кимсасиз бурчакка келганингиз учун қўрқаётгандирсиз ҳам. Аммо нимадир сизни илгари чорлайверади. Шунда кутилмаганда меҳрибон бир нигоҳ сизни қарши олса. У сизга ёшингиздан келиб чиқиб бир неча китобларни таклиф қилса, ўша китоб ҳақида шу қадар қизиқарли ҳикоялар, ўз таассуротларини айтиб берсаки, бутун дунёни унутиб мутолаага берилиб кетсангиз. Сўнгра ҳар куни ўша нурли масканга ошиқсангиз. Кутубхоначи сиз билан ҳаётий мушоҳадаларини ўртоқлашса, фикрингиз, муносабатингиз билан қизиқса, керак бўлса у билан дардлашсангиз. Ахир у қанчалар кўп китоб ўқиган, дунёқараши қанчалар кенг. Бундай одамнинг суҳбатига тўйиб бўларканми? Аммо реал вазиятга бир назар солингчи. Аксарият кутубхоналарда кадрлар қўнимсизлиги одатий ҳолга айланган, бор ходимлар ҳам (уларни кутубхоначи, дейишга тилим бормайди) китоб мутолаасидан мосуво. Бу ерга фақат вақт ўтказиш ва ойлик олиш учун келадигандек. Баъзи кутубхоналарда китоб олиш ёки у ерга аъзо бўлиш учун бирор янги китоб бериш талаб қилинади ваҳоказо...