Унинг сўзларига кўра, Ўзбекистонга, табиийки, электр энергияси керак, энергетика қанча арзон ва кўп бўлса, фаровонлик ва ривожланиш учун шунча яхши, лекин ҳозир муаммо электр ва энергетика соҳаси ислоҳот қилинмаганида ёки қандайдир станция мавжудлигида эмас.
“Ҳозирги ҳолатда ҳам, ҳеч қандай АЭСсиз ҳам электрни импорт қила оламиз, ёки уни ишлаб чиқариш учун ёқилғини импорт қила оламиз, унинг устига анча нормал нархларда қуёш энергиясини ишлаб чиқарадиган корхоналарни жалб қила оламиз. Демак “свет йўқлиги” муаммоси сунъий яратилган, нотўғри бошқарув ва хато қурилган электр энергия сиёсатининг меваси. АЭС қурилиши ҳал қилиб берадиган бир технологик муаммо эмас”, – дея ёзди иқтисодчи ўз блогида.
Ҳошимовнинг таъкидлашича, атом электр станцияси қуриш бўйича қарор иқтисодий томондан мақсадга мувофиқми-йўқми, аввало шуни билиб олиш керак.
“Масалан, уни қуриш учун ҳукуматимиз неча пул беради? Бошқа молиявий манбалар, жумладан давлат қарзи ҳисобидан молиялаштириладими ва энг асосийси, давлат қураётган бўлса, бу нарса ўзбекистонликларга қанчага тушади? Барча давлат ва нодавлат молиявий манбалардан ишлатилиши кўзда тутилган суммалар тўлиқ ва мутлақ очиқланиши керак. Бу фискал талаб қомусимизда ҳам белгиланган.
Бундан тўрт йил олдин ҳозирги энергетика вазири билан қилган суҳбатимизда бу саволни сўраган эдим, лекин бу “сир” бўлгани учун, айтмаган эдилар. Менда бу рақамлар очиқланмаслигига фалсафавий маънодагина эмас, балки конституциявий маънода ҳам эътирозим бор. Сир ёки “тижорий сир” жуда бир тор маънода ишлатиладиган нарса – фуқаровий лойиҳалар учун давлат пулининг харажати, табиийки, сир бўлиши нотўғри. “Аккую” қурилганида, туркияликлар уларга руслар қуриб бераётган АЭС нархини аниқ билишган.
Лекин муҳимроқ томони, битимда бошқа шартлар ҳам бор, яъни станцияни нархидан ҳам муҳимроқ шартлар. Ўшаларни гапиришимиз ҳам керак. Станцияни ким бошқариши, қандай нархда электр энергия сотилиши – жуда муҳим. Туркияда Россия тўлиқлигича ўз ҳисобидан қурилиш қилиб, энергияни бир 1 киловатт соати учун 12,5 центлик битим қилган. Бизга агар худди шу шартлар берилса, олишимиз керакми деган ўринли савол бор. Ҳозирги кунда, Ўзбекистонда бундан арзонроқ генерация манбалари бор бўлса, қимматроқ атом энергетикаси қанчалик зарур?
Биласиз, 12,5 центдан агар Ўзбекистон сотиб олса (шартларни билмайман, шартли шундай бўлса деяпман) – бу 1500 сўмдан кўп, ҳозирги сотилиш нархидан ҳам анча баланд, бундан бир неча ой аввал, бошқа манбалардан генерацияни 1000 сўм атрофида деётган эди ҳукумат. Агар айнан шундай бўлса, АЭС иқтисодий маънода бизга пулни иқтисод қиладими йўқми?” – дея масаланинг иқтисодий томонларига тўхталган Беҳзод Ҳошимов.
