ОАВда Эрон ва АҚШ ўртасидаги келишув лойиҳаси матни эълон қилинди

Bloomberg агентлиги ва Саудиянинг «Ал-Арабия» телеканали АҚШ ва Эрон 19 июн куни Швейцарияда имзолаш кутилаётган англашув меморандумининг «деярли якуний» лойиҳасини эълон қилди. Томонлар 14 июн куни келишувга эришган, Оқ уй унинг шартларини кейинги 48 соат ичида эълон қилишни ваъда қилганди. Аммо ҳозирча бу рўй бермади. Бир неча кундан бери турли нашрлар келишувдаги асосий қоидаларни ёзиб келишмоқда. Bloomberg агентлиги қайд этишича, ҳужжатнинг таҳририят ихтиёрига келиб тушган нусхаси Эроннинг АҚШ билан келишув доирасидаги иқтисодий манфаатларининг энг тўлиқ тавсифини ўз ичига олади. Хусусан, Теҳрон дарҳол нефт савдосини тиклаши, 300 миллиард долларлик хусусий инвестиция фондидан фойдаланиш имкониятига эга бўлиши, шунингдек, келгусида блокланган активлар қайтарилиши мумкин. Агентлик манбаларига кўра, келишувнинг техник тафсилотлари ҳали ҳам ишлаб чиқиш босқичида, шунинг учун ҳужжатдаги айрим иборалар ўзгариши мумкин. Қуйида 14 банддан иборат келишув лойиҳаси келтирилади.

Қисқача версия

1. АҚШ, Эрон ва уларнинг иттифоқчилари бутун фронт бўйлаб, жумладан, Ливанда ҳам ҳарбий ҳаракатларни зудлик билан тўхтатади.
2. Суверенитет ва ҳудудий яхлитликни ўзаро ҳурмат қилиш, ички ишларга аралашишдан воз кечиш.
3. Якуний келишув бўйича музокаралар 60 кун ичида ушбу муддатни узайтириш имконияти билан амалга оширилади.
4. АҚШ Эрон портлари қамалини зудлик билан бекор қилади, 30 кун ичида кемалар қатнови урушдан олдинги даражага қайтарилади ва якуний келишувдан кейин 30 кун ичида Америка қўшинлари олиб чиқилади.
5. Эрон 30 кун ичида савдо кемаларининг Ҳўрмуз бўғози орқали хавфсиз ўтишини, шу жумладан, ҳудуд миналардан тозаланишини таъминлайди.
6. АҚШ минтақадаги ҳамкорлари билан Эронни тиклаш ва ривожлантириш бўйича камида 300 миллиард долларлик режа тузмоқда.
7. АҚШнинг барча бир томонлама санкциялари, шунингдек, БМТ Хавфсизлик кенгаши ва Халқаро атом энергетикаси агентлиги резолюциялари келишилган жадвал бўйича бекор қилинади.
8. Эрон ядро қуролидан воз кечишини тасдиқлайди. Бойитилган уран ва бошқа ядровий масалалар тақдири якуний келишувда ҳал қилинади.
9. Якуний келишувга қадар статус-кво сақланиб қолади: Эрон ядровий дастурини кенгайтирмайди, АҚШ янги санкциялар қўлламайди ва минтақадаги кучлари сонини оширмайди.
10. АҚШ молия вазирлиги зудлик билан Эрон нефти экспортига рухсат беради.
11. Музокаралар давомида Эроннинг музлатилган активларига тақиқлар ечилади.
12. Якуний битимнинг бажарилишини назорат қилиш механизми ишлаб чиқилади.
13. Меморандум имзолангач ва 4, 5, 10 ва 11-моддаларга риоя этилаётгани тасдиқлангач, томонлар қолган бандлар бўйича музокараларни бошлайди.
14. Якуний келишув БМТ Хавфсизлик кенгашининг мажбурий резолюцияси билан тасдиқланади.

Тўлиқ

1. Эрон ва АҚШ жорий урушдаги иттифоқчилари билан биргаликда ушбу англашув меморандуми имзоланган пайтдан бошлаб барча жабҳаларда, шу жумладан Ливанда ҳам урушни зудлик билан ва доимий равишда тўхтатишни эълон қилади ва бундан буён бир-бирига қарши ҳеч қандай душманлик ҳаракатларини амалга оширмаслик, шунингдек, куч билан таҳдид қилиш ёки уни қўллашдан тийилиш мажбуриятини олади. Якуний келишув ушбу модда ва бошқа моддаларнинг қоидаларини тасдиқлайди.
2. Эрон ва АҚШ бир-бирининг суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини ҳурмат қилиш, бир-бирининг ички ишларига аралашишдан тийилиш мажбуриятини олади.
3. Эрон ва АҚШ ўзаро келишувга кўра [музокаралар муддатини] узайтириш имконияти билан кўпи билан 60 кун ичида музокаралар олиб бориш ва якуний келишув тузиш мажбуриятини олади.
4. Ушбу меморандум имзоланганидан сўнг дарҳол АҚШ денгиз блокадасини бекор қилади ва Эрон фаолиятига тўсқинлик қилиш ёки чеклашга қаратилган ҳар қандай ҳаракатларнинг олдини олади, шунингдек, 30 кундан ошмаган муддатда кемалар қатновини урушдан олдинги даражага қайтаради; юк ташиш ҳажми Эрон билан боғлиқ кемачиликнинг урушдан олдинги даражасига мос келиши керак. Қўшма Штатлар якуний келишув имзолангандан кейин 30 кун ичида минтақадан ўз кучларини олиб чиқиши керак.
5. Ушбу меморандум имзолангандан сўнг, Эрон 30 кун ичида Форс кўрфазидан Ўмон кўрфазига ва ортга савдо кемалари ҳаракатини урушдан олдинги даражага қайтаришни таъминлаш учун зудлик билан чоралар кўради, бунда техник тўсиқларни бартараф этиш ва сув йўлини миналардан тозалаш Эрон зиммасида бўлади.
6. Қўшма Штатлар минтақавий ҳамкорлари билан биргаликда Эронни тиклаш ва иқтисодий ривожлантириш бўйича ҳар икки томон томонидан келишилган кенг қамровли режани ишлаб чиқиш ва камида 300 миллиард доллар миқдорида молиялаштиришни таъминлаш мажбуриятини олади. Ушбу режани амалга ошириш механизми якуний келишувнинг бир қисми сифатида 60 кун ичида ишлаб чиқилади.
7. Қўшма Штатлар якуний келишув доирасида келишилган муддатларда ҳозирда Эронга нисбатан қўлланаётган барча турдаги санкцияларни, жумладан, БМТ Хавфсизлик Кенгаши ва Атом энергетикаси халқаро агентлиги Бошқарувчилар кенгаши резолюцияларини, шунингдек, Американинг барча бир томонлама санкцияларини – бирламчи ва иккиламчи санкцияларини тўхтатиш мажбуриятини олади.
8. Эрон ҳеч қачон ядровий қурол яратмаслигини яна бир бор тасдиқлайди. Эрон ва АҚШ бойитилган материаллар тақдири ва ядровий дастур билан боғлиқ бошқа барча ўзаро келишилган масалалар, жумладан, Эроннинг ядровий эҳтиёжлари якуний келишувда тегишли тарзда ҳал қилиниши бўйича келишиб олган. Якуний келишув ушбу модданинг қоидаларини тасдиқлайди.
9. Эрон ва АҚШ якуний келишув тузилгунга қадар статус-кво сақланиб қолишига рози: Эрон ядровий дастурининг ҳозирги ҳолатини сақлаб қолади, АҚШ эса Эронга қарши янги санкциялар жорий этмайди ва минтақадаги ҳарбий иштирокини кучайтирмайди.
10. Америка Қўшма Штатлари ушбу меморандум имзолангандан сўнг дарҳол (ва санкциялар тўлиқ бекор қилинишини кутмасдан) АҚШ Молия вазирлиги томонидан Эрон хом нефти, нефт-кимё маҳсулотлари ва уларнинг ҳосилаларини, шунингдек, банк хизматлари, суғурта, транспорт ва бошқа тегишли операцияларни ўз ичига олган барча тегишли хизматларни экспорт қилиш учун рухсатномалар берилишини таъминлаш мажбуриятини олади.
11. Якуний келишувга эришиш учун музокаралар давом этар экан, Қўшма Штатлар Эроннинг музлатилган ёки фойдаланиш чекланган маблағлари ва активларига тўлиқ киришини таъминлаш мажбуриятини олади. Ушбу маблағлар, улар асосий ҳисобварақларда ёки ўтказилган маблағлар эканидан қатъи назар, Эрон Марказий банки томонидан белгиланган якуний олувчиларга ҳар қандай тўловлар учун ишлатилади ва фойдаланиш учун тўлиқ очиқ бўлади. АҚШ ушбу чора-тадбирларни амалга ошириш учун барча зарур рухсатномалар ва лицензияларни бериш мажбуриятини олади.
12. Эрон ва АҚШ якуний келишувнинг муваффақиятли бажарилишини ва келажакда унинг қоидаларига риоя этилишини назорат қилиш механизмини яратишга келишиб олган.
13. Ушбу меморандум имзоланиб, 4, 5, 10 ва 11-моддаларни амалга оширишни бошлаш ҳамда уларда кўзда тутилган чора-тадбирларни амалга оширишни давом эттириш кафолатлари олингач, Эрон ва АҚШ фақат қолган моддалар бўйича якуний келишув бўйича музокараларни бошлайди.
14. Якуний келишув БМТ Хавфсизлик кенгашининг бажарилиши мажбурий бўлган резолюцияси орқали тасдиқланади.