Трамп Эронга қанчалик катта таҳдидлар қилмасин, охирги икки ойда реал ва катта уруш қилгани йўқ. У Венесуэла президентини ўғирлаб кетганидан руҳланиб, Исроил бош вазирининг гапига кириб, Эронга қарши яшин тезлигида ўтиши керак бўлган самарали операцияни режа қилганди. Теҳрондаги элитани ўлдиргач, тизим қулашига ишонган эди. Лекин ўхшамади.
Энди эса, Трампнинг олдида Эрондаги сиёсий тизимни йиқитиш борасида фақат битта реал сценарий бор – бу ҳам бўлса, тўлақонли ер усти операцияси ўтказиш, катта уруш олиб бориш, минглаб америкалик аскарлар ўлимига тайёр туриш. Бу нарсага Трампнинг ўзи ҳам, атрофидагилар ҳам тайёр эмас.
Трампда реал ишлайдиган бошқа сценарий йўқ. Шунинг учун бугун Вашингтон Эрон билан тезроқ келишувга эришиш ва масалани тезроқ ёпиш ниятида.
Унда нега Трамп Эронга муттасил таҳдидлар қилаяпти? У гоҳ Эронни ер юзидан супуриб ташлаш, гоҳ жамики инфратузилмасини бомбалаб йўқ қилиш таҳдидларини ёғдиряпти. Трампнинг бу таҳдидларидан мақсад – Эронни қўрқитиб, музокаралар столига ўтирғизиш, шартларига рози қилиш. “Агар мен билан ҳозир келишмасанг, ўзингга қийин бўлади, мен катта урушга ёки бор имкониятларингни йўқ қилишга тайёрман, кучим етади” дейиш...
Бу таҳдидлар қисман пуч эканини Эрон яхши билади. Эрон битта нарсадан реал қўрқади: катта урушдан, қуруқлик операциясидан. Лекин Трампда бундай ваколат ва имконият йўқлигини ҳам Теҳронда яхши билишади. Шунинг учун бугун Теҳрондаги қарашлар иккига бўлинади. Ислом инқилоби қўриқчилар корпуси АҚШ билан музокараларда қаттиқ туришни, ён бермасликни истайди. Чунки бу тарафнинг қарашига кўра, АҚШнинг реал имкониятлари чекланган. Бироқ дипломатлар ва сиёсатчилар мувозанат сақлаш тарафдори, улар АҚШни қаттиқ жаҳлини чиқариш ҳам керак эмас, музокараларни ҳам тез тугатмаслик керак деган қарашда.
Асосийси, бугун Теҳронда ижобий кутиш ҳолати юқорироқ. Чунки 1979 йилдан бери санкциялар, босимлар остидаги Эрон, ўзининг энг асосий ва қудратли душмани – АҚШ билан келишиб, ўзининг фундаментал эҳтиёжларини қондиришга имконият излаяпти.
Бугунги музокараларда Эроннинг ядро дастури муҳокама қилинаётгани йўқ. Бу масалага кейинги босқичда ўтилади. Ҳозир кун тартибида бош мавзу – Хормуз бўғози. Сиздирилаётган келишув лойиҳасига кўра, 60 кунлик сулҳнинг биринчи ярмида Эрон Ҳўрмуз буғозини очиши, эркин савдо ва ҳаракатланишни таъминлаши керак. АҚШ эса Эроннинг 12 млрд долларлик музлатилган маблағларини қайтариши зарур. Санкциялар юмшаши ва олиб ташланиши керак. Бу – Эроннинг иқтисодий тикланишига, сиёсий тизимнинг мустаҳкамланишига ёрдам беради. Ҳозир Вашингтон ва Теҳрон биринчи босқич келишувига анча яқинлиги ҳақида хабарлар бор.
