Мана қаранг, ҳозиргача қишлоқ хўжалигини давлат молиялаштириб келди: аввал фермерлар, кейин кластерлар ҳам деярли давлат берадиган имтиёзли кредитлар эвазига фаолият юритиб келишяпти. Бу дегани томорқачилардан ташқари ҳамма ерда ишлайдиган хўжаликлар ўз пулини ерга деярли тикмай келди. Бировнинг пули – барибир бировнинг пули, истайсизми-йўқми – жигардан бўлмаган. Шунинг учун ҳам бу кетишда ривожланиш бўлмайди ва биз – журналистларга келаётган маълумотлар бунга яққол далил.
Ечимлардан бири – айнан қишлоқ хўжалиги кооперативлари – фермер ва деҳқонларнинг ўз ташаббуслари билан (“тепадан тушган” буйруққа биноан эмас) тузилган бирлашмалари. Бу ерда:
Биринчидан, деҳқонлар хоссатан манфаатларини кўзлаб бирлашишади, шу сабаб уларнинг устидан назорат ўрнатиш керак бўлмайди.
Иккинчидан, деҳқон ва фермерлар ўзи пулларини тикишади, ўша – биз тилга олган “бировнинг [қадри йўқ] пули”ни эмас. Бу эса умуман бошқача манзара!
Хуллас, кооперативлар соҳаси ривожланса, қишлоқ хўжалиги соҳаси ривожланади.
Энди бир савол, кооперативлар юзага келишига тўсқинлик қилаётганларни нима деб атасак бўлади? Уларни нима деб аташни сиз азизларга қолдираман-да, бизга келиб тушаётган мурожаатларга ўтаман.
Сурхондарё вилояти, Жарқўрғон тумани. Бу ерда ҳозирча атиги битта кооператив тузилган – 16 фермер бирлашиб, кооператив тузган, пахта етиштирган. Мана энди пахта пишди дегунча, пахтага эга чиқди. Кооператив ўзи етиштирган пахта ўзи истаган жойга йиғишига имкон берилмаяпти.
Бошқа бир мурожаат Фарғона вилояти, Учкўприк туманидан. 19 нафар фермер кооператив тузган. Бу ерда ҳам ўша ҳолат – кооператив ўзи етиштирган пахтасини ўзи истаган жойда сақлашига тўсқинлик қилиняпти. Ва йиғиб қўйилган пахта ғарамини (бунтини) кластер омборига мажбуран олиб кетиш билан таҳдид қилинмоқда.
Ҳали айтганимиздек, кооперативлар – Ўзбекистон қишлоқ хўжалигининг эртанги куни. Масалан, ҳозирданоқ маълум бўлдики, кооперативлар етиштирилаётган пахтанинг таннархини туширишга ҳаракат қилишяпти ва пахта етиштиришга камроқ маблағ сарфланяпти. Ҳар бир тузилаётган кооперативни ҳозирда мамлакат ютуғи деб қабул қилиш керак.
