Саратон нима ва у қандай сабаблар билан юзага келиши мумкин?
— Саратонни келтириб чиқариши аниқ исботланган сабаблар маълум эмас. 18 ёшгача бўлган болаларда саратон касаллиги айниқса дунёнинг ривожланган мамлакатларида кўп учрайди. Ўзбекистон ёки ривожланмаган давлатлар билан солиштирганда, уларда бир неча 10 баравар кўп учрайди. Шундан келиб чиқадиган бўлсак, ривожланган давлатларда автомобиллар кўп, табиий бўлмаган озиқ-овқатлар кўп, радиация кўп. Шунинг ҳисобига иқлим шароити ёмонлашуви болаларда саратонни келтириб чиқараётган бўлиши мумкин.
Рак ҳеч қачон битта фактордан келиб чиқмайди, унинг учун бир нечта факторлар бўлиши керак. Боладаги стресс, онадаги стресслар ҳам юқоридаги сабабларга қўшимча бўлиши мумкин.
Рак – бу инсон танасидаги мутацияга учраган ҳужайра. Яъни ўз фаолиятини ўзгартириб, ваҳшийга айланган ҳужайра бўлиб, бошқа ҳужайраларни сиқиш ҳисобига катталашиб боради.
Бугунги кунда болаларимиз севиб истеъмол қиладиган маҳсулотларнинг кўпчилиги табиий эмас. ГМО маҳсулотлари нормал ҳужайралар фаолиятини ўзгартириш хусусиятига эга, чунки уларда канцероген моддалар кўп учрайди. Бу маҳсулотлар рак касаллигини келтириб чиқарувчи омиллардан бири ҳисобланади.
Болалар кўпроқ табиий ва фойдали маҳсулотларни истеъмол қилишлари керак. Лекин болалар, масалан, турли рангли ичимликларни истеъмол қилишни истайди. Уларга буни бутунлай тақиқлаш эса психологик таъсир кўрсатади. Шунинг учун бундай маҳсулотларни имкон қадар кам миқдорда бериш мақсадга мувофиқ.
«Ривожланган давлатларда саратонга чалинган беморларнинг 90 фоизи тузалиб кетади, сабаби касаллик эрта босқичда аниқланади»
— Туғилишдан то 18 ёшгача бўлган беморлар орасида 12 ёшгача бўлган болалар ўртасида саратонга чалиниш кўпроқ учрайди. Бошқа ёшдаям бу касалга чалиниш ҳолати кўп, аммо 12 ёшгача бўлган давр нисбатан хавфли ҳисобланади.
3 ёшгача бемор болаларда саратондан тузалиш эҳтимоли кўпроқ. Агар беморга керакли миқдорда муолажалар қилинса, протокол асосида даволанса, 3 ёшгача бўлган 95 фоиз бемор болалар бу касалликдан тузалади. Чунки 3 ёшгача бўлган болаларда эмбрионал характер сақланиб туради.
Ҳозирги кунда дунё бўйича ривожланган давлатларда 90 фоиз беморлар онкологик касалликлардан соғайиб кетишяпти. Чунки касаллик эрта босқичда аниқланади. Масалан, Корея ва Германия давлатларида касалликнинг 4-босқичда бўлган бемор учрамайди. Энг оғир ҳолатда бемор ҳам 3-босқичда аниқланади.
