Чиқинди полигонлари қисқаради, қайта ишлаш ошади: янги режалар маълум қилинди

Тақдимотда экология соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар ҳолати таҳлил қилинди. Қайд этилганидек, 2024 йилда 47 мингдан зиёд маъмурий ҳуқуқбузарлик аниқланган бўлса, 2025 йилда улар сони 59 мингдан ошган. Амалдаги тартибда жарималар миқдори етказилган экологик зарарга мутаносиб эмаслиги сабабли баъзи корхоналар учун ҳуқуқбузарликни бартараф этишдан кўра, жарима тўлаб, фаолиятни давом эттириш қулайроқ бўлиб қолмоқда.

Шу боис, юридик шахсларга нисбатан молиявий санкцияларни қайта кўриб чиқиш, уларни табиатга етказилган зарар миқдорига боғлаш ва халқаро амалиётга яқинлаштириш таклиф этилди. Жумладан, дарё ўзанларидан норуда материалларни ноқонуний қазиб олиш, сув ресурсларини ифлослантириш, дарахт ва буталарни ғайриқонуний кесиш, атмосфера ҳавосига белгиланган меъёрдан ортиқ ташламалар чиқариш, қурилиш майдонларида чанг ва қум заррачаларининг ҳавога кўтарилишига йўл қўйиш, чиқиндиларни белгиланмаган жойларда ёқиш каби ҳолатлар учун таъсирчан молиявий чоралар жорий этиш кўзда тутилган.

Бу жараёнда маъмурий жарима ва табиатга етказилган зарар учун компенсация тўловини ягона молиявий санкцияга бирлаштириб, корхона айбини тан олган ҳолатларда уни Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси томонидан қўллаш, низоли ҳолатларда эса масалани суд тартибида кўриб чиқиш ва ҳал этиш тартибини жорий қилиш таклиф этилди. 

Чиқиндиларни бошқариш соҳасидаги ишлар ҳам атрофлича таҳлил қилинди. 2025 йилда санитар тозалаш хизмати қамрови маҳаллалар кесимида 88 фоизга етди, соҳага махсус техникалар, мотороллерлар ва контейнерлар етказиб берилди, 132 та полигон атрофи кўкаламзорлаштирилди, 47 та полигон фаолияти тўхтатилди.

Жорий йилда санитар тозалаш корхоналарига қўшимча махсус техника ва контейнерлар етказиб бериб, қамровни 90 фоизга етказиш, 18 та полигонни рекультивация қилиш, 2030 йилга бориб, полигонлар сонини 50 фоизга қисқартириш режалаштирилган.

Чиқиндиларни қайта юклаш станцияларини қуриш орқали логистика харажатларини камайтириш, саралаш ва қайта ишлаш ҳажмини ошириш, полигонларга тушадиган юкламани қисқартириш муҳимлиги таъкидланди. 2026 йилда 28 та, 2030 йилгача эса 70 та қайта юклаш станциясини қуриш кўзда тутилган.

Маиший чиқиндиларни ёқиш орқали электр энергияси ишлаб чиқариш бўйича йирик инвестиция лойиҳаларининг бориши тўғрисида ҳам ахборот берилди. Умумий қиймати 933 миллион доллар бўлган 6 та заводни қуриш ишлари Андижон, Наманган, Фарғона, Самарқанд, Қашқадарё ва Тошкент вилоятларида амалга оширилмоқда. Бу заводлар ишга тушгач, йилига 3,6 миллион тонна қаттиқ маиший чиқинди қайта ишланиб, 1,6 миллиард киловатт-соат электр энергияси ишлаб чиқарилади. Кейинги босқичда 633 миллион долларлик яна 5 та завод қуриш билан боғлиқ ишларни бошлашга кўрсатма берилди.

Хавфли чиқиндиларни бошқариш бўйича МДҲ ҳудудида илк интеграциялашган платформа яратиш таклиф қилинди. Навоий вилоятида амалга оширилиши режалаштирилган мазкур инвестиция лойиҳаси доирасида хавфли чиқиндиларни лабораторияда тавсифлаш, махсус полигон ташкил этиш, чиқиндилардан RDF ёқилғи ишлаб чиқариш, физик-кимёвий ва термик қайта ишлаш тизимини йўлга қўйиш назарда тутилган.

Лойиҳа қиймати 260 миллион доллар бўлиб, йилига 330 минг тонна хавфли чиқиндини қайта ишлаш қуввати яратилади. Унинг амалга оширилиши экологик барқарорликни таъминлаш, янги стандартлар ва илғор технологияларни жорий этиш, маҳаллий кадрларни тайёрлашга хизмат қилади.

Қайд этилганидек, 2017 йилда қурилиш чиқиндилари ҳажми 1,2 миллион тоннани ташкил этган бўлса, 2025 йилда 1,9 миллион тоннага етган.

Шу муносабат билан қурилиш чиқиндиларини “ҳосил бўлишдан утилизациягача” бўлган жараёнини тўлиқ назорат қиладиган рақамли платформа яратиш, чиқиндилар ҳаракатини GPS орқали реал вақт режимида кузатиш, полигонларда саралаш ва қайта ишлаш комплексларини ташкил этиш таклиф этилди.

Шунингдек, қурилиш объектларини қабул қилишда чиқиндиларни утилизация қилиш бўйича шартнома шартлари бажарилганини мажбурий талаб сифатида белгилаш, ноқонуний ташлаш ҳолатларини фото ва видео қайд этиш орқали аниқлаш ҳамда жавобгарлик чораларини кучайтириш назарда тутилмоқда.