Ҳўрмуздаги вазият, Қозоғистонда Туркия дронлари ва Ҳиндистонда ҳалокатли довул – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Трамп ва Си учрашувининг биринчи куни

14 май куни АҚШ президенти Доналд Трамп ва Хитой етакчиси Си Жинпинг Пекинда музокараларни бошлади. Музокараларнинг илк куни дабдабали маросимлар, савдо ҳамда баҳсли масалаларга дахлдор бўлган учрашувлар билан ўтди.

Учрашув вақтида Хитой божхона бошқармаси Американинг бир неча юзлаб кушхоналарига Хитойга мол гўшти экспорт қилиш учун лицензияларни тасдиқлади. Трамп ўзининг дастлабки божларини жорий қилганидан сўнг Хитой ушбу лицензияларнинг муддатини тугатганди.

Шу билан бирга, умумий савдо муносабатлари ноаниқлигича қолмоқда. Аммо Америка бизнес делегацияси аъзолари биринчи учрашувдан сўнг хушкайфиятда кўринди. Нималарга эришилгани ҳақидаги саволга Илон Маск «Кўплаб яхши нарсаларга», деб жавоб берди.

Си ёпиқ музокаралар чоғида Трампни – Тайван ороли бўйича келишмовчиликлар, агар нотўғри ҳал қилинса, дунёнинг ҳукмрон кучларини «тўқнашувлар ва ҳатто можаролар» сари етаклаши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирган. Аммо давлат котиби Марко Рубио АҚШнинг Тайванга нисбатан сиёсати «ўзгармас» эканини айтди.

Трампнинг ўзи Fox Newsʼга берган интервюсида Си урушни ҳал қилишда шахсан ёрдам таклиф қилганини айтди. «У Ҳўрмуз бўғози очилишини хоҳлайди», - деди Трамп. «У агар бирор-бир ёрдамим тегса, ёрдам беришни хоҳлар эдим, деб айтди». Аммо Хитойнинг Эрон билан стратегик шериклигини ҳисобга олсак, бу нима англатиши тушунарсиз қолмоқда.

Шунингдек, Си АҚШдан 200 та Boeing самолётини сотиб олиш бўйича мажбурият олишига ишора қилган. Си шахсан ўзи Трампни Пекиндаги машҳур Осмон ибодатхонаси бўйлаб айлантирди, унинг шарафига дабдабали банкет уюштирди.

Трамп Хитой етакчисини 24 сентябрда Вашингтонга таклиф қилди, бугун ҳам учрашувлар давом этмоқда.

Қозоғистонда Туркия дронлари

Қозоғистон ва Туркия ўртасида ANKA учувчисиз учиш аппаратларини ишлаб чиқариш ва техник хизмат кўрсатиш бўйича қўшма корхона ташкил этилади.

Бу ҳақидаги хужжат 14 май куни Остонада Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўғаннинг ташрифи чоғида имзоланган.

ANKA бўйича келишув Тўқаев ва Эрдўған ўртасида икки томонлама музокаралар якунлари бўйича алмашилган 17 та ҳужжатлар тўпламидан жой олган.

Дрон бўйича лойиҳа тафсилотлари, жумладан, инвестициялар ҳажми, корхонанинг жойлашуви, ишга тушириш муддатлари очиқланмади.

ANKA Туркиянинг TUSAŞ мудофаа саноати компанияси томонидан ишлаб чиқилган. Аввалроқ Қозоғистон ушбу дронларнинг биринчи хорижий ишлаб чиқариш базаси бўлиши кераклиги, ҳамкорлик эса қўшма ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатиш ва технологияларни узатишни ўз ичига олиши ҳақида хабар берилганди.

ANKA – разведка-зарба берувчи дрон тоифасига киради. Унинг максимал учиш оғирлиги 1700 кг, фойдали юк 350 кггача кўтаради, ҳавода 30 соатгача тура олади ва 9 минг метр баландликка кўтарила олади.

Ҳўрмуздаги вазият

АҚШ президенти Доналд Трамп Эрон ҳарбийлари томонидан БАА қирғоқлари яқинида кема қўлга олингани ҳақидаги хабарлардан сўнг Теҳронга нисбатан сабр-тоқати тугаб бораётганини айтди.

«Менинг ортиқча сабр қилишга ниятим йўқ. Улар келишувга эришишлари керак», деди Трамп Хитойда туриб интервю бераркан.

Эроннинг бойитилган урани яширин захираларига тўхталар экан, Трамп бу захиралар АҚШ томонидан фақат PR мақсадида назоратга олиниши кераклигига ишора қилди.

«Менимча, бу жамоатчилик билан алоқалар нуқтаи назаридан бошқа нарсага керак эмас. Тўғриси, у менда бўлса, ўзимни яхшироқ ҳис қилардим. Лекин назаримда, бу бошқа нарсадан кўра кўпроқ PR учун», деди у.

Чоршанба куни Уммон қирғоқлари яқинидаги сувларда Африкадан БААга чорва моллари олиб кетаётган Ҳиндистон юк кемаси чўктирилди. Ҳиндистон ҳужумни қоралади ва экипажнинг барча 14 нафар аъзоси Уммон қирғоқ қўриқлаш хизмати томонидан қутқарилганини маълум қилди.

Алоҳида ҳолатда, пайшанба куни БААнинг Фужайра порти яқинида лангар ташлаган кема Эрон томонидан назоратга олингани хабар берилди.

Эрон ўз шартларини қабул қилган мамлакатларнинг айрим кемаларига бўғоздан ўтишга рухсат бериш бўйича кўпроқ битимлар тузмоқда. Эрон Инқилобий гвардияси чоршанба оқшомидан бери бўғоздан 30 та кема ўтганини маълум қилди. Бу урушдан олдинги одатий кундаги 140 тадан анча кам, аммо тасдиқланса, бу сезиларли ўсишдир.

АҚШ ўтган ойда Эронга ҳужумларини тўхтатди, бироқ мамлакат портларини блокада қилишни бошлади. Бунинг ортидан можарога чек қўйишга қаратилган музокаралар боши берк кўчага кириб қолган.

Россия–Украина уруши

Россия Украинада сўнгги икки кунлик давр ичида ўзининг энг йирик ҳаво ҳужумларидан бирини амалга оширди. Украина президенти Володимир Зеленскийнинг сўзларига кўра, чоршанбадан бери Россия 1567 та дрон учирган, камида 27 нафар тинч аҳоли вакили ҳалок бўлди.

«Булар, шубҳасиз, уруш тугашига ишонадиганларнинг ҳаракати эмас. Ҳамкорларимиз ушбу зарба ҳақида сукут сақламасликлари ва осмонимиз ҳимоясини қўллаб-қувватлашда давом этиш муҳимдир», деди Зеленский.

Унинг айтишича, тунги зарбаларнинг асосий нишони Киев бўлган. Фавқулодда хизматлар хабарига кўра, пойтахтда камида 21 киши, жумладан, уч нафар бола ҳалок бўлган. Шаҳар мэри Виталий Кличко жума кунини мотам куни деб эълон қилди. Пайшанба кунги ҳужумлар юзасидан Москва ҳозирча ҳеч қандай изоҳ бермади.

Зеленскийнинг сўзларига кўра, жами 180 та объектга, жумладан, 50 дан ортиқ турар жой биносига зарар етган. Украинанинг иккинчи йирик шаҳри Харковда 28 киши, жумладан, уч нафар бола яраланган. Украина энергетика вазирлиги 11 та вилоятда электр таъминоти узилганини билдирди.

Зеленский бунинг ортидан ҳарбийларга Россиянинг йирик ҳаво ҳужумига жавоб вариантларини тайёрлашни топширди. «Украина мудофаа кучлари ва махсус хизматларга Россиянинг ушбу зарбасига жавоб беришимизнинг эҳтимолий шаклларини таклиф этишни топширдим», деди у.

Президент сўзларига кўра, ҳаво ҳужумидан мудофаа учун ракеталарни излаш Украина учун асосий вазифа.

Ҳиндистонда ҳалокатли довул

Пайшанба куни Ҳиндистоннинг аҳоли энг зич жойлашган Уттар-Прадеш штатида ёмғир ва дўл аралаш кучли довул содир бўлди. Қутқарув хизмати расмийларига кўра, оқибатда камида 104 киши ҳалок бўлди.

Шимолий штатларда муссонгача — иссиқ мавсумда бундай бўронлар одатий ҳол ҳисобланади. Бироқ чоршанба кунги довул оқибатида ҳалокатли бўлди. Қурбонлардан ташқари, 59 киши жароҳатланди, 87 та уй зарар кўрди ва 114 бош чорва моли ҳам нобуд бўлган.

«Биз яшайдиган бутун ҳудуд тахминан ярим соат давомида қоп-қоронғи бўлиб қолди», дейди гувоҳлардан бири.

Телевидение орқали кўрсатилган тасвирларда бўрондан сўнг дарахтлар илдизи билан қўпорилгани, реклама тахталари автомобиллар устига қулагани ва йўл четидаги дўконларнинг мебеллари сочилиб кетганини кўриш мумкин.

Айрим ўлим ҳолатлари дарахтлар ағдарилиши ва деворлар қулаши оқибатида юз берган.

Штат расмийлари омон қолганларга ёрдам бермоқда, уларга 24 соат ичида молиявий кўмак ҳам тарқатилади.