“Математика қийин эмас” – ZuLine лойиҳаси асосчиси

Олий тоифали педагог Зулайҳо Ҳабибуллаева математик билимларни оммалаштиришга қаратилган “ZuLine – Bilim yoʻlida birga yuramiz” лойиҳаси асосчиси. У ижтимоий тармоқларда “Matem master” номи билан ижод қилади. Ўз фаолияти давомида ёшларга билим бериб, уларнинг математик тафаккурини ривожлантиришга ҳисса қўшиб келмоқда. Унинг дарслари содда тушунтириш усули, қизиқарли машқлар ва ҳаётий мисоллар билан ажралиб туради.

Зулайҳо Ҳабибуллаева Андижон Муҳандислик иқтисодиёт институтининг иқтисодиёт факултетида таҳсил олган. Математика фанига қайта ўқиб, умумтаълим мактабларида ўқитувчи бўлиб ишлади. Ижтимоий тармоқлардаги чиқишлари қисқа фурсат ичида оммалашган лойиҳа асосчиси математика фанини қандай қилиб ҳаётга уйғунлаштираётгани ҳақида сўзлаб берди:

“Битта видеоролигимиздан кейин инсонлар онгида шунақанги портлаш бўлдики, математика шунчалик қизиқ, шунчалик осон фан эканини кўпчилик англаб етди. Бундан жудаям хурсанд бўлдим ва фаолиятимни давом эттириш учун ана шу видео остидаги изоҳлар туртки бўлди.

Ўзи аслида болалигимдан математика фанига жуда қизиқар эдим. Математикага урғу бериб, уни қандай қилиб инсон қалбига олиб кириш мумкинлиги ҳақида ўйлаб айнан инсонларнинг ҳаётдаги оғриқли нуқталаридан бошладим. Яъни тангенс, котангенс инсонга қачон керак бўлади, нега керак? Демак биз математикани ҳаётга уйғунлаштиришимиз керак. Инсонлар математиканинг кераклигини ҳис қилиши учун уни ҳаётга боғлашим керак деб ўйладим.

Кимдир мусиқа чалишга, кимдир расм чизишга қизиқади. Мана шу қизиққан соҳаларига математикани боғлаган ҳолда ўргатишни хоҳладим. Мактабни битириб ўз ўрнини эгаллаб олган, ёшлари анчага борган инсонларни математикага қандай қизиқтирсам бўлади деган фикр келди-да, машина шинаси ҳақида видео тайёрладик. Машинанинг шинаси қандай ҳолатда бўлса сизга фойдали? Айлана узунлиги ва доира юзи деган мавзумиз бор математикада.

Стандарт бўйича шиширилган шина бир марта айланганда қанча узунликни босиб ўтади? Тўлиқ шиширилганда 185 сантиметр юрса, бир сантиметргагина радиус фарқ қилганда 182 юради, яъни 3 сантиметр, бир айланганда 3 сантиметр кам юради ва бир километрда қанча кам юришини ҳисоблаб бердим. Машина шинасида демак диска айланади. Диска айланганда демак бир километрга 9 та кўп айланар экан ҳалиги кичкина радиусли машинамиз.

Масалан, кундалик ҳаётда математика кераклигини тушунтириш учун яна бир изланиш қилдим яқинда. Яъни буни медицинага ҳам боғласа бўлар экан деган фикр келди-да. Синусни билмаганингиз бўйин остеохондрозига ёки грижасига олиб келиши мумкин. Қандай?

Ҳаммамизда телефон бор. Телефонга қараётган пайтингизда қанчалик даражада эгилиб ўтириш керак? Яъни инсон тик турган ҳолатда бўйни 5 кг оғирликни кўтариб турар экан. Яъни инсонни боши тик турган ҳолатда бўйинга 5 кг вазндаги оғирликни беради. Агар у 15 градус эгилганда демак бўйинга бош кўтариб туриш марказидан қочгани ҳисобига бўйнимизга 12 кг юк тушади. Бу ўртача, нормадаги ҳолат. Агар мана шу градус 30 градусга ортиб кетса, бошимизнинг бўйнимизга бераётган оғирлиги 18 килограммни ташкил қилади. Бу ўртача хавфли. Энди агар 60 градус бўлиб кетса-чи? Унда бўйнимиз нақд 27 кг оғирликни кўтариб турган бўлар экан. Ўртача 5 кг бўлиши учун биз телефонни мана бундай ушлашимиз керак-да, ундай ушлаб ўтиролмаймиз. Демак биз телефонни қанча градусда ушласак бўйнимизга озроқ юк тушади.

Усталар келади уйимизга том ёпгани. Косинус ҳақида бир ҳаётга боғлай деб томни мисол келтирмоқчи бўлдим. Яъни томни Ўзбекистон шароитида бурчагининг градуси қанча бўлса бизда нормада бўлади? 25 градусми, 40 градусми? Шу жараёнда мен кўп усталар билан гаплашдим. Жуда кўп усталар билан гаплашдим ва бир уста шунақа қилдики, “мен асосан мана шундан фойдаланаман”, деб менга бир бошқа формула кўрсатди. Ҳалиги формулани косинусгаям, синусгаям, тангенс-котангенсгаям қўйиб кўрдим. Ишонинг, ҳаммасига тушиб кетадиган битта умумий формула яратиб қўйган-да. Ҳалиги устанинг математикасига жудаям қойил қолдим.

Математик бўлишимда асосий сабаб – отам архитектор бўлган. Бир қанча катта иншоотлар, бинолар қурилишида асосий ролда бўлган. Онам эса физика, математика, информатика, астрономия фанлари ўқитувчиси бўлган.

Кўпчилик ота-оналар ўзи етишолмаган нарсасига, етишолмаган билимлари фарзандларида бўлишини хоҳлайди. Бу тўғри. Меҳрибонлик ҳисси, боласига кўп нарсани илиниши. Лекин шу пайтда болани озгина қийнаб қўймаяпманмикан деган фикр келади. Лекин ана шу нарса виждонини қийнаши мумкин барибирам боласини қатъий ўқишга мажбурлайди. Лекин боланинг психикасига эътибор берадиган бўлсак, бола, масалан бир фарзандим бошқа фарзандимга шеър ёдлатаётганимда у ўйнаб, у ёқдан бу ёққа югуриб, бир нарсаларни титиб, ирғитиб юрган пайтда бу фарзандим ёдлатган шеъримни у ана шу жараёнда ёдлаб олади. Ва келиб айтади: “Мана шу шеърни мен айтиб берайми?” Қайси пайтда ёдладинг? Ҳа, шу ўйнаб юрган пайтда ёдлаган бўлади.

Ижтимоий тармоқларда танилганимдан сўнг менга кўп таклифлар чиқди. Мана шу таклифларни ўйлаб кўриб, анчасига рози бўлишга ҳаракат қилдим. Асосийси Германияда ишлайдиган, яшайдиган бир қизимиз менга алоқага чиқди. 2-синф учун “Таътилда математика” деган китоб яратдик. 60 бетдан иборат қўлланма. Яъни ўзбекзабон болалар математикани ўзбекча ҳамда немисча ўргансин деган мақсадда ёзги таътил учун китоб ёздик.

Видеороликларимизни турмуш ўртоғим билан бирга тайёрлаймиз. Улар ҳам оператор ва монтажчи. Келажакда режаларимизнинг энг асосийси хусусий мактаб очиш. Яна бир орзум, Азиз Несиннинг фарзанди Али Несин Туркиянинг Измир шаҳрида математика қишлоғини яратган. Шу қишлоқни кўриб келиш орзусида юрибман”, дейди Зулайҳо Ҳабибуллаева.