Қрим кўпригидаги портлаш иши бўйича умрбод қамалганлар Трамп, Путин ва Зеленскийга мурожаат қилди

2022 йил октябр ойида Қрим кўпригидаги портлаш бўйича жиноий иш доирасида умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинган саккиз нафар судланувчи АҚШ, Россия ва Украина президентлари ҳамда халқаро инсон ҳуқуқлари ташкилотларига мурожаат қилди.

Маҳкумлар терактни ташкиллаштиришга ҳеч қандай алоқаси йўқлигини ва улардан «яширинча» фойдаланилганини таъкидламоқда. Улар давлат раҳбарларини афв этиш, амнистия ёки сиёсий маҳбусларни алмашиш рўйхатига киритиш бўйича сиёсий қарорлар қабул қилишга чақирди. Жиноий иш иштирокчиларининг мурожаатини «Сиёсий маҳбусларни қўллаб-қувватлаш. Мемориал» ташкилоти эълон қилди.

«Биз оддий саккиз кишимиз. Ҳайдовчи, логист, тадбиркорлар. Ҳар куни эрталаб нон топиш, ижара ҳақини тўлаш, болаларни бағрига босиш учун уйғонадиганлар. Энди эса биз - «террорчилармиз». Умрбод қамоқ жазосига, Россия колонияларининг бетон қафасларида секин ва хўрловчи ўлим жазосига ҳукм қилиндик.

Нима учун? 2022 йил октябр ойида Қрим кўпригида портлаш содир бўлган вазиятларга дуч келганимиз учун. Терговга «қулай» айбланувчига айланганимиз учун. Шунчаки... яшаганимиз учун. Биз ҳаммамиз оддий юк - қурилиш полиэтилен плёнкаси логистикасига алоқадор эдик. Кейинчалик маълум бўлишича, ўрамлар ичига портловчи қурилма ниқобланган. Бизнинг дахлдорлик даражамиз юкни ўтказиб юборган божхоначилар билан ва портлашда ҳалок бўлган ҳайдовчилар билан бир хил. Биз кундалик юмушлар билан шуғулланардик: кимдир юк ортади, кимдир машина ҳайдайди, кимдир омборни бошқаради. Лекин бу терроризм эмас! Ҳеч қайсимиз портловчи моддадан бохабар бўлмаганмиз. Уюшган жиноий гуруҳга ҳеч ким жалб қилинмаган. Ҳеч ким Украина махсус хизматларининг агенти эмас ва УХХ режаларидан хабардор эмас!».

«Айбловнинг бемаънилиги, қасддан содир этганлик бўйича далилларнинг умуман йўқлиги, аниқланмаган сабаб, УХХ раҳбари Василий Малюкнинг бизнинг дахлсизлигимиз ва «яширин» фойдаланганлик ҳақидаги очиқ баёнотлари – булар суднинг ишни қабул қилишига ва ҳукм чиқаришига тўсқинлик қилмади. Суд жамоатчилик учун эшикларни шунчаки ёпиб қўйди: айбсизларни матбуот олдида суд қилиш жуда ноқулай бўларди. Портлатиш ҳолатлари ўйлаб топилган. «Айбдорлар» тайинланди. Бирорта ҳам ҳақиқий террорчи ёки агент қўлга олинмаган. Тасодифий саккиз киши умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинди».

«Ҳозир АҚШ воситачилигида Россия ва Украина ўртасида тинчлик ўрнатиш бўйича музокаралар олиб борилмоқда. Муҳокамаларда сиёсий маҳбусларнинг ўзаро амнистияси мавзуси янграмоқда. Ҳуқуқ ҳимоячилари ҳар қандай келишув доирасида барча сиёсий маҳбусларни озод қилиш ёки алмашишни мунтазам равишда талаб қилиб, асосий омилларни таъкидламоқда: фуқаролик позицияси, эътиқоди, қурбонлар ёки оғир оқибатларнинг йўқлиги учун таъқиб қилинганлар».

«Биз тушунамиз: минглаб одамлар ҳақида гап кетганда, саккиз одамнинг тақдири глобал воқеалар фонида хиралашади. Аммо шунга қарамай, биз Россия ва Украина ўртасида тинчлик ўрнатиш бўйича музокараларда иштирок этаётган барча давлатлар раҳбарларидан, гуманитар масалаларга алоқадор барча давлатлардан ва дунёдаги барча инсон ҳуқуқлари ташкилотларидан илтимос қиламиз: бизнинг тақдиримизга эътибор беринг. Бизни озод қилиш йўлини топинг - суд жараёни орқали бўлмаса ҳам, сиёсий қарорлар, афв этиш ёки алмашинув/амнистияга қўшиш орқали. Биз имконсиз нарсани сўрамаймиз. Биз инсонийликни сўраймиз. Фарзандларимизнинг жилмайишини яна бир бор кўришни, рафиқамизни бағримизга босишни, онамизни ўпишни, шунчаки яшашни истаймиз».

Баёнотга Артем Азатян, Георгий Азатян, Олег Антипов, Александр Балин, Владимир Злоба, Роман Соломко, Артур Терчанян ва Дмитрий Тяжелих имзо чеккан.

2022 йил 8 октябр куни Россияни аннексия қилинган Қрим билан боғлайдиган Керч бўғози устидаги кўприкда портлаш юз берди - юк машинасида яширилган портловчи қурилма ишга тушди. Оқибатда кўприкнинг икки секцияси сувга қулади, темир йўл қисмида юк поездининг ёнилғи цистерналари ёниб кетди, кўприк бўйлаб транспорт ҳаракати тўхтатилди.

5 киши (жумладан, юк машинаси ҳайдовчиси ва унинг ёнида бўлган автомобилдаги 4 киши) ҳалок бўлди. Россия ҳудуди ва ҳарбий кучларини таъминлайдиган муҳим транспорт артерияси шикастланди.

Россия расмийларига кўра, портлаш теракт сифатида таснифланган - портловчи қурилма юк машинасига яширилган.

2023 йилда Россия оммавий ахборот воситалари ва тергов идоралари портлаш ортида Украина Хавфсизлик хизмати (УХХ) ёки Украина махсус хизматлари турганини даъво қилди. 2023 йил июл ойида УХХ раҳбарияти ўз хизматининг операцияга алоқадорлигини расман эълон қилиб, уни душман логистикасини бузиш бўйича чора-тадбирларнинг бир қисми деб атади. Москва, шунингдек, ҳужумни уюштирганликда Украинани айблаб, уни террорчилик ҳаракати ва муҳим инфратузилмага таҳдид сифатида баҳолади.

2025 йил ноябр ойида Ростов-Дондаги Россия ҳарбий суди портлаш иши бўйича ҳукм чиқарди: 8 киши кўприкни портлатишда иштирок этганликда айбланиб, умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинди (шу жумладан, терроризм ва портловчи моддаларнинг ноқонуний айланиши билан боғлиқ айбловлар билан).