Путинга очиқ хат йўллаган Зеленский ва Сининг Шимолий Кореяга ташрифи – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Зеленский Путинни юзма-юз учрашувга чақирди

Украина президенти Володимир Зеленский урушни тугатиш йўлидаги навбатдаги уриниш сифатида Владимир Путинни юзма-юз учрашув ўтказишга чақирди.

Зеленский Россия президентига йўллаган очиқ хатида тинчликка фақат Украина ва Россия ўртасидаги «тўғридан тўғри мулоқот орқали» эришиш мумкинлигини айтди ва музокаралар давомида ўт очишни тўлиқ тўхтатишга чақирди.

BBC’нинг ёзишича, хатнинг оҳанги қатъий, ҳатто кинояли бўлиб, Зеленский мактубда «26 йиллик ҳокимиятдан кейин [Путиннинг] ёши ўз сўзини айта бошлаганини» қайд этган. Шунингдек, хатда расмий таклиф ҳам ўрин олган:

«Украина ушбу урушни биз ва сиз ўртамиздаги тўғридан тўғри мулоқот орқали тугатишни таклиф қилади. Мен учрашув таклиф қиляпман», деб ёзади Зеленский. Зеленский юзма-юз музокаралар Швейцария ёки Туркия каби нейтрал давлатларда ўтиши мумкинлигини айтди.

Бу Украина раҳбарининг биринчи бундай таклифи эмас. Кремл аввалги таклифларга Зеленский Путин билан Москвада учрашиши мумкинлигини билдирганди.

Зеленскийнинг айтишича, россияликлар – урушдан, Украинанинг дрон ва ракета ҳужумларидан, бензин тақчиллигидан ҳамда нарх-навонинг кўтарилишидан чарчаган. «Ушбу урушдан чиқиш йўлини танлашдан қўрқманг. Ҳозир сиздан талаб қилинадиган асосий нарса шу», дея Путинга мурожаат қилди у.

Хатдаги эътиборли жиҳати шундаки, Киев – АҚШнинг «диққат-эътибори бутунлай Эрон масаласига қаратилганини» очиқчасига тан олган.

Санкт-Петербургда хорижий журналистлар билан суҳбатда Путин «Украина билан келишувга эришишга, шубҳасиз, тайёр ва хоҳиш билдиришини» айтди. Бироқ муросага келиш зарурлигини таъкидлади. Путиннинг фикрича, Трамп Эрон билан банд бўлган бир пайтда, Европа Иттифоқи Зеленскийни ҳудудларни топширишга кўндириши мумкин эди.

Аммо Путин учрашув ёки келишув умуман амалга ошишига шубҳа билдиргандек бўлди: «Зеленский жаноблари Украинанинг қонуний вакилими ёки йўқми — бу ҳуқуқшунослар ва ҳуқуқий таҳлил учун савол», деди у.

Путиннинг азалдан келаётган позицияси шуки, Украина тўртта вилоят — Донецк, Луҳанск, Херсон ва Запорижжядан ўз қўшинларини тўлиқ олиб чиқиб кетиши ҳамда НАТОга аъзо бўлиш фикридан воз кечиши керак.

Украина эса ҳудудларни беришни мутлақо рад этиб, бу Россияни янги босқинга рағбатлантиришини айтмоқда.

«Ҳизбуллоҳ» «кенг қамровли» оташкесим талаб қилди

«Ҳизбуллоҳ» АҚШ воситачилигидаги музокараларда Ливан ва Исроил ҳукуматлари ўртасида эришилган ўт очишни тўхтатиш шартларини рад этди.

«Ўт очишни тўхтатиш кенг қамровли бўлиши керак — жанубни Ливаннинг қолган қисмидан ажратмасдан ва Исроил душманига ўлдириш эркинлигини бермасдан», деди гуруҳ раҳбари Наим Қосим.

У шунингдек Ливан ҳукуматини Исроил билан тўғридан тўғри музокараларни тўхтатишга чақирди.

Исроил ва Ливан ҳукуматларининг билдиришича, таклиф этилаётган «оташкесим «Ҳизбуллоҳ» томонидан ўт очишнинг бутунлай тўхтатилишига ва гуруҳнинг барча аскарларини Жанубий Литани секторидан олиб чиқилишига боғлиқ». Литани дарёси Исроил-Ливан чегарасидан тахминан 30 километр шимолда жойлашган.

Исроил мудофаа вазири Исроил Кацнинг айтишича, унинг кучлари Ливан жанубида, чегара яқинида қолади ва Ливан фуқароларининг мамлакат жанубидаги уйларига қайтишига рухсат бермайди.

«Ҳизбуллоҳ» эса Исроил босқини давом этар экан, «қаршилик кўрсатиш ҳам давом этишини» билдирди.

АҚШ Кубага босимни кучайтирди

АҚШ 4 июн куни Куба президенти Мигел Диас-Канел ва мамлакатнинг собиқ етакчиси Раул Кастро оиласининг бир неча аъзосига қарши иқтисодий санкциялар жорий этди. Янги чоралар Вашингтон ва Ҳавана ўртасида бир неча ойдан бери давом этаётган таранглик фонида қабул қилинди.

Молия вазирлигининг янги санкциялари қуйидаги шахсларга дахлдор бўлди:

• Президентнинг ўзи, унинг рафиқаси ва ўгай ўғли;

• Раул Кастронинг ўғли ва набираларидан бири.

Раул Кастро — Куба инқилоби собиқ етакчиси Фидел Кастронинг укаси. 95 ёшли сиёсатчи эндиликда расмий лавозимларни эгалламайди, бироқ Кубада ҳамон муҳим қарорлар қабул қилинишида асосий ролни ўйнамоқда.

Ўтган ойда АҚШ Раул Кастрога 1996 йилдаги самолётлар уриб туширилиши бўйича айблов эълон қилганди.

Вашингтон сўнгги ойлар давомида Ҳаванага нисбатан босимни изчил равишда кучайтириб келмоқда. Куба ҳукумати вакиллари АҚШни оролга ҳарбий ҳужум уюштириш учун баҳона қидиришда айбламоқда. Президент Доналд Трамп бир неча бор ушбу мамлакатни «назорат остига олиш» билан таҳдид қилган.

Си Жинпинг Шимолий Кореяга боради

Хитой раҳбари Си Жинпинг 8–9 июн кунлари Шимолий Кореяга ташриф буюради. Бу Пекин ва Пхенян алоқаларни қайта тиклашга уринаётган бир пайтда Сининг қарийб етти йил ичидаги илк ташрифидир.

Шимолий Корея давлат ахборот агентлиги хабарига кўра, Си ушбу ташрифни Ким Чен Ин таклифига биноан амалга оширмоқда.

Шимолий Корея етакчиси Россияга қўшин ҳамда қурол-яроғ юбориб, Москва билан алоқаларни чуқурлаштирган эди. Шундан сўнг, Пекин ўзининг ягона расмий иттифоқчиси бўлган Пхенянни яна ўз таъсир доирасига қайтаришга ҳаракат қилмоқда. Таҳлилчиларга кўра, бу Москвага ҳам сигналдир.

Чет элга сафарлари тобора камайиб бораётган 72 ёшли Хитой раҳбари учун ҳам бу жорий йилдаги илк хорижий сафар бўлади.

Си Жинпинг 2012 йилда Хитойнинг олий раҳбарига айланганидан бери шу пайтгача Шимолий Кореяга бир марта, Жанубий Кореяга эса икки марта ташриф буюрган.

Ташриф арафасида Ким Чен Ин янги ишга туширилган ядровий материаллар ишлаб чиқариш заводига борди. Ким у ерда Пхеняннинг атом арсеналини «шиддат билан» кенгайтиришга чақирди.

Чемпионат арафасида Мехикода тартибсизликлар

Мехико шаҳри Жаҳон чемпионатига мезбонлик қилишни бошлашига саккиз кун қолганда ўқитувчилар ва истеъфодаги судялар оммавий норозилик намойишлари ўтказмоқда.

11 июн куни Мехико шаҳридаги стадионда Мексика ва Жанубий Африка терма жамоалари ўртасида Жаҳон чемпионатининг очилиш учрашуви бўлиб ўтади.

Мексика бутун дунё диққат марказида бўлиб турган бир пайтда, ўқитувчилар ва бошқа гуруҳлар маршлар уюштириб, асосий шоҳкўчаларни тўсиб қўйишди. Уларнинг таъкидлашича, агар президент Клаудия Шейнбаум ҳукумати уларнинг талабларини бажармаса, намойишлар янада кучайиши мумкин.

Миллий ўқитувчилар касаба уюшмаси ҳукуматдан иш ҳақини оширишни ҳамда пенсия ва ижтимоий таъминот тизимини ислоҳ қилган 2007 йилги қонунни бекор қилишни талаб қилмоқда. Чунки президент сайловолди дастурида уни бекор қилишга ваъда берганди.

Президент Шейнбаум провокацияларга учмаслигини ва намойишларни куч билан бостиришга буйруқ бермаслигини айтди.

Мехико марказида яна истеъфодаги судялар ва магистрантлар ҳам намойишга чиққан. Улар – мамлакат суд тизимини қайта шакллантирган 2024 йилги кенг кўламли суд ислоҳотидан сўнг ишдан бўшатиш нафақаси ва пенсияларини талаб қилиб норозилик билдиришмоқда.

Мексика Жаҳон чемпионатининг 13 та ўйинига мезбонлик қилади: бештаси пойтахтда, тўрттадан ўйин эса Гвадалахара ва Монтеррей шаҳарларида бўлиб ўтади.