Тўғри татбиқ этилса, бу норма нечоғлик аҳамиятли экани ҳақида гаплашамиз.
Ўзбекистон – аҳолиси ҳар йили бир неча юз мингга кўпаяётган мамлакат. Бир қанча сабабларга кўра, кўп сонли ватандошларимиз хорижга чиқиб кетган: ишлаш, таълим олиш ва бошқа мақсад ҳамда сабаблар билан. Узоқ муддатга ишлашга кетаётган мигрантларимизнинг сони анчагина. 1990 йиллардан бошланган бу жараён натижасида ҳозирда Россия, АҚШ, Канада, Англия, Германия, Жанубий Корея, Япония каби давлатларда доимий яшаб қолаётган юртдошларимиз сони катта рақамлар билан ўлчанади. Россияда миллионлаб, АҚШнинг ўзида ҳозирда уч юз мингга яқин ўзбеклар истиқомат қилишади. Жанубий Кореяда 70 мингдан зиёд, мен яшаб ишлаётган Японияда 4 минг атрофида ватандошлар яшайди.
Уларнинг орасида оиласи билан келиб, фарзанд тарбия қилаётганлар ҳам талайгина. Давлат, жамият, миллат бу вазиятда улар билан (хоҳ Ўзбекистон фуқароси бўлсин, хоҳ бўлмасин) алоқалар ривожланишини елкасига олиши муҳим ижобий қадам бўлади. Бу йўлда амалий қадамлар тезроқ ташланмаса, хориждаги ўзбекистонликлар диаспораси жиддий зарарларга юз тутади. Нима демоқчиман?
Масалан, ўзбек муҳожирларининг чет элда туғилган ёки униб-ўсаётган фарзандлари ўзбек тилини унутяпти, ўзини ўзбек, Ўзбекистонга мансуб деб билмайди. Бу кетишда ўзбеклар миллий ўзлигини йўқотиши мумкин. Ҳамда уларнинг Ўзбекистон билан алоқалари батамом йўқолиш эҳтимоли бор. Бу эса юртимиз учун жиддий йўқотишдир, хусусан, хориждаги юмшоқ кучимиз (soft power) заифлашади.
Баъзилар учун бу табиий ҳол бўлиб, уни муаммо сифатида кўришмайди. Муҳими фарзандлари “яхши инсон бўлсин”. Миллат, дин, тил муҳим эмас, дейишади. Кимлар учундир эса бу жиддий масала.
Хорижга чиқаётган ёш оилаларнинг аксарияти бу масалада чуқур бош қотирмайди – ёш оила учун иқтисодий фактор устун келади. Баъзилар фарзандим ҳеч қачон тили, маданияти ва динини эсдан чиқармайди, “бунга қаттиқ тураман”, дейди. Аммо амалда уларнинг кўпчилиги буни эплай олмайди. Натижада, ўзбек фарзандлари тили, маданияти ва динини йўқотиб боради ва амалда шундай бўляпти ҳам.
Чет элда яшаб, чиқарган энг катта хулосам шу бўлди: аксарият инсон биологик ота-она бўла олади, аммо ҳар бир биологик ота-она яхши тарбиячи бўла олмайди. Чунки бир боланинг рисоладагидек катта бўлиб тарбияланиши учун унинг атрофида шунга яраша муҳит мавжуд бўлиши керак.
Бу борада АҚШнинг “Америка овози”да журналист бўлиб фаолият юритаётган ҳамюртимиз Беҳзод Мамадиев 1500 нафар Америкадаги юртдошларимиз орасида кичик бир тадқиқот
