Аммо сир эмаски, оилаларда аёл-эркак роллари алмашиб қолган ҳолатлар учраб туради. Айнан шундай бир оила ва унинг фожиали тақдири қорақалпоқ ёзувчиси Мурадбай Низановнинг “Ақчагул” асарида акс этган.
Сюжет:
Асар Ақчагул исмли уч болали аёлнинг кўчада манти сотиб юриши билан бошланади. Бу аёл ўз вақтида овулининг энг чиройли, кўзга яқин, ақлли қизи эди. У синфдоши Нуржанни ёқтирарди. Вақтики келиб, улар 17 ёшга етганда турмуш қурди. Нуржан овулнинг энг зўр тракторчиси ҳисобланиб, кўплаб ютуқларга эришади. Аммо овул оқсоқолининг ғайирлиги сабабли, адолатсизликка учраб овулни тарк этишга мажбур бўлади.
Оиласи билан келгач Нуржанни шаҳар ҳам қучоқ очиб кутиб олмайди. Ижарада юриб ҳам кўп озор чекишади. Иш излашдаги сарсон-саргардонгарчиликдан сўнг Нуржан ободонлаштириш идорасига ишга киради. У ердаги эски тракторни таъмирлаб, мина бошлайди. Аммо фалокат оёқ остида, деганларидек бир фалокат бўлади-ю, ҳаммаси буткул ўзгариб кетади. Ободонлаштириш ишчилари Нуржаннинг трактори билан терак буташга чиқади. Йўл четида турган тракторга “Камаз” келиб урилади. Трактор тележкасининг устидаги икки кишидан бири ўша ерда вафот этади, бошқаси эса яраланиб, касалхонага тушади.
Нуржанни беш йилга “кесишади”. Қамоқда кўп азобланган Нуржан уйига умуман бошқа инсон бўлиб қайтади. Лоқайд, бепарво. Ҳаммасига қўл силтаган дангасага айланади. Бора-бора хотинининг боқимандаси бўлиш даражасига етади. Ақчагулнинг амал-тақал топиб келган пулига бутун оила кўз тикиб ўтирарди.
Кунлардан бир кун Ақчагул бир идорадан иш топади. Ташкилот раҳбари эса Ақчагулнинг таниши – Сақбай бўлиб чиқади.
Мактаб даврида Сақбай Ақчагулнинг кетидан соя бўлиб юрарди. Қиз эса унга парво қилмайди. Бу табиийки Сақбайнинг ғурурини ўртайди. Юра-юра Ақчагулни эритолмагач “ҳап сеними” дейди-ю, қайта кўриниш бермайди. Мана энди йиллар ўтиб улар кўришди.
Сақбай Ақчагулни тузуккина лавозимга жойлаб қўяди. Ақчагул аввалига қўрқади. Сақбайнинг илгарги сурбетликлари ҳозир ҳам йўқмикан деган ўйда бўлади. Аммо анча вақт ўтса ҳамки Сақбай Ақчагулга ортиқча бирор сўз ҳам, ноўрин қараш ҳам қилмаётганини сезгач кўнгли тинчийди. Илгарги ночорликдан чиқиб, молиявий аҳволини тиклаб олган, ҳатто қизини чет элга ўқиш учун жўнатган Ақчагул ишлашда давом этади.
Аммо шундоқ бир кун келадики, Ақчагул Сақбайнинг тузоғига барибир илинади. Ўз хоҳиши биланмас, албатта. Бу вақтда Нуржан анча ўзига келиб қолган, чет элга ишлашга кетганди. Эркак меҳрини, эътиборини соғинган аёл аввалига билмай тушган тузоғига энди ихтиёрий бир неча бор тушиб кўради. Оқибатда ҳомиладор бўлади.
