Özbekistonda töp narxi qança? E'tibordan çetda qolayotgan bolalar futboli haqida
|22:07 / 08.03.201966 22310 min
Özbekiston futboli haqida kunora tahliliy va tanqidiy gaplarni öqiymiz. Jurnalistlar 25 yildan beri terma jamoa haqida yozişadi. Ular yomon öynab zerikmadi, jurnalistlar esa ular haqida yozib...
Futbol bizda deyarli odamlarni kuldiradigan «san'at turi»ga aylanib bölgan. Qiziqçilarimiz öz dasturlarida albatta «azamat futbolçilarimiz»ni bir eslab qöyişni odat qilişgan. Haytovur, boksçilarimiz bor. Kamxarjgina, sersamara sport turi muxlislarni şoda-şoda medallar bilan ovutib turibdi.
Köp sport turlaridan maqtanadigan jihatlarimiz kam. Qit'a miqyosida kanoeda eşkak eşiş, dzyudo, kuraş, badiiy gimnastika va yengil atletikadan sovrinlar olib turgan bölsakda, jahon forumlarida bu sport turlarda ham «bulbul qöndirgan» joyimiz yöq.
Tabiati olimpiya turlarining (qişki olimpiadani hisobga olmaganimizda) katta qismi bilan şuğullaniş uçun juda mos bölgan Özbekistonda orzu qilganimizdek muvaffaqiyatlarga erişiş uçun bir jihat xalal beradi. Bu haqda maqolamiz söngida gaplaşamiz.
Superliga va Pro Ligadagi özgarişlar haqida öqib turibmiz. Bu safar e'tiborni pastki böğiniga qaratmoqçimiz.
Futbol töpi bir quti sigaret va bir şişa aroqdan arzon bölişi kerak!
Qaysidir sohada şuğullanişni boşlagan bola uçun uskunalar zarurligi tayin. Deylik, rassomlik orzusidagi bolaga rangli qalam, akvarel, geograf bölaman deganga xarita, globus...
Sportga qiziqiş boşlanişi uçun ham eng asosiy narsa - anjom. Keyin esa maydon. Töğrisiyam şu... Raketkasiz tennis yoki badminton, koptoklarsiz - futbol, voleybol, basketbol öynab bölarmidi?
Yaqinda bir maqola öqib qoldim. Germaniya futbol terma jamoasi 2018 yilgi jahon çempionatida muvaffaqiyatsizlikka uçraganidan söng nemislar bor e'tiborni yoş avlodga qaratişgan. Rivojlantirişning yöli ham oddiygina. Ular dökonlarda kiçkintoylarga töplarni tekinga tarqata boşlaşgan. Quyidagi suratdagi töplar solingan idiş tepasidagi yozuv ham diqqatni tortadi. Uning mazmuni taxminan şunday: «Biz töplarni bolalarga sovğa qilamiz. Toki, keyingi avlod futbolni yaxşiroq öynab jahon çempioni bölsin». Mana sizga futbolning ommaviyligini oşirişning oddiy yöli.
Töpi bor bola albatta uni bir özi yoki döstlari bilan tepadi. Qiziqişi kuçayadi. Maktabda, köça jamoasida öynaydi. Undagi iqtidorni sezgan ota-ona murabbiyga olib boradi. Ustoz uni tarbiyalaydi. Öz ustida jiddiy işlasa, futbolçi bölib yetişadi.
Mavzuga oid
Qarang! Bitta professional sportçining paydo bölişida anjomning örni qanday.
Bizda futbol töpining narxi qança, bilasizmi? Boşqa sport snaryadlari qança turişidan ham xabaringiz bölmasa kerak? Maqola yoziş asnosida dökonlar va bozordagi sport anjomlarining narxlari bilan qiziqdik. Anjomlar, ayniqsa töplar uç turga bölinar ekan: Sifatsiz, sifatli va professionallar uçun möljallangan töplar.
Örtaça narxlar:
Futbol töpi: 100 000 söm (örtaça sifatdagi), 200 000 söm (sifatli), 100 dollar (yaxşi sifatdagi töp);
Stol tennisi doskasi: 550 000, 800 000, 1,5 mln söm;
Boks qölqopi: 40 000, 50 000, 80 000 söm;
Boks qopi: 130 000, 180 000, 220 000 söm;
Gantellar: 40 000, 80 000, 120 000 söm;
Arğamçi (skakalka): 10 000, 20 000, 50 000.
Yuqoridagi narxlar oilaning topiş-tutişi, daromadiga qarab arzon yoki qimmat bölişi mumkin. Körsatilgan summalarni belgilangan eng kam oylik iş haqi bilan soliştirsak, narxlar qimmatligi körinib qoladi. Ota-ona farzandi uçun töp, boks qölqopi yoki gantelni heç oğrinmay sotib oladigan narxda bölişi kerak!
Davlat öz kelajak avlodi soğligi va sportda erişajak muvaffaqiyatlarni hisobga olib, bolalar uçun sifatli sport anjomlari işlab çiqarişni keng yölga qöyişi, tadbirkorlarga turli imtiyozlar berişi zarur. Ana şunday korxonalarga turli grantlar taqdim etilsa, narxlar yanada pasayadi.
Viloyatlarning biridagi tuman markazida faoliyat yurituvçi alkogol dökonida bir kunda 200 şişa aroq sotilar ekan. Neça quti tamaki sotilişini suriştirmadik. Lekin, mana şu hududda kuniga neçta sport anjomi, yoyinki töp sotilişini söraganimizda, juda kam raqamlar aytildi. Töğri, bitta töpni yoki tennis şarigini oylab öynaş mumkin. Köplab tumanlar markazlarida sport dökonining özi yöq.
Internet kafega kirsangiz hamma bolani şu yerda körasiz. Hozirgi yoşlar futbolni oçiq havodagi maydondan köra monitorda, telefonda öynaşni afzal bilişyapti. Nega bunday?
Ommaviy axborot vositalarida ming xil tovarlar reklamasi qöyilaveradi, qöyilaveradi. Sport va kitob reklamasi esa juda-juda oz...
Ta'lim maskanlaridagi sport inşootlari alohida mavzu. Çekka tumanlardagi maktab stadionlari, zallar holati, ularning sport anjomlari bilan qay darajada ta'minlangani sportdagi ertangi kun, kelajagimiz emasmi?
Har safar futbol terma jamoamiz saralaş öyinlarini «öz repertuarida» tugatgaç, «millionlar öyini»ni rivojlantiriş uçun bir qator hujjatlar qabul qilinadi. Uşbu qarorlar öşa doimgidek işlab yurgan sport mutasaddilari qöliga tuşib, bir tölqin singari «reaksiya» bilan ötib ketadi. Olimpiada ötgaç ham xuddi şu holat...
Qarorlar eng pastdagi böğinga yetib bormayapti.
Futboldagi eng nozik va eng kerakli mavzu
Mana Turkiyada futbolni rivojlantirişning oddiy uslubi qanday qöllanganini aytib ötib ketsak. Sport mutasaddilari mamlakatdagi barça mahalla va köpqavatli uylar örtasiga davlat tomonidan sun'iy futbol maydonlari quriş va ularni uzluksiz elektr bilan ta'minlaş loyihasini amalga oşirişgan. Oradan ön yil ötib, samara yaqqol bilingan ekan.
Bolalar futboli birinçi darajali masala
«Qişloqlarda futbolni zör öynaydigan jaydari bolalar köp. Ularni jamoalarga olişmayapti», degan gapga futbol mutaxassislarimiz miyiğida kulib qöyadi. Ularning fikriça, öz mahallasida «lider» bölib öynayotgan bola futbol maktabidagi tarbiyalanuvçilar bilan maydonda tenglaşa olmaydi. Ming iqtidor bölsin, «pravila»ni bilmaydi. Jismoniy holati ham haminqadar. Professional futbol jamoalari asosan futbolga ixtisoslaşgan maktab-internatlarni bitirgan futbolçilarni yoki klublarning öz maktabida tarbiyalangan futbolçilarni safiga qöşib oladi. Bir tomondan töğri ham. Çunki, ularni turli musobaqalarda körişgan, kuzatişgan. Yillar davomida sobiq ittifoq davridan qolgan uslublarda maşğulot ötayotgan futbol internatlarida esa bir xil, örtaça saviyadagi futbolni öynaşni biladigan köplab öyinçilar yetişib çiqadi va jamoalarimizni töldiraveradi.
Qişloqlarda ötadigan turli musobaqalarda birorta oliy yoki birinçi liga murabbiyining futbolçilarni kuzatayotganini ham körmaysiz. Xöş, aslida ham çekka-çekka qişloqlarda iqtidorli futbolçilar bormi? Bor!
Faqat öşa çekka joyda ular bilan şuğullanadigan murabbiyning özi yöq! Maktabda jismoniy tarbiya öqituvçisi ularga futboldan ilk saboqlarni beradi. Lekin, bu - juda sayoz bilim. BÖSMlar murabbiylari hududlardagi maktablarda futbol tögaraklarini qay tartibda ötişi esa hammaga ayon. Anjomlarsiz, eski uslubli murabbiylar tomonidan oxirgi ön yillar davomida biror zör iqtidor kaşf qilinganini eşitmadik. Umumta'lim maktab jamoalari örtasidagi musobaqalar ham nomiga ötadi.
Viloyat markazida faoliyat yurituvçi futbolga ixtisoslaşgan maktab-internatlariga esa hamma ham farzandini olib boravermaydi.
Özbekiston futbol assotsiatsiyasi bolalar futbolini rivojlantiriş uçun har bir tumanda futbol böyiça tayanç maktablar taşkil qilsa yaxşi bölar edi. Tasavvur qiling, viloyat markazidagi mavjud futbol-internatlari murabbiylari öşa tumanlarda maşğulotlar olib borib jamoa şakllantiradi. Qani edi har katta qişloqda bir dona elektr çiroqlari bilan ta'minlangan sun'iy qoplamali maydon bölsa...
Saviyali va futbol qoidalarini mukammal örgatişga layoqatli murabbiy iqtidorlarni kaşf qilişi tayin. Yil davomida tumanlardagi jamoalar örtasida taşkil etiladigan tizimli musobaqalar esa iqtidorlarni namoyon qilişga turtki böladi.
Avvalo, ÖFA har bir viloyatga Yevropa mamlakatlaridan futbol murabbiylarini olib kelib, özimizda faoliyat yuritayotgan bolalar murabbiylariga zamonaviy futbol asoslaridan kurslar taşkil qilişi eng dolzarb masala. Ispan futboli maktabi Qatar termasiga qanday ta'sir ötkazganiga esa Osiyo kubogi bahslarida guvoh böldik.
Maqolamiz söngida yurtimizda sportning ommaviyligini oşirişga bölgan e'tibor ham faqat qoğozlarda qolib ketayotganiga töxtalsak. Yana yuqoridagi gap. Bizda sportning tarğiboti, reklamasi sust. Sportdagi har qanday ğalabaning ostida ommaviylik yotadi.
Millat kişilari har kun ertalab köçalarni töldirib yugursa, har köçada sport zallari bölib, ular yoşlar ila gavjum maskanga aylansa, çempionlar öz-özidan yetişib çiqaveradi.
