«Buyuk vazifa». Zafar Hoşimov taassurotlari

Sözlarimni diqqat bilan tinglagaç, firmaning asosiy sarmoyadori hamda prezidenti men bilan gaplaşmoqçi ekanligini aytib uning ofisi tomon boşladi. Şu vaqtga qadar men uni faqatgina bir marta körib salomlaşgan bölsam, şaxsan suhbatlaşmagan, buning ustiga, heç qaçon ofisiga bormagan edim. 

Ofis, albatta, haşamatli: klassik intererga ega, bejirim pardozlangan, devorlar qizil daraxtdan qilingan, nafis gançkor şift va karnizlar bilan bezalgan, ulkan antik globus, şinam kursilar hamda boy mallarang çarmdan qilingan Çesterfild divanlari bilan jihozlangan edi. Ammo ularning içida aynan öşa qizil daraxtdan işlangan qoplamadan yasalgan yirik kamin ajralib turardi. Katta sinflardagi jamiyatşunoslik darslarida kapitalizm qurilişi töğrisidagi mavzularni örganganimizda monopolist-imperialistlarning ofisini aynan şunday tasavvur qilgan edim. Öşa paytlarda kapitalistlar bizga haddan ortiq «qonxör», işçilar sinfi va dehqonlar mehnatini ekspluatatsiya qiluvçi johillar sifatida ta'riflangan edilar. Fikrimça, bularning barçasi biz, öşa davrdagi sovet öquvçilarida kapitalistlarga nisbatan umumiy nafrat uyğotiş maqsadida gapirilgan edi. Boşqa tengdoşlarimni bilmadimu, ammo uşbu hikoyalarni tinglaganim sari menda ğazab örniga, u zodagonlarning hayotiga qiziqiş kuçayar, bir marta bölsada ularning hayot tarzini öz közim bilan körgim kelar edi. Nimagadir qattiq qiziqsam, baxtga qarşi, odatda, atrof-muhitdan butunlay uzilib qolaman. Aynan şu sababli hatto yaqinlarim ham ba'zan kesatib, meni Tsezar, deb ataşardi. Bu bolalikdan qolgan odatim. Menimça, barça yaqinlarim uşbu xususiyatimdan xabardor va undan har vaqt jafo çekişgan. Ayni damda muşohadaga çömib ötirganimda ham direktor xonadan çiqqani, ofis xöjayini bilan yolğiz qolganimizni sezmay qolgandim. 

- Haddan ziyod haşamdor va balandparvoz pardozlangan, töğrimi? – deya söradi mening hayratimga sababçi bölgan ofis sohibi nigohimni ilğab olib. 

- Yöq, aksinça, umrim bino bölib kirgan ofislar içida eng çiroylisi şu bölsa kerak, ser, - javob berdim. 

- Men uçun bu interer juda oğirlik qiladi. Buning ustiga çangga allergiyam bor. Aksirmasligim uçun bularning barçasini har kuni artib turiş kerakligini tasavvur qilayapsizmi? (Jilmaydi) Özimga qolsa, hammasini yangidan qildirgan bölar edim, biroq ofis ham tarixning bir bölagi. Bu bizning şaxsiy mulkimiz bölişiga qaramasdan, listed building sanaladi, (davlat tomonidan qöriqlanadigan tarixiy arxitektura namunalari röyxatiga qiritilgan bino), biz şahar rahbariyati ruhsatisiz devorga bir dona mix ham qoqa olmaymiz. 

- Nega ofisingizni özgartirmadingiz, axir binoda boşqa oddiyroq ofislar ham borku, - bexosdan oğzimdan çiqib ketgan savoldan biroz uyaldim.

- Bilasizmi, bu binodagi eng yaxşi ofis, - lönda qilib jilmayib javob berdi sarmoyador. 

Bergan ahmoqona savolimdan yanada köproq xijolat tortdim. 

Ofis xöjayinining öqişimni qanday tamomlayotganim, Britaniya oliy öquv yurtidagi ta'lim sifati va bu yerda ötkazgan vaqtimga munosabatim böyiça bergan savoli oraga çökkan noqulay sukunatga barham berdi. 

Şunday katta lavozimdagi odam menga haddan taşqari köp vaqt ajratayotgandek tuyulgani uçun iloji boriça qisqa-qisqa javoblar bilan çegaralanişga qaror qildim. Savollarga qat'iylik bilan, Britaniya oliy öquv yurtlaridagi ta'lim sifatiga havasimni yaşirmasdan javob berardim. 

- Menga özingiz, hayotingiz va oilangiz haqida sözlab bering, - dedi u. 

Endi oğiz juftlaşim bilan:

- Keling, yaxşisi, bu haqda birgalikda tuşlik qilib suhbatlaşamiz,- deya taklif bildirdi.

- Bajonidil, ammo köp vaqtingizni olib malol kelişni istamasdim...

- Hammasi joyida, men tuşlik qilişim kerak, baribir. Buning ustiga, sizni biz taklif qilganimizni unutmang. Qaysi taomlarni xuş körasiz? 

- Menga farqi yöq, xinzir göştidan bölak hamma narsani tanovvul qilişim mumkin.

- Yaxşi, unda Livan restoraniga boramiz. 

Haliyam mavjudmi yoki yöq, bilmadimu, biz «Grin Park» bekati röparasidagi, «Ritts» mehmonxonasi qiyasida joylaşgan «Faxretdin» restoraniga bordik. Menimça, Livan oşxonasiga bölgan mehrim aynan öşa paytda uyğongan bölsa kerak. Lanç çoğida u mendan yana bir bora universitetni bitirgandan keyingi rejalarim xususida söradi. Men esa yana bir bor oilam bağriga qaytmoqçiligim, hali kiçkina öğlim borligini takrorladim. U esa bu heç qanday muşkulot tuğdirmasligi, aksinça, istasam oilam bilan birga Londonga köçib ötişim mumkinligini aytdi. 

- Men sizga kompaniyamizda lavozim taklif qilmoqçi edim. Bilasizmi, olamning qaysidir burçagida, masalan, siz yaşayotgan joyda bu kabi taklif kimlar uçundir umri davomidagi eng yaxşisi bölişi mumkin. Hayotimizda bunday imkoniyat bir marta böladi. 

Uning sözlari qaysidir darajada biroz menga tegib ketdi:

- Balki şundaydir, ammo siz men tuğilgan joylarni unçalik yaxşi bilmasangiz kerak, deb öylayman. Uning tarixi haqida gapirib ötirmayman, istasangiz qiziqib körişingiz mumkin. Ammo ayni vaqtda bu ulkan iqtisodiy imkoniyatlar, savodli aholiga ega, atigi uç yil avval mustaqillikka erişgan yangi davlat sanaladi. U yerda qanday imkoniyatlar borligini tasavvur ham qila olmaysiz. Hozirça qat'iyan ayta olmasamda, ammo keyingi «katta sakraş» aynan mening vatanimda böliş ehtimoli yuqori. Sizning örningizda bölsam, u yerda hosil bölayotgan imkoniyatlarga biroz qiziqib körgan bölardim. Ammo agar bunga qiziqib körsangiz, işonçingiz komil bölsinkim, Özbekistonda siz yelkadoş, hamkor yoki şunçaki döstga ega bölişingiz aniq. 

U meni diqqat bilan tinglar edi. Men nutqimni tugatdim. Oraga kiçik sukunat çömdi. 

- Bu yerda anor qaylasiga qorilgan juda mazali tovuq jigarini tayyorlaşadi. Tatib körişingizni tavsiya qilaman, - dedi. 

Öşa kuni qaytib iş haqida gaplaşmadik. Tuşlikdan söng xayrlaşdik. U ofisgaça piyoda yurib ketdi. Men esa avvaliga metroning Viktoriya bekatigaça, undan tuşib elektropoyezdda qadrdon Braytonimga yöl oldim. 

Ikki kundan söng kompaniya rahbari nomidan u yerdagi taşrifim va maroqli suhbat uçun yozilgan taşakkurnoma xati oldim. Biroz önğaysizlandim. Menimça, birinçi bölib özim unga yozib, tuşlik uçun minnatdorçilik bildirişim kerak edi. Şu sababli darrov qabulxonasiga qönğiroq qildim. Göşakni judayam xuşmuomala yordamçi Barbara Nadin oldi. Undan boşliği bilan ulab bera olişi yoki şunçaki, uçraşuv hamda tuşlik uçun minnatdorçiligimni yetkazib qöya oliş-olmasligini söraganimda:

- Bir daqiqa, agar unda vaqt bölsa, işonçim komilki, sizni eşitişdan xursand böladi. «Eliza» musiqasi ostidagi qisqa pauzadan söng katta bossning özi göşakni oldi: 

- Salom Zafar, Braytonga yaxşi yetib oldingizmi? Hammasi joyida, deb umid qilaman. 

- Rahmat, hammasi yaxşi. Men ajoyib tuşlik va suhbatlaşiş imkoniyatini taqdim etganingiz uçun minnatdorçilik bildirmoqçi edim. Xatingiz uçun ham, albatta. 

-  Qöysangizçi. Şart emas. Aytgança, öylab kördingizmi? Qolişni istamaysizmi? 

-  Yöq, ser. Men bu yerga öqişga kelgunimça bir qarorga kelib bölganman.  

- Şunday deyişingizni bilgandim. Töğri qilasiz. Kontaktlarimni bilasiz. U yerga yetib borib, biz uçun qiziq böladigan biror nima topsangiz, xabar bering. Tanişlarimdan biri yurtingizda öz biznesini oçmoqda, u yerlarni maqtab gapirdi. Balki siz u yoki uning kompaniyasi haqida eşitgandirsiz? 

Xöjayin öşa kompaniya nomini aytdi.

- Yöq, men ançadan buyon u yerlarda bölmadim. Qaytganimda bilib berişim mumkin. Biror qiziq biznes ğoya tuğilib qolsa, sizga xabar beraman. 

- Kelişdik. Omadingizni bersin. 

Endi bu voqealar men uçun öta ğaroyib va ertakdek tuyulmoqda. Yirik kompaniya egasining özbekistonlik talabaga qiziqişi. Men hanuzgaça bu qanday va nega sodir bölganini töliq anglay olmayman. Ammo bu muloqot davomi ajoyib köriniş oldi. Aynan uşbu Britaniya kompaniyasi 1994 yilning oxirida men bilan hamkorlikda qöşma biznes oçdi va distribyutorlik kompaniyasini yaratdi, ular konsignatsiya orqali mahsulotlar bilan ta'minlaş bilan birga menga nasiyaga mahsulot yuborişni yölga qöyişdi. 

Bizning özaro samarali hamkorligimiz 1997 yilgaça, ya'ni Özbekistonda import hamda konvertatsiya çeklovlari örnatilgunigaça davom etdi. Unda söng esa hamkorlarim bozorimizga qiziqmay qöyişdi va korxonani bir özimga qoldirib, hamkorlikdagi biznesimizdan çiqişdi.

Londonda iş taklif qilişganida uni qabul qilganimda hayotim qanday bölişi mumkin edi, deb tasavvur qiliş uçun, oxirgi 20 yil içida men köp bora öşa voqeaga xayolan sayohat qilganman. Lekin bir narsaga işonçim komilki, garçi şu yillarda qiyin, hatto çidab bölmasdek tuyulgan, gohida esa hatto ança qörqinçli lahzalarni boşimdan ötkazgan bölsamda, öşanda uyga qaytişga qaror qilganimdan heç ham afsuslanmaganman. 

Men bu tarixni Özbekiston Prezidentining Nyu-Yorkdagi vatandoşlarimiz bilan ötkazgan uçraşuvini tomoşa qiliş asnosida yana bir bor xotirladim. Şaxsan men uçun bu uçraşuv öta ahamiyatli böldi, undagi nutqlari orqali mamlakatimiz, Prezidentimiz, ularning ötmişga, bugungi kunga va kelajakka bölgan munosabatlari haqida köp savollarimga javob oldim, ularning mamlakatda yangi turtki, ösiş va va xalq farovonligi sari astoydil va samimiy xarakat qilayotganlariga guvoh böldim. 

Men Nyu-Yorkdagi bu uçraşuvni darhaqiqat tarixiy voqea deb hisoblayman. Xorijda köp vatandoş döstlarim bor. Hatto öşa uçraşuvda ham ulardan ikki nafari qatnaşdi. Döstim Nodir Zokirov va ToşDU matematika fakultetidagi kursdoşim, oğaynim Zoir Ibragimov. 

Bugun esa Amerika universitetlaridan birining magistratura bosqiçi talabasidan maktub oldim. Unda talaba öqişni tamomlab, AQŞda qolişni istagani, lekin Prezidentimizning Nyu-Yorkdagi vatandoşlarimiz bilan uçraşuvini körgaç, Vatanga qaytişga qaror qilgani haqida yozibdi. U xatida xususiy sektorda iş topmoqçi ekanini aytib, meni ijtimoiy tarmoqlardagi yozuvlarim orqali tanigani uçun unga iş taklif qila olişimni sörabdi. 

Men «Albatta!», deb javob qildim. Hozir HR direktorimiz öşa yigit uçun işga joylaşiş masalasida rasmiy taklif tayyorlayapti. 

Aziz döstlar, mamlakatimiz muhim taraqqiyotlar va özgarişlar ostonasida turibdi. Oldinda bizni ulkan vazifalar va muammolar kutib turibdi. Bizning eng muhim salohiyatimiz – özimizning odamlarimiz, vatandoşlarimizdir. Dunyoning qaysi burçagida bölmaylik, har birimizning hissamiz hamda iştirokimiz hozirda öta muhim ahamiyatga ega. Oxirgi qator yillar davomida men ilk marta kelajakka ulkan işonç va xayrixohlik bilan boqayotgan insonlarni: ziyolilar, talabalar, universitet öqituvçilari, olimlar va tadbirkorlarning nurli közlarini körib quvonib yuribman! Aynan şu onlar bizning tarixiy imkoniyatimizdir. Uni amalga oşiriş ham öz qölimizda. 

Biz qilmasak, bu işlarni kim qiladi? Hozir bölmasa, qaçon?

PS. Qaysidir vaqt mobaynida öşa Britaniya kompaniyasi xöjayini bilan muloqotni davom ettirib keldim. Men uni universitetda olgan bilimlarimdan ham köproq narsani örgata olgan buyuk ustozim va murabbiyim, biznes sohasini özlaştirişimga asosiy sababçi bölgan şaxs sifatida tan olaman. Bu inson biz uçraşgan öşa damlarda 60 yoşdan oşgan bölişiga qaramasdan, öz yoşiga nisbatan mislsiz quvvat, işonç va barça yangiliklarga oçiq şaxs siymosida doim köz oldimda gavdalanadi. Baxtga qarşi, bir neça yillar ötib, 2000-yillarning boşida u kişi Altsgeymer xastaligiga duçor böldi va bu kasallik uni hayotdan olib ketdi. Men uni har bir duoyimda tez-tez yodga olaman...