АҚШ авиаташувчисида ёнғин: «Gerald R. Ford» Эронга қарши урушда сафдан чиқиши мумкин

12 март куни АҚШнинг энг катта авиаташувчиси – «Gerald R. Ford»да ёнғин содир бўлди. Бу ҳақда New York Times нашри 16 март куни денгизчилар ва ҳарбий мулозимларнинг сўзларига таяниб хабар берди.

Ёнғин кеманинг кир ювиш хонасидаги кийим қуритгич вентиляциясида бошланган ва тезда тарқалган. Денгизчилар олов билан 30 соатдан кўпроқ курашган. Мулозимларнинг айтишича, ёнғин якунлангунга қадар 600 дан ортиқ денгизчи ва экипаж аъзоси ётоқ жойларидан айрилган. Улар ўшандан бери пол ҳамда столлар устида тунаб қолмоқда.

Бундан ташқари, яна бир кўнгилсиз ҳолат – кўплаб денгизчилар ёнғин бўлган бир ҳафтадан бери кийимларини ювиш имконига эга бўлмаяпти.

Нашрнинг ёзишича, ёнғин денгиз кучларининг энг янги авиаташувчиси бўлган «Ford»даги техник хизмат кўрсатиш муаммоларининг энг сўнггиси эди. Бунга қадар кема бортидаги 650 та ҳожатхона билан боғлиқ муаммолар ҳам бўлган: кичик ҳажмли ва нотўғри лойиҳалаштирилган ҳожатхона тизими тез-тез ишдан чиқиб туради.

Аслида одатий кунларда ҳам авиаташувчи кемалардаги денгизчилар билан гаплашиш қийин ҳисобланади. Уруш пайтида амалиётларда қатнашаётган кемалар ва ҳарбий базалар эса бутунлай «ёпиқ режим» (Emission Control ёки Dark mode)га ўтади. Бу эса ҳарбий хизматчиларнинг ташқи дунё билан алоқа қилиш имкониятини чеклайди. Шу боис NYT билан суҳбатлашган мулозимлар ва денгизчилар ҳам оммавий равишда гапиришга рухсатлари йўқлиги сабабли исмлари сир қолиши шарти билан маълумотларни сиздирган.

Кема «иш ҳолатида»

Ҳарбий-денгиз кучлари нашрнинг изоҳ бериш борасидаги сўровларига жавоб бермади. АҚШ Марказий қўмондонлиги эса ўз баёнотида ёнғин «кеманинг ҳаракатлантирувчи қурилмасига зарар етказмагани ва авиаташувчи тўлиқ иш ҳолатида қолаётгани»ни билдирди.

Шунингдек, АҚШ Марказий қўмондонлиги икки денгизчи «ҳаёт учун хавфли бўлмаган жароҳатлар» оқибатида муолажа олганини маълум қилган. NYTʼнинг кемадаги одамларга таяниб хабар беришича, ўнлаб ҳарбий хизматчилар тутундан заҳарланган.

Бундан ташқари, «Gerald R. Ford» жорий йил бошида Виржиния штатидаги ҳарбий-денгиз кемасозлик заводида ўтиши керак бўлган техник хизмат кўрсатиш ва қайта жиҳозлашдан ўтмаган. Бу техник ёрдам эҳтимолий урушлар сабаб қолдирилган бўлиши мумкин.

АҚШ–Исроилнинг Эронга қарши уруши бошлангач «Ford»дан кеча-ю кундуз парвоз амалиётлари амалга оширилмоқда.

Ҳарбий мулозимнинг айтишича, Пентагон авиаташувчининг ўз хизмат кўрсатиш қобилияти чегарасига етиб бораётганидан хабардор. Шу боис бошқа бир авиаташувчи «George H.W. Bush» Яқин Шарққа жўнашга тайёрланмоқда. У катта эҳтимол билан «Ford»нинг ўрнини эгаллайди. АҚШда бундай йирик авиаташувчилардан нақ 11 та бор.

Авиаташувчи вақтинча портга ўтиши мумкин

Reutersʼнинг АҚШ расмийларига таяниб ёзишича, Эронга қарши амалиётларга жалб қилинган «Gerald R. Ford» авиаташувчиси бортдаги ёнғиндан сўнг вақтинча портга кириши кутилмоқда. Бу хабар ёнғин ҳақидаги хабарлар чиққанидан 2 кун ўтиб , 17 март куни пайдо бўлди.

АҚШда ва дунёдаги энг йирик авиаташувчи ҳисобланган кема ҳозирда Қизил денгизда жойлашган. Икки расмийнинг сўзларига кўра, у вақтинча Грециянинг Крит оролидаги Соуда кўрфазига боради. Исми сир қолиш шарти билан гапирган расмийлар «Ford»нинг Критда қанча вақт қолиши кутилаётганини айтмади.

Бортида 4 мингдан ортиқ денгизчи бўлган «Gerald R. Ford» авиаташувчиси 75 дан ортиқ ҳарбий самолётларга эга. Шунингдек, ҳаво ҳаракатини бошқариш ва навигацияга ёрдам берадиган мураккаб радарга эга. Авиаташувчи уни қўллаб-қувватловчи кемалар, жумладан, камида 4 та бошқариладиган ракета крейсери ва ракета эсминецлари билан бирга юради.

«Ford»нинг узоқ ва оғир саёҳати

Авиаташувчи бортидаги 4500 денгизчиси ва қирувчи самолётлари билан 2025 йил октябригача Ўрта Ер денгизида бўлганди. Ўшанда АҚШ мудофаа вазири Пит Ҳегсет унга Кариб денгизига қараб сузишни буюрган. Кариб денгизига боришдан мақсад — президент Трампнинг Николас Мадурога нисбатан босим кампаниясига куч қўшиш бўлган.

Венесуэладаги операциядан кейин авиаташувчи ҳозирда учинчи ҳафтасига кирган АҚШ–Исроилнинг Эронга қарши урушида қатнашиш учун Яқин Шарққа келган.

NYTʼнинг ёзишича, шу билан «Ford» ҳозирда ўзининг 10 ойлик хизмат муддатига кирди. «Ford» экипаж аъзоларига уларнинг хизмат муддати эҳтимол май ойигача узайтирилиши айтилган. Бу уларнинг бутун бир йил давомида денгизда бўлишини англатади — бу оддий авиаташувчи кемаларнинг хизмат муддатидан икки баравар кўпдир.

Одатда бундай кемаларда хизмат муддати олти ойдан оширилмайди. Денгиз кучлари экспертларининг айтишича, бу муддатдан ошиб кетиш ҳам кема, ҳам экипаж учун жуда қийин.

«Кемалар ҳам чарчайди ва узоқ муддатли хизматлар давомида улар ишдан чиқади. Сиз кемани шунчалик узоқ ва шунчалик оғир ишлатиб, у ва унинг экипажи энг юқори қувватда ишлашини кутишингиз мумкин эмас», деди истеъфодаги денгиз зобити, адмирал Жон Кирби. У Пентагоннинг собиқ матбуот котиби ва Байден маъмуриятида миллий хавфсизлик вакили бўлган.

Бундан ташқари, сафарбарлик муддатининг узоқлиги бортдаги денгизчиларнинг руҳий ҳолати (тушкунлиги) ва ҳарбий кеманинг тайёргарлиги борасида ҳам саволларни келтириб чиқаради.