Украина НАТО диққат марказида: 35 млрд ёрдам ва ҳаво ҳужумидан мудофаа инқирози

Гренландия инқирозидан кейин НАТОдаги иттифоқчилар Украинани кун тартибининг марказига қайта олиб чиқди. Унга 35 миллиард долларлик қурол-яроғ ваъда қилинди, аммо тўсувчи ракеталарнинг ўта танқислиги сабаб украин шаҳарлари ҳали ҳам хавф остида қолмоқда. Брюсселдаги икки кунлик учрашувлар айнан Украинага бағишланди: аввал ЕИ мамлакатлари мудофаа вазирлари кенгаши, сўнг НАТО мамлакатлари мудофаа вазирлари йиғини бўлиб ўтди, унинг доирасида ҳам НАТО—Украина кенгаши, ҳам Украина мудофааси бўйича алоқа гуруҳи (“Рамштайн” формати) тўпланди. Деярли барча асосий баҳслар тўғридан тўғри ёки билвосита Киевнинг фронтдаги эҳтиёжлари ва келажакда Украина хавфсизлигини таъминлаш масалалари билан боғлиқ бўлди.

Яқиндаги трансатлантик келишмовчиликлар фонида бу нафақат Европанинг асосий мавзусига — Украинани қўллаб-қувватлаш ва Россияни тийиб туришга намойишкорона қайтишдек кўринди, балки Москва томонидан Украина энергетика инфратузилмасини йўқ қилишга қаратилган кенг кўламли кампанияга кечиккан жавоб ҳам бўлди.

Бу Брюсселда Украина мудофаа ишлари бўйича янги вазири Михаил Федоровнинг илк расмий чиқиши эди. Икки кун давомидаги йиғилишлар орасида у европалик ҳамкасблари билан бир қатор икки томонлама учрашувлар ўтказди, аммо матбуот олдига фақат бир марта — “Рамштайн” йиғинидан кейин НАТО штаб-квартирасида чиқди.

Матбуот анжумани одатдагидан фарқли бўлди: Федоровга нафақат алоқа гуруҳини бир йилдан бери бошқариб келаётган Германия ва Буюк Британия мудофаа вазирлари, балки НАТО бош котиби Марк Рютте ҳам қўшилди. Унинг якунловчи брифингда иштирок этиши тасодифий эмас эди: энди алянс “Рамштайн” форматида тўпланадиган ҳарбий ёрдамни мувофиқлаштиришда етакчи рол ўйнамоқда, бу форматга 50 дан ортиқ давлат киради.

Рютте Федоровни мудофаа соҳасидаги “технологик инқилоб” етакчиси сифатида мақтаб, у ўз жамоаси билан “ҳарбий инновациялар олдинги чизиғида” турганини айтди. Бу иборалар шунга кўра аҳамиятлики, НАТО бош котиби Украинани фақат ёрдам олувчи ёки ҳатто Европани ҳимоя қилувчи сифатида эмас, балки алянс учун инновациялар манбаи сифатида ҳам кўрсатмоқда.

Ўз навбатида Германия мудофаа вазири Борис Писториус Федоровга шундай мурожаат қилди: “Сиз алоқа гуруҳининг илк йиғинига ўз шахсий ҳиссангизни киритдингиз. Бу айнан мен сиздан кутган нарса — биз 2024 йилдан бери танишмиз”. Писториус журналистларга Федоров билан у ҳали Украина Рақамли трансформация вазирлигини бошқарган пайтдаёқ мулоқот қилганини эслатди. У бу детални Рюттедек, Украина мудофаадаги янги ёндашувини — маълумотлар, технологиялар ва ечимларни тез жорий этишга таянувчи усулни таъкидлаш учун келтирди.

Дарҳақиқат, кенг сиёсий баёнотлар ўрнига Федоров 2025 йил учун 18 та тартибланган мудофаа лойиҳасини тақдим этди. “Биз шунчаки кўламни оширмаяпмиз — биз ҳамкорларни фронтда синовдан ўтган, фронт чизиғини ўзгартираётган технологияларга инвестиция киритишга таклиф қиляпмиз”, — деди у. Вазир шунингдек Мудофаа вазирлиги ишини тезлаштириш ва самарадорлигини оширишга қаратилган ислоҳотлар ҳақида ҳамда “янги мудофаа модели”ни яратиш ҳақида гапирди.

“Биз фақат эҳтиёжларни эмас, ечимларни ҳам олиб келяпмиз. Украина НАТОга реал вақт режимидаги маълумотлар ва ноёб мудофаа экспертизасини таклиф қилади”, — деб таъкидлади Федоров.

Ҳатто Россия учун уруш қийматини ҳам статистика тилига ўгирди: бир ойда ўлдирилган ва яраланганлар бўйича 35 минг тасдиқланган йўқотиш ва бу кўрсаткични ҳар ой 50 мингга етказиш мақсади.

Бу ҳисоб-китоблар ортида шафқатсиз воқелик бор: украин шаҳарлари мунтазам равишда Россиянинг ҳаво зарбалари остида қолмоқда. Сўнгги ойларда Россия қишни қўшимча қурол сифатида ишлатган ҳолда украин шаҳарлари ва муҳим инфратузилмага ҳужумларни кескин кучайтирди.

НАТО маълумотларига кўра, 2025 йилда Москва тахминан 55 мингта ҳужумкор дрон учирган — бу бир йил аввалгидан деярли беш баробар кўп. Шу билан бирга, Украина ҳудудларига баллистик ва қанотли ракеталар, шунингдек узоқ масофали дронлар билан берилган авиазарбалар сони икки баробардан ҳам кўпроқ ошган.

Алянснинг Брюсселдаги брифингида юқори лавозимли вакил Россия ҳарбий аҳамиятга эга бўлмаган фуқаролик энергетика объектларига зарба беришни давом эттираётганини қайд этди. НАТОда таъкидланишича, Россия кампаниясининг мақсади аҳолини электр ва иссиқликдан маҳрум қилиш, шунингдек транспорт ва турар жой ҳудудларига зарба беришдир. Аслида, Украина ҳаво мудофааси соҳасида фавқулодда ҳолатни бошдан кечирмоқда — Брюсселдаги ушбу икки кунлик муҳокамалардан энг аниқ оператив сигнал ҳам шу бўлди.

Америка қуролларини харид қилиш механизми — PURL — доирасида Нидерландия, Буюк Британия, Норвегия ва Швеция каби иттифоқчилар Украина учун ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ва ракеталар, бошқа устувор қуролларни сотиб олишга юзлаб миллион евро ажратишини эълон қилди. Бироқ барча даражада очиқ тан олинди: энг катта “тор жой” айнан Patriot тизими учун PAC-3 тўсувчи ракеталаридир.

Михаил Федоров уларнинг танқислиги танқидий даражада эканини очиқ айтди — улар баллистик нишонларни уриб тушира оладиган ягона ракеталар ҳисобланади. “PAC-3 — баллистикага қарши ягона ишончли қалқон”, — деб таъкидлади вазир матбуот анжуманида ва ҳамкорларни ўз захираларидан қўшимча ракеталарни зудлик билан беришга чақирди.

12 февралга ўтар кечаси Украина энг йирик баллистик ҳужумлардан бирига дуч келди — Россия камида 24 та ракета учирди. Шундан сўнг Борис Писториус “Рамштайн” учрашувида ғайриоддий қадам ташлади: “Йиғилиш охирида мен Германия Украинага қўшимча бешта PAC-3 тўсувчи ракета етказиб беришини таклиф қилдим — агар бошқа иттифоқчи давлатлар жами 30 та PAC-3 ракетани берса. Биз ҳаммамиз биламиз: гап инсон ҳаётини сақлаб қолиш ҳақида кетяпти. Бу ҳафталар ёки ойлар эмас — кунлар масаласи”, — деди у.

НАТО бош котиби Марк Рютте Украина “ҳаво мудофаасини зудлик билан кучайтиришга муҳтож” эканини бир неча бор таъкидлади. У Киев учун ўта муҳим қурол-яроғ ва молиялаштириш оқими тўхтаб қолмаслигига ишонтириб, “менга ишонинг”, деди ва иттифоқчиларни танқисликларни ёпишда фаолроқ иштирок этишга чақирди.

Алоқа гуруҳи йиғилиши якунларига кўра, иттифоқчилар 2026 йилда Украинага 35 миллиард доллар ҳарбий ёрдам кўрсатиш бўйича мажбуриятлар ҳақида эълон қилди. Бу суммани Буюк Британия мудофаа вазири Жон Хили, Германия мудофаа вазири Борис Писториус айтди, шунингдек Украина мудофаа вазири Михаил Федоров ҳам тасдиқлади. “Бугунги ‘Рамштайн’ эҳтимол бутун тарихидаги энг муваффақиятлиларидан бири бўлди. Айтмоқчиманки, бу йил учун 35 миллиард ёрдам тасдиқлангани ҳақида рақам айтилди”, — деди у. Гап формат иштирокчилари давлатларининг умумий мажбуриятлари ҳақида кетмоқда, аммо вазирлардан ҳеч бири тафсилотларни келтирмади.

Брюсселда истиқболли суммалар ва конструктив таклифлардан ташқари яна бир муҳим сигнал ҳам янгради — иттифоқчилар бирлиги ҳақида. Украина бўйича алоқа гуруҳи иштирокчилари “ҳар қачонгидан ҳам бирлашган ва қатъиятли”, деб ҳисоблайди Буюк Британия мудофаа вазири Жон Хили. “Биз 2026 йилни уруш тугайдиган йилга айлантиришга интиляпмиз”, — деди у.

Бирликка урғу Марк Рюттенинг сўзларида ҳам янгради: у мазкур вазирлар учрашувини 2010 йилдан буён алянс йиғинларида иштирок этган бутун даври ичидаги энг бурилиш нуқталаридан бири, деб атади. Унинг айтишича, “НАТО Украина томонида қатъий турибди”, чунки “уларнинг хавфсизлиги ўзаро боғлиқ”. “Иттифоқчилар бирлашган — Украинани қўллаб-қувватлашда ҳам, алянс ҳудудининг ҳар бир сантиметрини ҳимоя қилишга бўлган қатъиятида ҳам”, — деб таъкидлади бош котиб.

Брюсселдаги учрашувлар шуни кўрсатдики: Украина НАТО ва ЕИ аъзолари учун марказий мавзу бўлиб қолмоқда. Гап фақат зудлик билан қурол етказиб бериш ҳақида эмас, балки Европанинг узоқ муддатли хавфсизлик архитектураси ҳақида ҳам кетмоқда.