Помпео ўрнига Блинкен. Кремлнинг ашаддий танқидчисидан нима кутиш мумкин?

Ҳафта бошида Оқ уйдагилар Москвадан Алексей Навальнийни ва уни қўллаб-қувватлаш учун ўтказилган акциялар чоғида қўлга олинганларни зудлик билан озод қилишни талаб қилиб, акс ҳолда Кремлга нисбатан янги санкциялар жорий этилиши билан таҳдид қилганди. Янги маъмурият матбуот котиби Женнифер Псакининг сўзларига кўра, давлат раҳбари Россия ҳукумати ҳаракатларига жавоб қайтаришда «барча вариантлардан фойдаланиш»ни истисно этмайди.

Жо Байденнинг ўзи душанба куни журналистларнинг саволларига жавоб берар экан, АҚШ ва Россия ҳамкорлик қилиши мумкин бўлган соҳа сифатида ҳозирча фақат ядровий қуролсизланиш масаласини (ядро қуролини ишлатишни чеклаш бўйича келишувни узайтириш) кўраётганини айтиб ўтган. Қолган соҳаларда ҳамкорлик даражаси минимумга қадар туширилади.

Байден Путин билан телефон орқали мулоқотда россиялик мухолиф сиёсатчи Алексей Навальнийнинг заҳарланиши, Москванинг АҚШ давлат идораларига киберҳужумдаги эҳтимолий иштирокини, шунингдек, Россиянинг Америкадаги 2020 йилги сайловларга аралашиш бўйича эҳтимолий уринишларини ва Афғонистонда «Толибон» ҳаракати билан америкаликларга қарши эҳтимолий тил бириктирувларни муҳокама қилганди.

Навальнийнинг қўлга олиниши масаласи Сенатда Энтони Блинкен номзодини тасдиқлаш бўйича ўтказилган эшитувдаги асосий масалалардан бири бўлган. Блинкен Россия билан муносабатлар муаммосини янги маъмурият учун муҳим масала деб атаган, россиялик мухолифатчининг қўлга олинишига бўлган муносабатини қуйидаги ибора билан ифодалаган: «Бу ҳайратланарли, шундай кучли Владимир Путин бу одамдан қўрқади».

АҚШ маъмуриятидаги бошқа мулозимлар ҳам Блинкен билан бир хил позиция танлаган.

АҚШнинг Россиядаги собиқ элчиси, Байден томонидан Марказий разведка бошқармаси раҳбарлигига тавсия этилган Уильям Бернс бир неча ой муқаддам Axios порталига берган интервьюсида Москва билан ҳамкорликда алоҳида истиқбол кўрмаётганини айтиб ўтганди.

Унинг сўзларига кўра, Америка Кремлга нисбатан муносабатларда «кескин рақибликдан ёқимсиз душманликкача» бўлган доирада ҳаракат қилади.

Давлат департаментининг янги раҳбари ушбу сиёсатни амалда олиб бориши керак бўлади.

Энтони Блинкен ким ўзи?
58 ёшда бўлган Блинкен Ҳарвард ва Колумбия университетларида ҳуқуқшунослик ва журналистика бўйича таҳсил олган, ёшлигида продюсер бўлишни орзу қилган. 1990-йиллар бошида Клинтон учун нутқлар ёзган, 1994 йилдан 2001 йилгача Клинтон маъмуриятида Миллий хавфсизлик кенгаши аппаратида ишлаган, 2002–2008 йилларда Сенат ташқи ишлар қўмитасининг Демократик фракцияси аппаратини бошқарган. Ўшанда қўмитага Жо Байден раҳбарлик қилган, Блинкен унинг энг яқин маслаҳатчиси сифатида эътибор қозонган.

Айнан шу даврда у Конгрессдаги республикачилар тилига туша бошлаган. 2002 йилда Байден Ироққа бостириб киришни қўллаб-қувватлаган, кейинроқ Ливиядаги ҳарбий ҳаракатларни ҳам маъқуллаган, шунингдек, АҚШ Сурияда янада агрессив сиёсат олиб бориши кераклигини айтган. Washington Post маълумотига кўра, Байденга шундай позиция танлашни айнан Блинкен маслаҳат берган, у ўз вақтида Ироққа бостириб киришни «қатъий дипломатия» деб атаганди.

Wall Street Journal нашрининг ёзишича, у айни вақтда Афғонистон ва Ироқдаги америкалик ҳарбийларни олиб чиқишга шошилмаслик керак деб ҳисоблайди.

«Агар сиз ўйинда бўлмасангиз, сизда муаммолар бўлади. Агар воқеаларга ичкаридан таъсир кўрсата олмасангиз, сиз билан ҳисоблашишмайди», деган у сайловлар арафасида журналистлар билан суҳбатда.

«Ўйлайманки, Америка ташқи сиёсати ёки миллий хавфсизлик масалаларида доимий равишда хато қарорлар қабул қилган одамни Давлат котиби этиб тайинлаш катта хато бўлади», деди ўтган ҳафтада Сенатдаги тинглов вақтида Блинкен номзодига қарши овоз беришга чақирган республикачи Жон Баррассо.

2009 йилда бўлажак давлат котиби ҳам Байден ортидан Обама маъмуриятига ишга ўтади, у аввалига АҚШ вице-президентининг миллий хавфсизлик масалалари бўйича маслаҳатчиси лавозимини олади, кейин президент Барак Обаманинг миллий хавфсизлик масалалари бўйича маслаҳатчисига айланади. У Покистон ва Афғонистон мавзуларига қарарди, шунингдек, Эрон ядровий дастури масалалари билан шуғулланарди. Қрим ва Украина шарқидаги воқеалардан кейин эса у АҚШнинг Россия билан муносабатларининг асосий муаллифларидан бирига айланди.

Беш йил ўтиб, 2014 йил декабрида президент унинг номзодини АҚШ Давлат котиби ўринбосари лавозимига кўрсатади.

Ўшанда Сенатдаги тасдиқлаш жараёни Блинкен учун янгилик бўлмаганди. Унинг оиласидаги камида уч киши шу каби жараёндан ўтган: отаси Дональд Блинкен АҚШнинг Венгриядаги элчиси бўлган, амакиси Алан Блинкен Бельгияда элчи бўлган, рафиқаси Эван Райян Обама маъмуриятида давлат котибининг таълим ва маданий алоқалар бўйича ўринбосари лавозимини эгаллаган (у Ҳиллари Клинтон АҚШнинг биринчи хоними бўлган йилларда унинг шахсий ёрдамчиси ҳам эди). 

2014 йилги Сенатдаги эшитувлар вақтида Блинкен илк бор оиласи тарихини ёдга олганди. 1970 йилда унинг ота-онаси ажрашган, онаси таниқли адвокат Сэмюэл Пизарга турмушга чиққан. Кейинроқ оила Парижга кўчиб ўтган, бўлажак давлат котиби мактабни шу шаҳарда тамомлаган.

Блинкеннинг сўзларига кўра, келиб чиқишига кўра яҳудий бўлган Пизар Иккинчи жаҳон уруши бошида Польшадаги концлагерга тушган, у мактабнинг 900 ўқувчиси орасида тўрт йиллик тутқунликдан кейин ҳам омон қолган ягона ўқувчи бўлган. Уни америкалик қора танли аскар қутқарган.

Блинкен бу тарихни шу ҳафтадаги Сенатдаги эшитувда ҳам такрорлади ва бу ҳодисани «Қўшма штатларнинг дунёда қандай ролни ўйнаши»га мисол сифатида келтирди.

2013 йилги интервьюсида Байден уни суперюлдуз деб атаганди: «Блинкен ҳар қандай ишни ҳам уддалай олади. Тони Блинкен – супер юлдуз ва бу муболаға эмас. Президент буни тўрт йил мен билан бирга ишлаганидан кейин тан олди ва уни мендан тортиб олди».

2015-2016 йилларда Блинкен Ҳиллари Клинтоннинг маслаҳатчиси бўлган ва Яқин Шарқдаги ишлар, хусусан, ИШИДга қарши кураш масалалари билан шуғулланган. 

2016 йилги сайловларда Трамп ғалаба қозонгач, Блинкен маъмуриятни тарк этади ва хусусий бизнесда фаолият бошлайди. У Pine Island Capital Partners инвестиция компаниясида маслаҳатчилик қилади, 2018 йилда эса геосиёсий рискларни баҳолаш билан шуғулланувчи WestExec Advisors консалтинг фирмасига асос солади.

Pine Island компаниясида генерал Ллойд Остин ҳам маслаҳатчилик қиларди, Байден уни Пентагон раҳбарлигига тайинлади. WestExec компаниясидаги раҳбарлардан бири эса Эврил Ҳэйнс эди, у янги маъмуриятда Миллий разведка хизмати директори лавозимини эгаллади.

Солиқ ҳисоботларидан билиш мумкинки, Блинкен бизнесда муваффақиятга эришган. WestExec Advisors компанияси мижозлари қаторида Facebook, Uber, Microsoft ва LinkedIn каби номларни учратиш мумкин, сўнгги йилларда бу фирма орқали бўлажак давлат котиби 1,2 млн доллар ишлаб олган. Яна 144,5 минг долларни у Байденнинг сайловолди штабидаги иши орқали топган. Шунингдек, CNN телекомпанияси халқаро шарҳловчи сифатидаги чиқишлари учун унга 21 минг доллар тўлаган.

Хусусий бизнесга ўтиб кетиши унга сўнгги йилларда ўнлаб интервьюлар бериш ва ташқи сиёсатнинг турли масалаларида оммавий чиқишлар қилишга халал бермаган. Қуйида унинг ташқи сиёсат бўйича қарашлари келтирилади.

«Перезагрузка» сиёсати ҳақида

«Байденга барчаси аён, биз Россия билан алоқаларни тикламоқчи бўлсак ҳам, асосий принципларимиздан чекинмаймиз. Биз Европа ёки ундан ташқаридаги таъсир доиралари дунёсига қайтмоқчи эмасмиз. Биз Россиядек бир давлат бошқа давлатларга нима қилиш ёки нима қилмаслигини ўргатиб туриши ҳақидаги таклифга кўнмаймиз.

У [Путин] тўғридан тўғри ҳарбий ҳужум қилмасдан асимметрик тактикадан фойдаланади. У барча йўллардан фойдаланади: сиёсатчиларни сотиб олиш, дезинформация кампанияси, кичик кўламли ҳарбий амалиётлар ва айрим мамлакатлардаги айирмачиларни қўллаб-қувватлаш ҳаракатлари - буларнинг барчаси асимметрик стратегияга айланади [...] бу эса катта зарар келтириши мумкин».

НАТО ва Россия муносабатлари
«Мен дарҳол айтишим мумкинки, президент Байден агрессияси туфайли Путинга қарши курашади [...]».

«Россиянинг Украинадаги воқеаларга аралашувидан кейин АҚШ раҳбарлигидаги НАТО ўз сиёсатини фаоллаштирди. Ҳозирда Россия билан чегарадош бўлган давлатлардаги мавжудлигимиз инқирозгача бўлган даврга нисбатан сезиларли даражада ўсган. Гап энергетика хавфсизлиги ҳақида борганда европаликлар янада жипслашадилар. Барча ҳисоб-китобларга кўра, ушбу стратегик қарорлар Россия позицияларини стратегик жиҳатдан янада заифлаштиради».

Ядровий қуролсизланиш тўғрисида
«Албатта, биз Хитойни қуролланишни назорат қилиш масалаларига жалб қилишни истаймиз, [...] аммо биз қуроллардан фойдаланишни чеклаш тўғрисидаги шартномани узайтириш орқали стратегик барқарорликка эришишга ҳаракат қиламиз».

«Шу билан бирга биз стратегик барқарорлик масалалари билан шуғулланишимиз керак ва биз буни қила оламиз. Байден ядро қуролини ишлатишни чеклаш бўйича келишувни узайтиришимиз ва Путиннинг тажовузкорона сиёсатига қарши чиқиш баробарида Россия билан стратегик барқарорликни мустаҳкамлашнинг бошқа йўлларини излашимиз керак деб ҳисоблайди».

Терроризм билан кураш ҳақида
«Қачонки [Трамп] Россия толибларга бизнинг ҳарбийлар ўлдирилиши учун пул тўлагани ҳақида разведка маълумотларини олганида [...] у ҳеч нарса қилмаганди [...], бизда чиндан жиддий муаммо мавжуд».

«Биз [Афғонистондаги] муҳим манфаатларимизни ҳимоялаш ва у ерга 14 минг ёки 7 минг америкалик аскар юбормасдан янги террорчи гуруҳлар юзага келишининг олдини олиш учун ҳозир нима қилишимиз керак? Бунинг учун, менимча, яқин келажакда бундай гуруҳлар яна жонланмаслиги учун терроризмга қарши курашдаги мавжуд устунликни сақлаб қолишимиз керак».

Киберхавфсизлик ҳақида
«Президент Байден [...] киберҳудудлардаги таҳдидларга қарши курашиш [...] ва электрон урушларда янги имкониятлар учун инвестиция киритади».

Икки томонлама савдо ва санкциялар тўғрисида
«[Байден маъмурияти] мувофиқлаштирилган санкциялар, коррупция ҳолатларини фош этиш ишлари орқали ҳақиқий кўринишдаги зарарларни етказишга интилади ва Путинга у қандай таҳдидга тўқнаш келиши ҳақида аниқ сигнал беради. Бошқа томондан, савдо-сотиқдан, инвестициялардан ва музокаралар столига қайтишдан қандай фойда кўришини тушунтиради. Агар Россия ўз сиёсатини ўзгартирса, бу ушбу давлатнинг тобора ўсиб бораётган Хитойга қарамлигини ҳам камайтиришга имкон беради».

Украина ҳақида
«Россия учун Украинадаги заиф нуқта ҳарбий қарама-қаршилик эмас, иқтисодиёт эди. Шу туфайли санкциялар жорий этилган, шу туфайли Қўшма Штатлар Россия Украинадаги авантюрасига чин маънода тўлов қилиши учун Европа давлатларини ҳам қатъий санкцияларга ундади».