Трамп: Эрон билан келишув ҳали якунланган эмас

Вашингтон ва Теҳрон ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиш, Эроннинг юқори бойитилган уранини зарарсизлантириш ҳамда АҚШ санкцияларини босқичма-босқич бекор қилишни назарда тутувчи келишув лойиҳаси бўйича ўзаро англашувга эришди. Томонлар якуний тинчлик битими юзасидан музокараларни бошлашга ҳам розилик билдирган.

Фото: REUTERS

АҚШ маъмурияти 17 июн куни Эрон билан эришилган ҳадли келишув тафсилотларини ошкор қилди. Вашингтонда журналистлар учун ўтказилган брифингда юқори лавозимли расмий “Америка Қўшма Штатлари ва Эрон Ислом Республикаси ўртасидаги Исломобод англашув меморандуми” мазмунини тақдим этди.

Ҳужжатга кўра, томонлар барча фронтларда, жумладан Ливан ҳудудида ҳам ҳарбий ҳаракатларни зудлик билан ва доимий равишда тўхтатишга интилади.

14 банддан иборат меморандумда Эрон ўз ихтиёридаги юқори даражада бойитилган уран захираларини суюлтириш ёки бойитиш даражасини пасайтириш мажбуриятини олади. АҚШнинг таъкидлашича, бу чора Теҳроннинг ядровий қурол яратиш имкониятини бартараф этишга қаратилган.

Бунинг эвазига Вашингтон Эрон нефт саноатига нисбатан қўлланиб келинган санкцияларни бекор қилишга тайёрлигини билдирган. АҚШ кафолатига кўра, келишув имзолангандан кейин Эрон халқаро бозорларга нефт экспорт қилиш имкониятини қайта қўлга киритади.

Шунингдек, 60 кунлик музокаралар даври муваффақиятли якунланса, қўшимча иқтисодий чекловлар ҳам бекор қилиниши мумкин. Томонлар мазкур муддат давомида тўлиқ тинчлик битими шартларини келишиб олишга ҳаракат қилади.

Меморандумда Эрон учун камида 300 миллиард долларлик тикланиш ва ривожланиш жамғармасини ташкил этиш ғояси ҳам қайд этилган. Бироқ ушбу жамғарма фақат якуний келишув имзоланган тақдирдагина ташкил этилади. АҚШ маъмурияти бу маблағни молиялаштиришда иштирок этмаслигини маълум қилган.

Ҳужжатда дунё энергетика бозори учун муҳим аҳамиятга эга бўлган Ҳўрмуз бўғозида денгиз қатновини тўлиқ тиклаш масаласи ҳам акс этган.

АҚШ маъмурияти вакилига кўра, келишув нафақат ҳарбий зиддиятни юмшатиш, балки Эрон иқтисодиётини халқаро тизимга қайта интеграция қилиш имкониятини ҳам яратади.

Айни пайтда АҚШ президенти Доналд Трамп мазкур келишув ҳали якунланган битим эмаслигини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, бу ҳозирча англашув меморандуми бўлиб, агар Эрон келишув шартларига амал қилмаса, Вашингтон ҳарбий амалиётларни қайта тиклаши мумкин.

«Бу ҳозирча англашув меморандуми. Агар у менга маъқул келмаса, биз яна зарбаларга қайтамиз», — деди Трамп G7 саммити давомида.

Маълум қилинишича, меморандум 19 июн куни расман имзоланиши режалаштирилган. Шундан сўнг томонлар ўртасида якуний тинчлик битими шартларини ишлаб чиқиш бўйича 60 кунлик музокаралар бошланади.