«Сиз урушни тўхтата оласиз». Зеленский Путинга очиқ хат ёзди
|19:21 / 05.06.202638 29812 мин
Владимир Путинга очиқ мактуб йўллаб, унда Украина Россия учун уруш нархини кескин оширишга қодирлигини айтди ва уни ҳарбий ҳаракатларни тугатиш учун шахсан учрашишга чақирди.
Володимир Зеленский Владимир Путинга очиқ хат ёзди. Украина президенти урушни якунлаш бўйича келишиб олиш учун ўзаро учрашишни таклиф қилган. Украина ТИВ раҳбари Андрей Сибига ушбу нома матни дипломатик каналлар орқали Путинга етказилишини маълум қилди. РФ президенти матбуот котиби Дмитрий Песков Кремлдагилар хатни «кўришгани» ва бу ҳақда Путинга хабар берилишини айтган, шунингдек, Зеленский «агар гаплашишни истаса, исталган вақтда Москвага келиши мумкинлиги»ни айтган. Украина президенти расмий сайтида хат матни украин ва инглиз тилларида эълон қилинган. Қуйида унинг таржимаси тўлиқ келтирилади.
26 йил олдин Россияда ҳокимият тепасига келганингизда, Украинадаги одамларнинг кўпчилиги буни ижобий қабул қилган эди. Шундай бўлган. Аммо бу энди ўтмишда қолди.
Энди украинларнинг кўпчилиги бизнинг узоқ масофали дронларимиз минг километрдан ортиқ масофани босиб ўтиб, сизнинг Санкт-Петербургдаги форумингизга ташриф буюрганини ижобий қабул қилмоқда. Сизга яхши маълумки, бу масофа – бизнинг имкониятларимиз чегараси эмас.
Сиз ҳокимиятда бўлган 26 йил давомида Украина ва Россия ўртасидаги муносабатлар кун тартиби бутунлай ўзгарди. Мамлакатларимиз савдо ва бошқа фуқаролик масалаларини муҳокама қилишдан амалда фақат зарбалар ва йўқотишлар ҳақида гапиришга ўтди.
Россия ҳокимиятидаги шу 26 йилдан қарийб ярмини сиз Украинага қарши уруш олиб боришга сарфладингиз.
НАТО, геосиёсат ёки рус тили ҳақида нималар дейишингиздан қатъи назар, бу уруш – сизнинг шахсий танловингиз, ҳақиқий сабабсиз урушдир. Уни тарихда худди шундай эслаб қолишади.
Бу йиллар мутлақо бошқача кечиши мумкин эди.
Биз тез-тез бу урушнинг бориши сизни қониқтираётгани ҳақида эшитамиз. Албатта, гап Валдайдаги қароргоҳингиз ёки Москвадаги парадингиз хавфсизлиги ҳақида кетадиган ҳоллар бундан истисно. Ўз ҳаётингиз сиз учун қадрли.
Аммо энди барчамиз кўриб турибмизки, уруш Россияга тобора кўпроқ салбий таъсир кўрсатаётгани сабабли, россияликлар учун бу реалликда яшаш тобора ноқулай бўлиб бормоқда.
Уларга бизнинг дронларимиз ва ракеталаримиз ёқмаяпти.
Уларга бензин тақчиллиги ва нархлар мунтазам равишда кўтарилиши ёқмаяпти.
Мавзуга оид
Уларга доимий чекловлар ёқмаяпти.
Уларга урушни Украинада яна бир йўналишга кенгайтириш ёки ундан Россияга қўшни бўлган бошқа мамлакатларга қарши фойдаланиш учун сафарбарликнинг иккинчи тўлқинини бошлаш ниятингиз ёқмаяпти.
Ҳа, сиз россияликларни шундай қолишга мажбурлай оласиз. Аммо ресурсларингиз сезиларли даражада қисқариб бормоқда.
Сўнгги 26 йил мобайнида қилиб келганингиз каби россияликларнинг садоқатини сотиб олишни давом эттириш учун сизда пул ҳам, сиёсий капитал ҳам етарли эмас.
Ва биз дунё ўша лаҳзалар яқинлашишига ёрдам бериши учун қўлимиздан келганини қиламиз.
Ўзингиз айтганингиздек: «ҳисобини олиш керак».
Кеча армиянгизнинг Украина фронтида май ойидаги йўқотишлари ҳақида ҳисобот олдим. Ва яна ўлдирилган ва оғир яраланган рус аскарларининг сони 30 мингдан ошди. Бу даражадаги йўқотишлар ойма-ой давом этмоқда ва бизда ҳар бир йўқотишингизнинг видеотасдиғи мавжуд – бу қуруқ даъволар эмас.
Жанг майдонидаги йўқотишларингизнинг 63 фоизи – ҳалок бўлганлар ва атиги 37 фоизи – яраланганлар эканини биламиз. XXI асрда ҳеч бир армия бундай нисбатга йўл қўя олмайди. Ва қурбонлар сони тобора ортиб бораверади.
Сизнинг урушингиз мамлакатимизга келтирган барча кулфатлардан кейин бизни рус аскарларининг тақдири қизиқтирмайди.
Лекин мен украинларга бефарқ эмасман.
Биз ўз одамларимизни йўқотяпмиз ва ҳар бир йўқотиш биз учун оғриқли. Ҳатто Украина ва Россия йўқотишларининг нисбати бешга бир ёки олтига бир бўлса ҳам, бу барибир катта аҳамиятга эга.
Муҳими шундаки, сиз мунтазам равишда, ҳар бир неча ойда ҳудудларимизни, айниқса Донецк областини эгаллаш бўйича ўз муддатларингизни ортга сурасиз. Бу йил ҳам уни қўлга кирита олмайсиз.
Аммо биз Украинада абадий урушни хоҳламаймиз. Биз яхши тушунамизки, урушсиз ҳаёт бениҳоя яхши. Ва биз бунга эришмоқчимиз.
Ишончим комилки, россияликларнинг аксарияти ҳам буни ижобий қабул қилган бўларди – ва сиз буни биласиз.
Кўпчилик Украинанинг бунчалик узоқ вақт бардош бера олишига ишонмасди. Сиз бунга ишонмагансиз. Сизга маслаҳат берганлар ҳам ишонишмаганди. Бу хато эди.
Сиз Украина томонидан кенг кўламли қаршиликни кутмаган эдингиз ва барчаси бунчалик узоққа боришини тахмин қилмаган эдингиз. Шундай бўлса-да, биз бу ерда – кенг кўламли урушнинг бешинчи йилидамиз.
Бу урушдан чиқиш йўлини танлашдан қўрқманг. Ҳозир сиздан талаб қилинаётган асосий нарса шу.
Украина ўз мустақиллигини сақлаб қолди. Ва уни сақлаб қолади. Барча тескари прогнозларга қарамай.
Биз бутун дунё бўйлаб кўплаб одамларни Украинани қўллаб-қувватлаш ва сизга қарши бирлаштирдик. Биз керакли қурол ва маблағни топдик.
Бизга қўллаб-қувватлов, сизга эса санкциялар. Украина учун адолат бўлмагунча, биз интилаётган ва эришиш мумкин бўлган адолат бўлмагунча шундай давом этади.
Биз сизни Россияга қарши санкциялар сезиларли даражада юмшатилади ва Украинага бўлган позициянгизда ҳеч қандай жиддий ўзгаришларсиз Украинани қўллаб-қувватлаш сезиларли даражада қисқартирилади, деб ишонтиришга уринаётганлар муваффақиятга эришишига йўл қўймаймиз. Орбаннинг мисоли шуни кўрсатадики, бизга қарши урушда Россияга ёрдам беришни танлаганларнинг якуни – шармандалик.
Сиз энергетика тизимимизни йўқ қилишга уринаётганингизда Украина қаттиқ қишлардан омон чиқди. Биз бардош бердик – ҳатто қоронғиликда ҳам украиналикларнинг матонати ўзгармади.
Биз урушни сизнинг ҳудудингизга кўчирдик ва сиз Шимолий Кореянинг ёрдамисиз буни уддалай олмасдингиз. Сиз – Россиянинг Пхеняндан ёрдам сўраган биринчи ҳукмдорисиз.
Ва бугун сиз Хитойга буткул қарамсиз – бу ҳам Россия тарихида биринчи марта.
Сиз украинларнинг ўзини ҳимоя қилишга кучи етмайди, деб ҳисоблагансиз. Аммо бугун одамларимиз Яқин Шарқ ва Форс кўрфази мамлакатларидаги ҳамкорларига ўз мудофаасини қуришда ёрдам бермоқда.
Сиз Украинада ички тартибсизликлар бўлишига умид қилгандингиз. Бунинг ўрнига сизга қарши ўз ҳарбий бўлинмаларингиз исён кўтарди. 23 июн куни бу воқеанинг навбатдаги йиллиги нишонланади ва сукут сақлаш бу фактни тарихдан ўчириб юборолмайди.
Энди эса ўз амалдорларингиз, бизнесменларингиз ва пропагандачиларингиз айнан сизга чарчаган ҳолда қарашмоқда. Дунё буни кўриб турибди.
Сиз умид қилганингиздек, дунё Украинадан чарчамади. Аммо Россиядан чарчаш кучаймоқда – ҳатто дунёдаги санкцияларни четлаб ўтишга ва иқтисодиётингизни барқарор сақлашга ёрдам бераётганлар орасида ҳам.
Сиз буни сезмаслигингиз мумкин эмас. Ҳокимият тепасидаги 26 йилдан кейин ёш ўз сўзини айта бошлайди. Вақт ўтгани сайин сиздан чарчаш фақат ортиб боради.
Биз разведка ҳисоботларини кўрдик, улар шуни кўрсатадики, сиз ҳозир 2027 ва 2028 йилларда урушни давом эттириш режаларини кўриб чиқяпсиз. Биз яна шуни биламизки, баллистик ракеталар бошқа ҳеч нарса эриша олмаган нарсага эришишига умид қиляпсиз. Сиз Беларусни бу урушга янада чуқурроқ тортмоқчисиз ва биз бунга ҳам тайёргарлик кўришга мажбурмиз. Днестрбўйи атрофида нимадир уюштиришга уринаётганингизни кўриб турибмиз. Сизнинг пропагандачиларингиз Россияга қўшни бўлган ҳар бир мамлакатга у ёки бу тарзда таҳдид солади. Сиз чиндан ҳам буларнинг барчасини қилиб кўрмоқчимисиз?
Энди танлов сизда.
Уришиш етар.
Украина бу урушни якунлашни таклиф қилади.
Бу виждонан, муносиб ва уруш қайта бошланмаслиги кафолатлари билан амалга оширилиши керак.
Биз Қўшма Штатлар бутун эътиборини Эрон масаласига қаратганини кўряпмиз ва Европадаги уруш яна уларнинг диққат марказида бўлишини шунчаки кутиш нотўғри бўларди.
Украина бу урушни ўртамиздаги тўғридан тўғри мулоқот орқали тугатишни таклиф қилмоқда.
Мен учрашув таклиф қиламан.
Сизнинг вакилларингиз менинг Москвага келишим мумкинлигини кулиб айтганини ҳамма эшитди. Аммо бу 26 йилдан сўнг Украина етакчисининг пойтахтингизда қиладиган иши йўқ – худди Россия етакчисининг Киевда қиладиган иши бўлмаганидек.
Азалдан уруш ва тинчлик масалаларини ҳал қилиш учун етакчилар учрашувига мезбонлик қилган давлатлар бор. Швейцария, Туркия, араб дунёси мамлакатлари – бундай учрашувни қабул қилишга қодир ва тайёр бўлганлар кўп.
Асосий масалаларни айнан етакчилар ҳал қилади. Доим шундай бўлган ва шундай бўлиб қолади.
Мен бундай учрашувнинг аниқ санасини белгилашни таклиф қиламан.
Биз Аляскада сизга Украина ва Европага тааллуқли баъзи масалаларни ҳал қилишга ваъда беришганини эшитдик. Аммо ўзингиз кўриб турибсизки, Украина ва Европа масалалари Анкорижда ҳал қилинмаяпти.
Икки томонлама форматга бошқа иштирокчилар ҳам қўшилиши мумкин.
Уруш Европада кетаётгани ва Украинага хавфсизлик кафолатлари кераклиги сабабли, сиз ҳам ўзингиз учун хавфсизлик кафолатларини излаётган экансиз, ҳақиқатан ҳам кафолат бера оладиганларни жалб қилиш мантиқан тўғри бўларди.
Бизнингча, европаликлар бу жараённинг бир қисми бўлиши керак – улар ҳақиқатан ҳам вазиятга таъсир кўрсата олади.
Биз Қўшма Штатлар ҳам жараённинг бир қисми бўлиши керак, деб ҳисоблаймиз. Айнан шу нарса дунёнинг биз жойлашган қисми учун янги хавфсизлик архитектурасини шакллантиришга ёрдам бериши мумкин.
Биз аллақачон Россия билан кўплаб келишувларни кўрганмиз, муваффақиятсизликка учраган Минск келишувлари шулар жумласидан. Шунинг учун, аввало, биз мураккаб мавзулардан формулалар, техник ишчи гуруҳлар ёки воситачилар дипломатиясида чексиз вақт йўқотиш ортида яшириниб ўтирмасдан, қолган саволларга ўзаро тўғридан тўғри жавоб топишимиз керак.
Сиз бошлаган уруш Украина ва Россияни бир умрга ажратди.
Бугунги фронт чизиғи – дипломатия бошланиши керак бўлган чизиқдир.
Украина музокаралар давомида ўт очишни тўлиқ тўхтатишга тайёр. Бу одатий амалиёт ва Эрон атрофидаги ҳозирги воқеалар буни тасдиқлайди. Ҳақиқий сукунат ўрнатишга уриниш – ўзаро гаплашишни бошлашнинг энг яхши усулидир. Бизнингча, бу шунчаки уриниш эмас, балки ҳақиқий оташкесим бўлади – агар сиз шуни хоҳласангиз.
Биласизки, Қўшма Штатлар ҳарбий ҳаракатлар тўхтатилган чизиқда оташкесимга амал қилинишини мониторинг қилиш имкониятига эга.
Украина «ҳамма учун ҳамма» формуласи бўйича ҳарбий асирларни алмашишга тайёр ва бу урушни тугатиш учун яхши дебоча бўлиши мумкин.
Уруш пайтида олиб кетилган тинч аҳоли вакиллари ва болаларни қайтариш учун жиддий чоралар кўриш керак.
Украинлар ва россияликларнинг биздан кейин келадиган авлодини қандай келажак кутаётганини белгилаб олишимиз керак.
Агар сиз шахсан бу урушни тугатиш вақти келди, деган хулосага келмасангиз, Украина ўз мавжудлиги учун курашишда давом этади. Бизни қўллаб-қувватлайдиган одамлар бўлади.
Аммо сизга ҳам ўз мавжудлигингиз учун курашиш анча қийин бўлади – Россиянинг эмас, ўзингизнинг мавжудлигингиз учун курашишга тўғри келади. Бу на менинг, на Украинанинг таҳдиди. Бу Россия тарихининг сизга яхши маълум бўлган фактидир: Россия чарчаса, ўзгаришлар даври келади.
Биз бу чарчоқни яқинлаштириш учун ҳаракат қилишимиз мумкин.
Сиз эса урушни тўхтатишингиз мумкин.
Бу уруш қурбон бўлганларнинг хотираси абадий бўлсин.
