Пентагон Эрон билан урушдаги ихтилофлар туфайли Испанияни НАТОдан четлатишни муҳокама қилмоқда

АҚШ мудофаа вазирлиги кўрмоқчи бўлган сиёсий чоралар – баъзи иттифоқчиларнинг Эрон урушида Қўшма Штатлар ҳарбийларига кириш, базалардан фойдаланиш ва ҳаво ҳудудидан ўтиш ҳуқуқларини (ABO) беришни истамагани ёки рад этаётганидан келиб чиққан. Бу ҳақда Reuters нашри Пентагон ички электрон хати мазмунидан хабардор АҚШ расмийсига таяниб хабар бермоқда.

Электрон хатда қайд этилишича, ABO ҳуқуқларини (ABO – Access, basing and overflight) таъминлаш «НАТО аъзолари учун мутлақ минимал талабдир».

Расмийнинг қўшимча қилишича, ушбу вариантлар айни пайтда Пентагоннинг юқори бўғинларида муҳокама қилинмоқда. Хатдаги вариантлардан бири «муаммоли» мамлакатларни НАТОдаги муҳим ёки нуфузли лавозимлардан четлатишни кўзда тутади.

Электрон хатда келтирилган сиёсий чоралар НАТО иттифоқчиларига «Европаликларнинг ҳамма нарсага ҳақли экани ҳиссини камайтириш» мақсадида кучли сигнал юборишга қаратилган, деб хулоса қилди расмий вакил.

Айниқса Испаниядан қаттиқ норозилик

АҚШ олий раҳбарияти айниқса, ўз базалари ёки ҳаво ҳудудидан Эронга ҳужум қилиш учун фойдаланишга рухсат бермаслигини эълон қилган Испаниянинг социалистик ҳукуматидан норози. Қўшма Штатларнинг Испанияда иккита муҳим ҳарбий базаси бор: «Рота» денгиз базаси ва «Морон» авиабазаси.

Хатда таъкидланишича, Испанияни алянсдан четлатиш варианти АҚШ ҳарбий амалиётларига чекланган таъсир кўрсатади, аммо улкан рамзий аҳамиятга эга бўлади.

Расмий вакил АҚШ Испанияни алянсдан четлатишни қандай амалга ошириши мумкинлигини очиқламади. Шунингдек, нашр ҳам НАТОда буни амалга ошириш учун қандайдир мавжуд механизм бор-йўқлигини аниқлай олмаган.

Испания бош вазири Педро Санчес эса бу хатни жиддий олмаслигини айтди.

«Биз электрон хатлар ёки шахсий ёзишмалар асосида иш кўрмаймиз. Биз расмий ҳужжатлар ва ҳукуматларнинг, бу вазиятда АҚШ ҳукуматининг — расмий позициясига қараб иш тутамиз», дея Санчеснинг сўзларини келтирмоқда Reuters.

Санчес бу билан Испания ҳукумати «сизиб чиққан» маълумотларга қараб сиёсат юритмаслигини, фақат Вашингтондан расмий билдиришнома келса муносабат билдириши мумкинлигини таъкидламоқда.

Шу кунларда Кипрда бўладиган Европа Иттифоқи етакчиларининг навбатдаги учрашувида НАТОнинг ўзаро ёрдам банди ҳам муҳокама қилиниши кутилмоқда.

Британияга ҳам «чора кўрилиши» мумкин

Электрон хатда, шунингдек, Аргентина яқинидаги Фолкленд ороллари бўйича АҚШнинг дипломатик ёрдамини қайта кўриб чиқиш варианти ҳам мавжуд.

Давлат департаменти сайтида ороллар Буюк Британия томонидан бошқарилиши, бироқ уларга Аргентина ҳам даъво қилиши кўрсатилган. Аргентинанинг либертар президенти Хавер Милей эса Трампнинг иттифоқчиси ҳисобланади.

Британия ва Аргентина 1982 йилда ушбу ороллар устида қисқа муддатли уруш олиб борган. Аргентина таслим бўлишидан олдин икки томондан жами 905 нафар ҳарбий ҳалок бўлган эди.

Трамп бир неча бор Британия бош вазири Кир Стармерни Эрон билан урушига қўшилишни истамагани учун «қўрқоқликда» айблаб, ҳақорат қилди. Уни «Уинстон Черчилл эмас» деб атади ва Британиянинг авиаташувчи кемаларини «ўйинчоқлар» деб таърифлади.

Британия дастлаб АҚШ самолётларига Британиянинг иккита базасидан Эронга ҳужум қилиш учун фойдаланиш ҳақидаги сўровни рад этган эди. Бироқ кейинчалик «минтақа аҳолисини, жумладан, Британия фуқароларини ҳимоя қилишга қаратилган мудофаа миссияларига» рухсат берди.

Пентагон аниқ изоҳ бермади

Пентагон матбуот котиби Кингсли Вилсон электрон хат юзасидан изоҳ сўралганда президент Трампдан иқтибос келтирди: «Қўшма Штатлар НАТОдаги иттифоқчилари учун қилган барча ишларга қарамай, улар бизга керак бўлганда ёнимизда турмади».

«Уруш вазирлиги президентда иттифоқчиларимиз энди 'қоғоз йўлбарсʼ бўлиб қолмаслиги ва ўз вазифаларини бажаришини таъминлаш учун ишончли вариантлар бўлишини таъминлайди. Бизда ушбу масала бўйича ички муҳокамалар ҳақида бошқа изоҳ йўқ», дея қўшимча қилди Вилсон.

Шу ой бошида журналистлар билан суҳбатлашган АҚШ мудофаа вазири Пит Ҳегсет Эрон билан уруш «кўп нарсани фош қилганини» таъкидлаганди. У Эроннинг узоқ масофали ракеталари АҚШга етиб бора олмаслиги, аммо Европага зарба бера олишини қайд этди.

«Бизда саволлар туғилмоқда, тўсиқлар ёки иккиланишлар пайдо бўлмоқда... Агар сизга керак бўлганда ёнингизда туришни истамайдиган давлатлар бўлса, бундай алянснинг қадри қолмайди», деганди Ҳегсет.

АҚШ алянсдан чиқиши масаласи кўтарилмаган

Президент Доналд Трампнинг ўзи ҳам Ҳўрмуз бўғозини очишга ёрдам бериш учун НАТОдаги иттифоқчилари ҳарбий-денгиз флотларини юбормаётганини бир неча бор танқид қилган. У, шунингдек, алянсдан чиқиш масаласини кўриб чиқаётганини ҳам эълон қилган.

Бироқ манбанинг сўзларига кўра, электрон хатда АҚШнинг алянсдан чиқиши ёки Европадаги базаларни ёпиши ҳам кўзда тутилмаган. Шунга қарамай, расмий вакил вариантлар орасида – АҚШ қўшинларининг бир қисмини Европадан олиб чиқиб кетиш режаси бор-йўқлигини очиқлашдан бош тортди.

Таҳлилчилар фикрича, АҚШ–Исроилнинг Эрон билан уруши НАТОнинг келажаги борасида жиддий саволларни келтириб чиқарди. Агар Европадаги иттифоқчиларига ҳужум қилинса, АҚШ ёрдамга келмаслиги мумкинлиги борасида мисли кўрилмаган хавотирларни уйғотди.

Буюк Британия, Франция ва бошқа давлатлар АҚШнинг денгиз блокадасига қўшилиш урушга кириш билан баробар эканини айтган. Бироқ улар доимий ўт очишни тўхтатиш битими имзолангач ёки можаро тугагач, бўғозни очиқ сақлашга ёрдам беришга тайёр эканликларини билдиришган.