Нипаҳ вирусининг тарқалиши Осиё мамлакатларини Ҳиндистондан келаётган йўловчиларни текширишга мажбур қилди

Ҳиндистоннинг Ғарбий Бенгалия штатида одамлар ҳаёти учун хавфли бўлган Нипаҳ вируси тарқалиши қайд этилди. Касаллик тарқалишининг олдини олиш мақсадида баъзи Осиё мамлакатлари расмийлари Ҳиндистондан келаётган йўловчиларни текширишни кучайтирди. BBC вазият билан боғлиқ сўнгги маълумотларни жамлади.

Таиланд Ғарбий Бенгалиядан парвозларни қабул қилувчи учта аэропортда йўловчиларни текширишни бошлади. Непал нафақат Катманду аэропортига келганларни, балки Ҳиндистон билан қуруқликдаги чегара пунктлари орқали мамлакатга кирганларни ҳам текширмоқда.

Қирғизистон, Қозоғистон ва Ўзбекистон расмийлари ҳам чегара ўтказиш пунктларида тиббий назоратни кучайтирди.

Январ ойи бошида Ғарбий Бенгалияда беш нафар тиббиёт ходими вирусга чалинган, улардан бирининг аҳволи оғир. Улар билан мулоқотда бўлган 110 га яқин киши карантинга олинган.

Вирус ҳайвонлардан одамга юқиши мумкин. Ушбу касалликка қарши вакцина ёки даво йўқлиги сабабли, ундан ўлим даражаси жуда юқори - 40 фоиздан 75 фоизгача.

Қирғизистон, Ўзбекистон ва Қозоғистон назоратни кучайтирмоқда

27 январ куни Қирғизистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги мамлакатда бирорта ҳам касалланиш ҳолати қайд этилмаганини маълум қилди.

«Ҳеч қандай ваҳимага ўрин йўқ. Мамлакат соғлиқни сақлаш тизими ҳар қандай эҳтимолий эпидемиологик таҳдидларга зудлик билан жавоб беришга тайёр», дейилади вазирлик хабарида. Идора «эҳтимолий инфекция кириб келишининг олдини олиш учун» чегарада санитария назорати кучайтирилганини тасдиқлади.

Ўзбекистон ҳукумати ҳам касаллик ҳолатлари йўқлигини маълум қилди, бу ерда ҳам чегарада назорат кучайтирилди. Таъкидлашича, «ушбу касалликнинг мамлакатга кириб келиш эҳтимоли жуда паст».

Аввалроқ Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги чегарада «Ҳиндистон ва Жануби-Шарқий Осиёнинг бошқа мамлакатларидан келаётган фуқароларга алоҳида эътибор қаратган ҳолда» санитария ва карантин назорати кучайтирилгани ҳақида хабар берган эди.

Нипаҳ вируси нима ва унинг қандай белгилари бор?

Нипаҳ вируси одамларга ҳайвонлардан, масалан, чўчқалар ва кўршапалаклардан юқиши мумкин. Бундан ташқари, у одамдан-одамга зарарланган озиқ-овқат маҳсулотлари орқали юқади.

Эҳтимолий эпидемия хавфи туфайли Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) Нипаҳни Covid-19 ва Зика вируси билан бир қаторда энг хавфли касалликлар ўнталигига киритган.

Нипаҳ вирусининг инкубацион даври 4 кундан 14 кунгача давом этади. Касаллик аломатлари турлича намоён бўлиши мумкин, баъзан умуман аломатларсиз кечади.

Касалликнинг дастлабки белгилари иситма, бош оғриғи, мушак оғриғи, қусиш ва томоқ оғриғи бўлиши мумкин. Баъзи одамларда касаллик уйқучанлик, фикрлашнинг сусайиши ва пневмония билан бирга кечади. Оғир ҳолларда беморларда энцефалит - бош миянинг яллиғланишига олиб келадиган ҳаёт учун хавфли касаллик ривожланиши мумкин.

Бугунги кунга қадар Нипаҳни даволаш учун тасдиқланган дорилар ёки вакциналар мавжуд эмас.

Ўтмишда Нипаҳ эпидемиялари қаерларда содир бўлган?

Нипаҳ вирусининг биринчи қайд этилган тарқалиши 1998 йилда Малайзиядаги чўчқа фермаларида содир бўлган, кейин у қўшни Сингапурга тарқалган. Вирус ўз номини биринчи марта аниқланган қишлоқ номидан олган.

Биринчи эпидемия оқибатида 100 дан ортиқ одам ҳалок бўлди, вирусни локализация қилиш учун эса миллионга яқин чўчқани йўқ қилишга тўғри келди. Вирус фермер ва чорвадорларга катта иқтисодий зарар етказди.

Сўнгги йилларда вирусдан энг кўп Бангладеш азият чекмоқда. 2001 йилдан бери касаллик у ерда 100 дан ортиқ одамнинг ҳаётига зомин бўлган.

Ҳиндистонда касаллик ўчоқлари Ғарбий Бенгалияда 2001 ва 2007 йилларда қайд этилган.

Сўнгги йилларда Ҳиндистоннинг Керала штати Нипаҳ вирусининг тарқалиш ўчоғига айланди. 2018 йилда у ерда 19 та касалланиш ҳолати қайд этилган бўлиб, улардан 17 таси ўлим билан якунланган, 2023 йилда эса тасдиқланган 6 бемордан 2 нафари вафот этган.

Ҳозир вазият қандай?

Ўтган ҳафта ҳолатига кўра, Ғарбий Бенгалияда камида бешта тасдиқланган ҳолат қайд этилган. Уларнинг барчаси Барасат шаҳридаги хусусий шифохонага алоқадор эди. Икки ҳамшира жонлантириш бўлимида, улардан бири «жуда оғир» аҳволда қолмоқда, деб хабар берди маҳаллий ОАВ.

25 январ куни Таиланд Ғарбий Бенгалиядан рейсларни қабул қилувчи Бангкок ва Пхукетдаги учта халқаро аэропортда йўловчиларни текширишни бошлади. Ушбу рейслар йўловчиларидан саломатлик ҳолати бўйича сўровномани тўлдириш сўралган.

Таиланд Миллий боғлар ва ёввойи табиатни муҳофаза қилиш бошқармаси машҳур сайёҳлик жойларида қаттиқроқ назорат чораларини жорий қилди.

Касалликларни назорат қилиш департаменти вакили Журай Вонгвасдининг маълум қилишича, расмийлар Таиландда касаллик тарқалишининг олдини олишга «ишончи комил».

Айни пайтда Тайван соғлиқни сақлаш идоралари Нипаҳ вирусини «бешинчи тоифадаги касалликлар» рўйхатига киритишни таклиф қилди. Оролда амалда бўлган тизимга кўра, бешинчи тоифадаги касалликларга аҳоли саломатлиги учун жиддий хавф туғдирадиган ва махсус назорат чораларини талаб қиладиган янги ёки кам учрайдиган инфекциялар киради.