Стратегик ресурслар харитаси: нодир ер элементлари кимнинг қўлида?

Ундан анча орқада бўлса-да, Бразилия тахминан 21 миллион тонна захира билан иккинчи ўринда туради. Ҳиндистон, Австралия ва Россиядаги захиралар нисбатан камроқ, аммо стратегик жиҳатдан муҳим ҳисобланади.

Нодир ер элементлари — бу 17 та минералдан иборат гуруҳ бўлиб, улар қаторига неодим, диспрозий ва тербий каби элементлар киради. Улар юқори самарали магнитлар, шамол турбиналари, электромобиллар ва замонавий электрониканинг асосий таркибий қисмлари ҳисобланади.

USGS маълумотларига кўра, ушбу ресурсларга бўлган жаҳон талаби жадал суръатда ошиб бормоқда. Бу, аввало, “яшил” энергетика ва мудофаа технологиялари ривожланиши билан боғлиқ бўлиб, барқарор таъминот занжирларининг стратегик аҳамиятини янада кучайтирмоқда.

Шу билан бирга, Хитойнинг устунлиги фақат захиралар билан чекланмайди. Мамлакат нодир ер элементларини қазиб олиш ва қайта ишлашнинг ҳам жаҳондаги асосий қисмини назорат қилади. Бу эса унга ушбу материаллар нархи ва бозордаги мавжудлигига сезиларли таъсир ўтказиш имконини беради.

Шу фонда бир қатор давлатлар муқобил етказиб берувчи сифатида майдонга чиқишга интилмоқда. Хусусан, Ҳиндистонда тахминан 6,9 миллион тонна, Австралияда эса қарийб 5,7 миллион тонна захира жамланган. USGS баҳоларига кўра, Россия ва Ветнамда ҳам ҳар бири 3–4 миллион тонна атрофида ресурс мавжуд.

АҚШ эса нисбатан камроқ — тахминан 1,9 миллион тонна захирага эга бўлса-да, импортга қарамликни камайтириш мақсадида ўзининг қазиб олиш ва қайта ишлаш соҳасига фаол сармоя киритмоқда.

Сўнгги йилларда Гренландия ҳам эътибор марказида бўлмоқда. Бу ҳудудда тахминан 1,5 миллион тонна захира борлиги баҳоланмоқда, аммо уларни ўзлаштириш сиёсий ва экологик чекловларга дуч келмоқда.

Африкада эса Танзания ва Жанубий Африка Республикаси нисбатан кичикроқ, аммо аҳамиятли конларга эга. Бу эса қитъанинг муҳим минераллар соҳасидаги роли ортиб бораётганини кўрсатади.

Шунга қарамай, ресурслар — айниқса уларни қайта ишлаш қувватларининг юқори даражада бир жойда тўпланиб қолгани Ғарб давлатларида хавотир уйғотмоқда.

USGS таъкидлашича, таъминотдаги ҳар қандай узилиш — хоҳ у геосиёсий таранглик, экспорт чекловлари ёки экологик талаблар билан боғлиқ бўлсин — қайта тикланувчи энергетикадан тортиб мудофаа саноатигача бўлган бутун тармоқлар учун жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин.