​​​​​​​Иқтисодий аҳвол, демократларга ҳақорат ва Эрон – Трампнинг миллатга мурожаати қандай ўтди?

АҚШ президенти Доналд Трамп 24 феврал кечаси Конгресс иккала палатаси вакиллари олдида мамлакатнинг ҳолати бўйича мурожаат йўллади.

«State of the Union» деб номланган мурожаат АҚШ Конституциясида белгиланган. Унда АҚШ президенти ҳар йили парламентнинг иккала палатаси олдида йиллик ҳисобот беради. Одатда бу нутқ январ ёки феврал ойларида Капитолий биносида бўлади.

New York Times'нинг ёзишича, 1 соат 47 дақиқа давом этган нутқида Трамп деярли янги сиёсат таклиф қилмади ва кўпроқ вазиятнинг саҳнавий жиҳатларидан завқланаётгандек кўринди. Қуйида Трамп нутқидан асосий хулосалар келтирилади.

Демократларга ҳақорат

Кеча давомида Трамп залдаги демократларни масхара қилди ва уларни Америкага қарши, сайловда ютқазаётган куч сифатида кўрсатишга ҳаракат қилди. У нутқ бошидаёқ шундай усулдан фойдаланди: қонун чиқарувчиларга «Америка ҳукумати биринчи навбатда америкалик фуқароларни ҳимоя қилиши керак. Ноқонуний муҳожирларни эмас» деган баёнотига рози бўлса, ўринларидан туришни айтди.

Улар турмаганида, у танқидга ўтди. «Бу уят эмасми?» деди у. «Ўрнингиздан турмаганингиз учун уялиб кетишингиз керак. Ўзингиздан уялинг». Трамп кеча давомида шу ёндашувни такрорлаб: «Бу одамлар ақлдан озган, айтяпман сизга. Улар ақлдан озган», деди.

Республикачилар гендер сиёсати, ноқонуний миграция ва жиноятчилик каби мавзуларда уни олқишлаб ўринларидан туришди. Демократлар эса ўринларида қолиб, Трампни кўзга кўринарли даражада ғазаблантирди.

Reutersʼнинг ёзишича, айрим демократлар — масалан, Ал Грин, Илҳан Омар ва Рашида Тлаиб Трампга бақирган. Улар учун Трампнинг миграцион қарашлари муаммоли ҳисобланади ҳамда сайловчиларининг катта қисмини норози қилади.

Техасдан сайланган Конгресс аъзоси Грин эса мажлисдан қўриқчилар ёрдамида чиқариб юборилди.

У«Қора танлилар маймун эмас», дея ёзилган лавҳани кўтариб турганди. Бу Трампнинг Барак Обамани маймун сифатида тасвирлаганига ишора эди.

Трамп иқтисодий оғриқларни тан олмади

Трамп «инқироздаги мамлакатни» қабул қилиб олгандан кейин иқтисодиётни тиклаганини мақтаниб айтди. Бир неча ҳафтадан бери маслаҳатчилари уни сайловчиларнинг нархлар масаласидаги ташвишларига жавоб беришга чақириб келаётганди. Шу боис у фонд бозори, бензин нархи, ипотека ставкалари ва иш ўринлари ўсиши каби кўрсаткичларни «гуриллаб ривожланаётган иқтисодиёт» далили сифатида санаб ўтди.

У уй хўжалигига дахлдор кенг кўламли иқтисодий масалалар — уй-жой, соғлиқни сақлаш, коммунал тўловлар, жиноятчилик, пенсия ҳақида гапирди. Аммо кўплаб америкаликлар ҳали ҳам озиқ-овқат ва уй нархлари каби юқори яшаш харажатлари билан қийналаётганини тан олмади.

Сайловчилар сўровларда иқтисодиётдан хавотирда эканини ва Трампнинг бу масалани бошқаришидан норози эканини билдирмоқда. Reuters/Ipsos сўровига кўра, 56 фоиз қатнашчи унинг иқтисодиёт бўйича фаолиятини маъқулламайди, 36 фоизи эса маъқуллайди.

Эрон ҳақида кўп гапирмади

Трамп Эронга қарши зарбалар бериш эҳтимолини кўриб чиқар экан, бутун дунё уни диққат билан кузатмоқда. Аммо у нутқида бу мавзуга тахминан 90-дақиқадан кейин келди ва уч дақиқа гапириб ўтди.

У Яқин Шарқда нега катта ҳарбий куч тўпланганини деярли тушунтирмади. Унинг ўрнига Эрон АҚШ билан келишув исташини ва у дипломатия орқали муаммони ҳал қилишни афзал кўришини айтди.

Бироқ у Эрондан «ўша махфий сўзларни: биз ҳеч қачон ядровий қуролга эга бўлмаймиз» деган баёнотни эшитмаганини айтди. NYT'га кўра, аслида Эрон бундай ваъдани кўп марта берган. Лекин йиллар давомида тўпланган далиллар мамлакат ядровий қурол компонентларини синовдан ўтказаётгандек кўринади.

Умуман олганда Трамп ўз маъмурияти ҳал қилишга уринаётган халқаро можаролар ва ташқи сиёсат ҳақида кам гапирди. Бу айниқса, АҚШ дипломатияга сарфланаётган вақт ва сиёсий капитални ҳисобга олганда жуда кам кўринди.

Олий суд аъзолари деярли ҳиссиёт билдирмади

Трамп бир неча кун олдин ўзининг асосий қуроли – тариф дастурларига қарши қарор чиқаргани учун Олий судни «ақлсизлар ва лаганбардорлар» деб атаган эди. Орадан бир неча кун ўтиб, уларга юзма-юз келди.

Бироқ сешанба куни у танқидни юмшоқроқ қилди. Суд қарорини «жуда афсусланарли» ва «ҳафсала пир қилувчи» деб атади ва Конгресс розилигисиз бошқа тарифларни жорий қилиш мумкинлигини айтди.

Умуман олганда учрашув анча мулойим ўтди ва Трамп минбарга чиқар экан судялар билан қўл бериб кўришди. Нутқда фақат тўрт судя қатнашди ва улар нутқ давомида деярли ҳиссиётсиз ўтирди.

Яна иммиграция ҳақида

Трамп нутқдан иммиграция бўйича ташаббусни қайта қўлга олиш учун фойдаланди. Илгари сиёсий кучли бўлган бу масала сўнгги ойларда иммиграция агентлари АҚШнинг 2 фуқаросини ўлдириши ортидан заифлашганди.

Республикачи президент Чегара хизмати ва Иммиграция ва божхона назорати агентликлари ишларини тилга олмади. Бироқ у муҳожирлар томонидан содир этилган жиноятларни тафсилотлар билан таъкидлади ва демократлар мамлакат чегараларини ҳимоя қила олмаслигини айтди.

Маълум маънода бу Трампнинг одатий услубига қайтиш эди: у 2024 йил кампаниясида ҳам муҳожирлар хавфи ҳақида кўп гапирган ва бу хабар сайловчиларга таъсир қилган.

Умуман олганда, Трамп иммиграция сиёсатининг энг баҳсли жиҳатларидан эътиборни четга суриб, илгари самара берган хабарларига урғу беришга ҳаракат қилди.

Собиқ реалити-шоу юлдузи

Трамп тасвирлар таъсир кучини яхши билади ва нутқини кутилмаган ҳолатлар ҳамда драматик лаҳзалар билан тўлдирди. Президент Олимпиада чемпиони бўлган АҚШ эркаклар ҳоккей жамоасини қарши олди: жамоа дарвозабонига «Озодлик» медали берилиши эълон қилинди.

Трамп ўтган йили Вашингтонда отиб кетилган Миллий гвардия аъзоларидан бири – сержант Эндрю Вулфни ҳам саҳнага таклиф қилиб, унга кутилмаган тарзда «Purple Heart» медалини топширди.

Шунингдек, Венесуэла президенти Николас Мадурони қўлга олиш операцияси вақтида жароҳатланган вертолёт учувчиси Эрик Словерга ҳам Шараф медалини топширди.

«Трамп ўзининг этик муаммолари ҳақида эмас, бошқаларнинг фирибгарлиги ҳақида гапирди»

Трамп мамлакат бўйлаб «давлат дастурларида кенг тарқалган деб таърифлаган фирибгарлик»ни бир неча бор танқид қилди. У АҚШ Конгресси аъзолари ўз мансабидан фойдаланиб, акциялар бозорида ноқонуний бойлик орттираётганини даъво қилди.

У Миннесотада миллиардлаб доллар ўғирланганини, «Калифорния, Массачусетс, Мэн ва бошқа кўп штатларда аҳвол бундан ҳам ёмон»лигини айтди. Вице-президент Ж.Д. Вэнсга «фирибгарликка қарши уруш»ни бошқаришни топширди.

New York Times - Трамп ўз оиласи президентликдан қандай фойда кўргани ҳақида ҳеч нарса демаганига эътибор қаратмоқда.

«Илгариги президентлар Оқ уйни тижоратлаштирмасликка ҳаракат қилган бўлса, Трамп бу масалада деярли муаммо кўрмаган. Трамп — фуқаролик фирибгарлиги иши бўйича жавобгар деб топилган ягона президент, шунингдек, у фирибгарликда айбдор деб топилган бир нечта шахсларни афв этган», деб ёзади нашр.