Бугун дунёнинг иккинчи иқтисодиётига эга бўлган Хитой иккинчи жаҳон урушидан кейин қолоқ бир мамлакат эди. Урушдан сўнг давом этган 4 йиллик фуқаролар урушида СССР томонидан қўлланган коммунистлар ғалаба қозонади. Мамлакат халқ республикаси деб эълон қилинади ва Мао Цзэдун унинг раҳбари бўлади.
Ўша пайтда Хитойда аҳвол жуда оғир, озиқ-овқат етишмовчилиги бор бўлиб, миллионлаб одамлар йўқчиликда яшарди. Мамлакат социалистик йўлдан кетиши аниқ бўлгач, СССР томонидан Хитойга анча ёрдам кўрсатилади. Аммо бу етарли эмас эди.
Фото: news.china.com
Хитой ҳукумати олдида қишлоқ хўжалиги ҳамда иқтисодиётда ислоҳотлар ўтказиш ва мамлакатни қолоқликдан чиқариш вазифаси турарди. Амалда шундай ислоҳотлар ўтказилади. Аммо уларнинг фойдасидан зиёни кўпроқ бўлади. Ўйламасдан қилинган иш ортидан уч йилда бир неча ўн миллион киши очарчилик туфайли ҳалок бўлади.
Табиатга қарши чиқиш лойиҳаси
1957 йил 18 феврал куни Хитой коммунистик партиясининг навбатдаги съездида Хитойни ривожлантириш бўйича «Катта сакраш» деб номланган дастур муҳокама қилинади. Бу дастурнинг ҳаммуаллифларидан бири ўша пайтда Хитой таълим вазирининг ўринбосари бўлган биолог Чжоу Цзянь эди.
У ўз дастурида қишлоқ хўжалигини ривожлантириш ва одамларнинг қорнини тўйдириш учун чумчуқлар ва каламушларни ёппасига қириб битиришни таклиф қилганди. Чжоу Цзяннинг ҳисоб-китобларига кўра мамлакатда етиштирилаётган буғдойнинг катта қисмини чумчуқлар ва каламушлар еб қўйяпти. Агар улар қириб ташланса, миллионлаб одамларни тўйдирса бўладиган буғдойни асраб қолиш ва мамлакат аҳолисини қашшоқликдан чиқариш мумкин бўлади.
Компартия съездида оташин нутқ сўзлаган Чжоу Цзя ўз вақтида Пруссия қироли Буюк Фридрих ҳам шундай йўл тутганини ва ижобий натижаларга эришгани ҳақида гапиради.
Ўша пайтда мамлакат раҳбари бўлиб турган Мао Цзэдунни бу ишга кўндириш қийин бўлмайди. Ўрта мактаб таълимини охиригача етказмаган Мао Цзэдун мамлакатдаги барча каламуш ва чумчуқларни қириб битириш қандай оқибатларга олиб келиши мумкинлиги ҳақида тасаввурга ҳам эга эмасди. Бу ишнинг салбий оқибатларга олиб келиши мумкинлигини билганлар эса мамлакат раҳбари розилик билдирган ишга эътироз қила олмасди. Шу тариқа Чжоу Цзяннинг таклифи қабул қилинади.
