«Ҳар бир овоз учун жиддий курашилади» – Анқарада яшовчи ўзбекистонлик журналист Туркиядаги президентлик сайловлари ҳақида

– Кўпчиликни бир савол қизиқтиради: қандай қилиб Ражаб Тоййиб Эрдўған шунча йиллар давомида легитимликни сақлаган ҳолда ҳокимият тепасида қолмоқда ва яна сайловларда ўз номзодини илгари сурмоқда?

— Туркиядаги сайловларда рақобат жуда кучли бўлади. Бюллетенларни сохталаштириш каби ҳолатлар бўлмайди. Тўғри, баъзан шундай иддаолар бўлиб туради, лекин мухолифат бунга йўл қўймаслик учун қаттиқ туради. Яъни кимнингдир сайловда сохта ғалаба қилгани тўғрисидаги гаплар асоссиз. 2017 йилдаги сайловда Эрдўған 52 фоиздан кўпроқ овоз олиб, ғолиб бўлганди. Олдин Туркияда президентларни парламент сайлар эди. 2017 йилда референдум бўлиб, парламентар бошқарувдан президент бошқарувига ўтилди. Мана шу омил ҳам Эрдўғаннинг кўпроқ президент бўлиб қолишига сабаб бўлди. Агар Эрдўған бу йил ҳам президентликка сайланса, унинг учун учинчи эмас, иккинчи муддат – яъни охиргиси бўлади, чунки биринчи муддатида уни парламент сайлаганди.

Эрдўған бошчилик қилаётган «Адолат ва тараққиёт» партиясининг шунча вақтдан бери ҳокимият тепасида қолаётганига сабаб, назаримда, сиёсий мухолифатнинг муваффақиятсизлиги. Демак, мухолифат партия халқни ишонтира олмаган. Бу ердаги энг йирик мухолифат партия Республика Халқ партияси, унинг етакчиси эса Камол Қиличдорўғли.

– Умуман, Туркиядаги сайлов жараёнлари, аҳолининг уларга қизиқиши, давомат, сайловолди ваъдалар ҳақида маълумот берсангиз.

— Туркияликлар жуда сиёсий фаол халқ ҳисобланади ва сайловларда ҳар бир овоз учун жиддий курашилади. Ҳамма жойда сиёсат ҳақида гапиришади. Ва албатта, сайловларга жиддий қарашади. Туркияда 6 та мухолифат партиядан иборат коалиция бор. Улар ҳар хил ваъдалар беришяпти. Масалан, Туркия фуқароларининг Европа Иттифоқи давлатларига визасиз боришини йўлга қўйишмоқчи. Икки йил ичида қарийб 4 млн бўлган суриялик қочқинларни уйларига қайтаришни ваъда қилишяпти. Кейин, чет элликларга уй сотишни 5 йилга тўхтатиш ваъдаси ҳам бор, чунки турар жой, ижара нархлари жуда ошиб кетган ҳозир. Лекин барибир Камол Қиличдорўғлида сиёсатдонларга хос харизма етишмайди, менимча. Ёши ҳам ўтиб қолган анча, 74 ёшда ҳозир.

Амалдаги ҳукумат ҳам турли лойиҳалар тақдим этяпти. Эришилган ютуқларни кўрсатяпти. Хусусан, мудофаа тизимидаги янгиликлар, электромобиллар, Қора денгиздаги газ аҳолига етказилаётгани. Бундан ташқари, энг катта ваъдалардан бири — иқтисодий ислоҳотлар. Аммо бу ислоҳотлар қай даражада самара беради, вақт кўрсатади.

– Туркияда фуқаролик олган ўзбеклар орасида сайловга қизиқиш қай даражада? Фикрингизча, улар кимни кўпроқ ёқлашади?

— Тўғриси, фуқаролик олган ўзбекларни у даражада кўп танимайман. Лекин ижтимоий тармоқларда кузатишимча, ўзбеклар кўпроқ Эрдўғанни ёқлаяпти. Чунки улар Эрдўғандан бошқа сиёсатчиларни деярли танишмайди, сиёсий жараёнларга туркларнинг ўзичалик қизиқишмайди.

– Нима деб ўйлайсиз, шунча иқтисодий муаммолар фонида Эрдўғаннинг сайловда ютиш имкониятилари қанақа?

— Иқтисодий муаммолар борлиги рост. Одамлар жуда қийин танлов қаршисида қоляпти ҳозир. Шунинг учун сайлов натижасини тахмин қилиш қийин. Менинг фикримча, кам фарқ билан бўлса-да, Эрдўған ютса керак. Чунки ўтган йилнинг февралида мухолифат партиялар коалицияси тузилди ва улар сайловда битта номзодни кўрсатишларини айтди. Лекин улар ҳар хил мафкуравий қарашларга эга партиялар. Бир йил давомида улардан тайинли гап чиқмади ва коалиция менимча муваффақиятсизликка учради.

Одамларда уларга нисбатан умид бор эди. Улар жиддий ислоҳотлар ўтказиш учун эмас, шунчаки ҳокимиятга келиш ва бўлиб олиш учунгина бирлашган, деган тасаввур уйғониб қолди. Охирида Республика Ҳалқ партияси етакчиси Камол Қиличдорўғли номзод қилиб кўрсатилди. Лекин мухолифат коалициясига аъзо партиялардан бирининг етакчиси Мерал Акшенер бунга норозилик билдирди. Унинг айтишича, Камол Қиличдорўғли сўровномаларда ортда қолган ва ютиш имконияти паст. Бироқ шу гапларни айтганидан икки кун ўтиб, ўзи ҳам унинг номзодини қўллаб-қувватлашини айтди. Коалициядаги партиялар етакчилари бир-бирига тўғри келмайдиган ҳар хил баёнотлар беришди. Камол Қиличдорўғли президент бўлиб, бошқа партиялар етакчилари вице-президенти бўлади, деган таклифни билдиришди.

6 партиядан иборат коалицияга билвосита курдларнинг «Халқлар демократик партияси» ҳам қўшилди. Улар ўз номзодини қўймасдан, Камол Қиличдорўғлини қўллаб-қувватлашини маълум қилишди. Лекин бу нарса Қиличдорўғлига салбий таъсир ўтказади, менимча. Чунки бу партия анча вақтдан бери терроризмга алоқадорликда айбланади. Бундан ташқари, террорчи ташкилот – «Курдистон ишчи партияси» ҳам Қиличдорўғлини қўллаб баёнотлар берди. Назаримда, сайлов миллий хавфсизлик масаласига айланиб кетяпти.

– Ўзбекистон ҳам муҳим сиёсий тадбир – конституция бўйича референдум ўтказди. Туркияда ватанимиздаги бу референдумга қизиқиш бўлдими?

— Биз ҳам якшанба куни Анқарадаги элчихонага бориб овоз бердик. Ҳаво совуқ бўлишига қарамасдан Туркияда ҳам иштирок яхши бўлди. Ўзбекистонда ваколатхоналарига эга телеканаллар, сайтлар бу сиёсий жараённи ёритиб туришди.

– Нима деб ўйлайсиз, Ўзбекистон учун кимнинг ғалабаси фойдалироқ?

— Ўзбекистон учун Эрдўған ғалабаси муҳимроқ. Чунки давлатлар ўртасида ҳам, Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев ва Ражаб Тоййиб Эрдўған ўртасида ҳам яхши алоқалар ўрнатилган. Ҳолбуки яқин йилларда ҳам алоқалар жуда совуқ бўлган. Ҳозир икки давлат ўртасидаги муносабатлар анча ўзгарган, яхшиланиб бормоқда яна ҳам. Савдо-иқтисодий алоқалар кучайди. Агар Туркияда президент ўзгарса, алоқалар яхшиланиб, ривожланишда давом этиш учун маълум вақт керак бўлади. Лекин барибир Ўзбекистон Туркияга қардош давлат сифатида қаралади ва алоқалар яхшиланишидан манфаатдор. Марказий Осиё давлатларига Россия таъсири кучли бўлгани учун Туркиянинг яқинлашувини Россия хоҳламайди. Туркия ҳам буни яхши тушунади, шунинг учун эҳтиёткор яқинлашув сиёсатини олиб боради.

Аброр Зоҳидов суҳбатлашди.