Эрон яна БААга ракета отди: Теҳрон Трампни менсимаяптими?

Америка президенти Трамп ўтган ҳафта Конгрессга ёзган хатида Эрондаги уруш тугагани ҳақида айтганди. Чиндан Вашингтон ва Теҳрон Покистонда ўтказган музокаралардан кейин икки томон ҳам ўт очишни тўхтатди. Трамп Эронга шунақа таҳдидлар қилдики, бунақа гаплардан кейин эронликлар қаергадир ракета отишини тасаввур қилиш қийин бўлиб қолди.

Америка ҳам, Исроил ҳам «Эроннинг ҳарбий қудрати йўқ қилингани, улар ортиқ ракета ишлаб чиқара олмаслигини» айтишганди. Буни қарангки, форсларнинг «уруғликка асраб қўйган» ракеталари бор экан, улар билан БААдаги нефт объектларини нишонга олишди. Шунингдек, Трамп Ҳўрмуз бўғозида «кемаларни қутқариш операцияси» эълон қилганидан бир кун ўтиб бу сувликдаги тижорат кемалари ҳужумга учради. Бу воқеалар фонида уруш қайталаниши хавфи ортди.

Нима бўлди ўзи?

Демак, душанба куни Эрон БААдаги нефт объектларига зарба берди, катта ёнғин чиқди. Араблар «Эронга жавоб берилишини» айтишди, лекин табиийки, ҳеч қандай жавоб бера олишмади. Ўзи арабларнинг Эронга жавоб берамиз деганини «АҚШга айтамиз, улар биз учун жавоб беради» деб тушуниш керак, улар тўғридан тўғри Эронга зарба бериши ҳозирги реалликка тўғри келмайди.

БААга ҳужумдан кейин Америка Эроннинг олтита ҳарбий катери йўқ қилингани, савдо кемалари ракета ташувчи эсминецлар ҳамроҳлигида бўғоздан олиб чиқиб кетилгани ҳақида хабар берди. Бир сўз билан айтганда, Америка ва Эрон яна урушиб кетди. Бу тўқнашувлар яна катта уруш қайталанишига сабаб бўладими? Мана шу ҳозир асосий савол.

28 феврал куни Америка ва Исроил Эронга қарши кенг кўламли уруш бошлаганди. Март ойида Эрон араб давлатларига ракета отиши, Америка Эронни бомбалаши, форсларнинг ҳарбий кемаларини йўқ қилиши янгилик эмасди. Ўша вақтлар катта уруш кетаётганди ва кечаги воқеалар жуда оддий қабул қилинарди. Лекин ҳозир амалда сулҳ давом этмоқда, томонлар гўёки музокара столида. Трамп Эрон «тавбасига таянгани», энди ракета ишлаб чиқара олмаслигини айтди. Америка президентининг гапларидан энди Эронда икки қўлини кўтариб таслим бўлишдан бошқа йўл қолмагандек эди. Ва мана шундай ҳаммаси тинчигандек кўринаётган бир вақтда Эрон мана сенга деб араб давлатидаги нефт объектини нишонга олди.

Бу нимадан далолат?

Эрон ва Америка яна отишни бошлагани аввало музокаралар ҳеч қандай самара бермаганини кўрсатади. Эрон билан музокараларда ҳам Амрика томонидан Россия ва Украинадаги урушни тугатиш бўйича музокаралардан ўта муваффақиятсиз иштирок этган кучсиз таркиб иштирок этди: президентнинг куёви Жаред Кушнер, президентнинг миллиардер дўсти қурувчи Стив Уиткофф. Уларга вице-президент Вэнсни бошлиқ қилиб қўйишди холос. Бир урушни тугатиш бўйича музокарада қатнашиб ҳеч нима қила олмаган одамлардан бошқа урушни тугатиш бўйича дипломатик мўъжиза кутиб бўлмаслиги аниқ эди.

Россия ва Украина урушидан фарқли Эрондаги урушда вазият буткул бошқача, бир томоннинг устунлиги ҳаддан ташқари катта, Эронни Америка билан солиштириб ҳам бўлмайди. Жанг майдонида америкалик ҳарбийлар Эронни буткул кучсиз ҳолатга келтиришди, мамлакатнинг 40 йиллик раҳбари ва яна энг катта ҳарбий қўмондонлар ўлдирилди, Эрон учун қарор қабул қиладиган одам кимлиги ҳам номаълум.

Қўшимчасига Трамп «Эронни ер юзидан йўқ қилишини» айтиб ядровий зарбага ишора қилди. Бундай ҳолатда музокарачилардан шунчаки енгилиши аниқ бўлган томонни мағлубиятни расман тан олишга кўндириш қолганди, лекин улар шуни ҳам уддалай олишмади. Чунки ўша гап – таркиб кучсиз. Таркиб кучсиз бўлса, ҳеч қандай тактика фойда қилмайди.

Эроннинг БААга ҳужумларидан яна бир хулосага келиш мумкин: форслар ўзини хотиржам тута бошлади. Чунки Трамп Конгресс рухсатисиз уруша оладиган муддат тугади, у ерда республикачилар кўпчилик бўлса ҳам, барибир ҳисоб бериш керак. Бундан ташқари, ҳозир Америка Эронни яна бомбалаб ташласа, бу Трампдан норози америкаликлар томонидан жуда ёмон кутиб олинади. Ахир у «Эронда ҳеч қандай ҳарбий қудрат қолмади, улар энди ракета ишлаб чиқаролмайди» деб қўйган, лекин Reuters Эрон дастури ҳеч қандай зарар кўрмагани, форслар бир йил ичида атом бомбасига эга бўлиши мумкинлиги ҳақида ёзиб чиқди.

Хуллас, вақт асло Американинг фойдасига ишламаяпти. Ўзидан минг чандон кучсиз давлатга қарши урушнинг ҳар бир чўзилган куни президент Трампни катта босим остида қолдиради. Эрон уруш бошидаги каби кўп миқдорда ракета учира олмаслиги аниқ, бунча бомбалашлардан кейин ракета захиралари ҳам катта эҳтимол йўқ қилинган, форслар буни жуда яхши билишади. Лекин улар бир нечта ракета отиб ҳам Американинг баёнотларини йўққа чиқаришди. Эрон БААга «қани Америка нима қиларкин» деб ракета отган кўринади. Чунки энди буёғига кўрфазида отилган ҳар бир ўқ Американинг зарарига ишлайди.