Мактабга янги кирган йилларим бир ёши катта устоз мен каби ёш ўқитувчиларга ғамхўрлик билан бир гап айтганди: «Сизлар ўқитувчига қийин даврда кириб келдингиз, илгари бунчалар қоғозбозлиик йўқ эди».
Aввал тушунмагандик, ишлаш жараёнида бу гапни яхшилаб тушуниб олдик. Мана шу қоғозларни тўлдириш ўқитувчининг асосий иши бўлиши керак деган хулосага ҳам келдим. Кейинчалик англадимки, бу қоғозбозликлар авж олиши даврини бошлаб берган қарор қабул қилинган давр менинг илк жўшқин педагогик фаолиятимга тўғри келган экан. Ундан олдин бундай қоғоз тўлдиришлар ва ҳисоботлар бунчалар даражада эмаслигини тажрибали устозлар суҳбатида кўп эшитдим. Кечагидек эслайман: ойлик олиш учун 18та дафтар тутилган, ҳар ойда ўша дафтарларни маълумотлар билан тўлдириб зовучга кўтариб олиб кирардим, у эса катта дафтарини очиб, жадвал бўйича ўқиб турарди, мен ўша дафтарларимни унга кўрсатиб бериб турардим, бўлганини «+» қилиб белгилар, чаласини «–» қиларди, яна чиқиб кетиб, қолганини тўлдирардим. «Ведемост» топширилгунча улгурмасам ойликдан ўшанча соат кесиларди… эҳҳее ўша кунлар… бизку ёш эдик, унча сезилмай югуриб-югуриб ёзиб, чизиб эплаган эканмиз, лекин нафақага яқин қолган устозлар тиним билмай ёзганларини ҳозир эсласам, ўша давр завучларининг «списка» дафтарларини ёқиб ташлагим келиб кетади…
Мен ҳозир 2005 йили қабул қилинган Вазирлар Маҳкамасининг 2005 йил 21 декабрдаги «Халқ таълими ходимлари меҳнатига ҳақ тўлашнинг такомиллаштирилган тизимини тасдиқлаш тўғрисида»ги 275-сонли қарори ҳақида фикр билдирмоқчиман.
Ушбу қарор ҳақида жуда кўп тажрибали устозлар фикрини тингладим, қарорнинг яхши томони шундаки, бу қарорда яхши ишлаган устоз мураббийларнинг меҳнатини рағбатлантиришнинг механизми ишлаб чиқилган, «Директор жамғармаси» деб номланади. Унга кўра меҳнат жабҳасида яхши ишлаган ўқитувчи келаси йилда 15-40 фоизгача устама (ўз ойлигига нисбатан) қўшимча ҳақ олади ҳар ойда. Бу баъзи мактабларда мактаб директорлари ўзи истаган кишиларни рағбатлантираётган ҳолларни эшитганимизни ҳисобга олмасак, умуман олганда, минглаб яхши ишлаган устозлар учун яхши бўлганди. Лекин бу қарор биргина устама учун эмас, балки умумий педагогларга иш ҳақи тўлашнинг бир ставка дарс берувчи педагог учун 1548 соатлик иш юкламани бажариш ва қоғозда кўрсатиш мажбуриятини, мезонини белгилаб берган эдики, буларни амалга ошириш учун истаймизми, йўқми, ўқитувчи ҳисобот-у қоғозларга кўмилиб қолишига олиб келди. Aйтсам ишонмайсиз, ўша 1548 соатлик юклама графаларида дарс соатидан бошлаб ҳар бир ишингизга неча соат ажратишингизгача ҳисоблаб, ойлик, йиллик жами соатга тўғри келадиган қилиб ҳисоблаб чиқишингиз ва йил давомида шуларни бажариб юришингиз керак. Бир ҳисобга тўғри ўйлангандек кўринади, қулай. Кимга қулай биласизми, келган текширувчига қулай. Келади, йиллик юкламангизни олади, хўш, фалон ойда фалон тадбирга 2 соат ажратибсиз, қани унинг сурати, ҳисоботи, бўш ўзлаштирувчи ўқувчиларга шунча соат ажратибсиз, қани унинг режаси, конспекти, дейди, кўради, осонгина белгилайди ва ёки йўқ дея «кесади». Нақадар қулайми? Ишонасизми, шундай ўқитувчиларни кўрдимки, текширганда кесмасин дея, ўша графанинг ташкилий бўлим, деган қисмида қилинган ишларини исботлаш учун мактаб ободончилик ишларида ёки шанбаликларида қатнашаётган пайтларида суратга тушиб, чиқариб, шунча соат мактаб участкасида ишладим, дея ҳисоботлар ёзишган. Ушбу қарор шу даражада педагоглар ва раҳбарият орасида оммалашиб кетдики, худдики, педагогларга ойлик тўлашнинг бошқа услуби йўқ, деган фикр кўпчиликнинг онгига сингиди. Орадан 13 йил ўтди. Жуда кўп соҳаларда эски қарорлар замон талабига жавоб бермаяпти, дея янгидан ишлаб чиқилди ёки тўлдирилди. Ушбу қарор чиққандан сўнг 10 йилча ўтибгина Халқ таълими Вазирининг 2016 йил 4 февралдаги 33-буйруғи чиқарилди. Унда ўқитувчи учун 6та асосий иш ҳужжати санаб ўтилди, булар: йиллик иш режа (мен юқорида айтиб ўтган асосий соатма-соат нафас олганингизни кўрсатиб ҳисоблаб беришингиз керак бўлган 1548 соатлик иш режа), мавзувий иш режа, дарс конспекти, дарс таҳлил дафтари, журнал. Aжойиб ўзгариш, ҳар ҳолда 10 йил қоғозбозликдан зериккан педагоглар учун. Лекин… мана шу лекин бўлмаганда қанийди, лекин бу буйруқ чиққанига 2 йил ўтган бўлса ҳам келган молиявий комиссиялар турли ҳисоботларни сўрашда давом этишига кимни айбдор дейиш мумкин? Буйруқда йиллик иш режа кўрсатилган, ўша режада сиз анави қилган ишларингизни қандай исботлайсиз, ҳужжатларни кўрсатинг, деган текширувчиларми ёки ўз ходимларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиб олмаган, комиссиядан қалтирайдиган директорларми? Менимча, ўқитувчиларнинг ўзида ҳам айб бор, ҳуқуқий ахборотларни ўз вақтида кузатиб боришмайди. Шу каби ҳеч бўлмаса, ўз соҳасига доир ҳуқуқий норматив ҳужжатларни билмагани туфайли ҳалигача 33-буйруқда катта қилиб «қисқартирилган» деб ёзилган ҳужжатларни ҳам тўлдириб юрган ўқитувчилар бор.
