Жорий йилнинг 1 майидан бошлаб ишлаб чиқарилганига 3 йилдан ошмаган электромобиллар учун утилизация йиғими БҲМнинг 30 бараваридан 120 бараваригача, яъни амалдаги 11 млн сўмдан 45 млн сўмгача оширилади. Хўш, ушбу қарорнинг Ўзбекистон экологиясига таъсири қандай бўлади?
Сўнгги пайтларда нафақат Ўзбекистон, балки бутун дунёда иқлим муаммолари ҳар қачонгидан-да фаоллашган: авваллари серсув бўлган воҳалар чўлга айланиб улгурди, одамлар ичимлик сув учун яхшигина пул тўлашяпти, ҳавонинг глобал исиши натижасида узоқ йиллик музликлар шиддат билан эриб кетяпти.
IQair портали маълумотларига кўра, сўнгги йилларда Ўзбекистонда ҳаво сифати кескин ёмонлашган. Хусусан, пойтахт Тошкент азалдан ҳавоси ифлос бўлган Ҳиндистон ва Покистон шаҳарларини ортда қолдирган кунларнинг ҳам гувоҳи бўлдик.
Ушбу муаммонинг бир қатор сабаблари бор. Масалан, пойтахтда автотранспорт воситаларидан фойдаланиш даражаси республиканинг бошқа ҳудудларига қараганда анча юқори. Миллий статистика қўмитасининг маълумотларига кўра, 2024 йилнинг 1 январь ҳолатига Ўзбекистонда ҳар 1000 кишига 103 та енгил автомобиль тўғри келади ва Тошкент шаҳри республикадаги бошқа шаҳар ва ҳудудларга қараганда энг кўп автомобилга эга шаҳардир. Бу эса табиийки, ёқилғи истеъмоли натижасида ҳавонинг ифлосланишига сабаб бўлади.
Электромобиллар ва анъанавий автомобилларнинг табиатга таъсири
Дунёнинг ривожланган давлатлари тажрибаларига юзлансак, аҳоли зич ва кўп бўлган жойларда экологик барқарорликни сақлаш учун, жамоат транспортларини самарали йўлга қўйиш ва аҳолининг электромобиллардан фойдаланишини қўллаб-қувватлаш тизими мавжуд. Бунда жамоат транспортлари аҳолига қулайлиги ҳамда нарх сиёсатининг қатъий тартибга солинганлиги билан ҳам ажралиб туради. Корея Транспорт институти томонидан 2023 йилда эълон қилинган ҳисоботга кўра, дунёнинг аҳоли сони кўп бўлган шаҳарларида жамоат транспорт тизими яхши йўлга қўйилган, бунда Хитойнинг Ҳонгконг шаҳри рейтингда 1-ўринни эгаллаган. Швейцариянинг Цюрих шаҳри эса 2-ўринда, Швеция пойтахти Стокголм эса 3-ўринда қайд этилган. Шахсий автомобилларга қараганда жамоат транспортлари ҳаво ифлосланиб кетишининг олдини олишда муҳим роль ўйнайди. Шунингдек, аҳолининг электромобиллардан кенг фойдаланиши ҳам ҳаво барқарорлигини сақлаб қолишда аҳамиятга эга. Ёнилғи билан ҳаракатланувчи автомобиль ва электромобилларнинг табиатга таъсирини биргина қуйидаги маълумотлар орқали солиштиришнинг ўзи кифоя:
Электромобиллар электр энергияси ҳисобига юриши натижасида ҳаракатланганда ҳавога карбонат ангидрид (СО2) газини чиқармайди. Анъанавий бензин/дизелли автомобиллар эса бир километр масофага ҳаракатланганда ҳавони ўртача 150-200 грамм миқдорда карбонат ангидрид гази билан заҳарлайди.
