Organ xodimlari kimni himoya qilişi kerak: zöravon hokimnimi yoki öz haqini talab qilayotgan xalqni?
|20:25 / 24.07.2019159 42410 min
Sönggi kunlarda viloyatlarda buziliş işlari hamda hokimiyat va huquq-tartibot organlarining bu bilan boğliq xatti-harakatlari jamoatçilik diqqat markazida bölib turibdi.
Ğalati işlar bölyapti-da, çindan ham.
Körib çiqamiz. Ğijduvon tumani prokurori tuman dehqon bozorida qariyb 13 yildan buyon foydalanib kelgan dökonlari buzilayotgani va evaziga yetarli kompensatsiya tölanmaganidan yozğirayotgan tadbirkorlar huzuriga kelgan viloyat biznes ombudsmanini tanimasdan «NeGA XALQNI KÖTARYaPSIZ?» deb, tuman IIB boşliğiga «obor buni», deyapti.
Yakkaboğda tuman mutasaddilari içki işlar xodimlari qurşovida turib kompensatsiya tölovlarisiz imorati buzilayotgan tadbirkorning qariya otasiga qarab «NeGA XALQNI KÖTARYaPSIZ?» deb baqirişyapti.
Xöş, bu bilan ular xalq kötarilişiga sabab bor deyişmoqçimi?
Muşohada qilaylik: mahalliy hokimliklar prezident va hukumat qarorlarini mensimasdan, xalqning köçmas mulkka bölgan huquqini poymol qilib, ularni rozi qilmasdan, prokuratura va içki işlar organlari orqasiga biqinib olgani uçun ham xalq norozi bölmayaptimi?!
Xalq tölayotgan soliqlar evaziga maoş olib, forma kiyib, yana öşa xalqning tarafini oliş örniga, ularni tepib ezğilayotgan prokuratura va içki işlar organlarining loqaydliklari va öz kasbiga xiyonat qilayotganidan xalq norozi bölmayaptimi?!
Axir qurbaqani bossangiz ham «vaq-q» etgan ovoz çiqadi! Ammo bular — inson-ku?!
Ğijduvonda yana bir qiziq holat guvohi böldim: tuman IIB boşliğining e'tiborini öziga qaratişni istagan keksa onaxon uning bilagidan tutmoqda. IIB boşliği esa öşqiryapti: «Tegmang formamga! Formani menga davlat bergan! Tegmang formamga! Haqqingiz yöq!!! Tegmang formamga! Tegmang formamga! Tegmang formamga! Tegmang formamga! Tegmang formamga! Tegmang formamga! Tegmang formamga!!!». Onaxon angraygança nariroqda qolib ketgan bölsa-da…
Qaşqadaryoning Kasbisida kun issiğida fermerlarga seminar ötib, jaziramada odamlarning qöliga kişan solib, avtobusga qamatgan tuman IIB boşliği-çi? Fermerlarni urgani uçun
Joylarda bunday rahbarlar qaçon paydo böldi? Kim yetiştirdi, kim tarbiyaladi ularni? Eng qiziği, ular yo jazolanmaydi, yo jazodan osongina qutulib qolişadi. Xörlangan fuqaro esa çapak çalgança qolib ketaveradi. Boz ustiga, «nima qila olding?» deb şikoyat qilgan fuqaroni mazax qilişadi.
Nega tuman hokimlari jafokaş va mehnatkaş xalqning mulkini kunpayakun qilişdek qabih işlarini amalga oşiriş uçun aslida xalqni himoya qilişi kerak bölgan organ xodimlaridan foydalanmoqda? Nega ular özining qonuniy haqini talab qilgan sabrli va bardoşli odamlarimizni «kötariliş»da ayblaşmoqda?
Prezidentimiz baland minbarlardan xalqning tilini topiş, ularni rozi qiliş haqida qança kuyinib gapirsa, ayrim joylarda öçakişgandek bu gaplarning ğirt teskarisini qilişmoqda. Endi ayting: prezident boşlagan islohotlarning duşmanlari aslida şular emasmi?
Ularning bunday xatti-harakatidan xabar topgan qaysi xorijiy investor yurtimizga qadam bosadi? Kim pul tikadi, istalgan onda sarmoyasidan ajralib qolişi mumkinligini bilsa? Kim iş boşlaydi dodiga quloq solişi kerak bölganlarning özi reyderlikning tepasida turgan bölsa?!
Holbuki, köçmas mulkning buzilişi, yer uçastkalari davlat ehtiyojlari uçun olib qöyilişi evaziga kompensatsiya tölovi normativ hujjatlarimizda öz aksini topgan. Lekin hokimlar uçun bu qarorlar mutlaqo ahamiyatsiz körinadi. Ular özlari öylab topgan qonun-qoidalar bilan harakat qilişmoqda. Bu yöldan ularni qaytarişi kerak bölgan prokurorlar esa tomoşabin. «Onangni qozi söksa, dardingni kimga aytasan?», degani mana şu bölsa kerak.
Yana bir vaziyat: Qaşqadaryoning Yakkaboğida ham, Buxoroning Ğijduvonida ham hokimlik vakillari «haqingni ajratmoqçimisan, qölingdan kelsa ana sudgaber», deyişmoqda tadbirkorlarga. Bu bilan ular sudlarimizning çalajon ekanligiga işora qilib, baribir özlari istagan hal qiluv qarorini çiqarib olişiga mutlaq işonişlarini namoyiş etişmoqdami?
Fuqarolarning obektini yozma ogohlantirişsiz, darhol buziş uçun kelgan Yakkaboğ tuman hokimining quriliş masalalari böyiça örinbosari Mansur Tuymayevning yonidagi mutasaddi aholiga qarata şunday tuşuntirmoqda: «Oğzaki murojaat bilan yozma murojaat, oğzaki ogohlantiriş bilan yozma ogohlantiriş teppa teng. Biz sizlarni ogohlantirganmiz».
Ya'ni, oğzaki ogohlantirganmiz, demoqçi. Sodda va sabrli xalqni laqillatişning usuliga qarang!
Lekin u arbob bilmaydiki, faqat murojaatlargina oğzaki qabul qilinadi. Taşkilot tomonidan murojaatlarga barça javoblar yoki davlat taşkiloti tomonidan beriladigan bildirişnomalar va ogohlantirişlar yozma ravişda berilişi şart!
Xususan, yer uçastkasini olib qöyiş, yer uçastkasida joylaşgan uylar, işlab çiqariş imoratlari va boşqa imoratlarni, inşootlarni buziş va dov-daraxtlarni köçirib taşlaş töğrisidagi tegişli qarorlari nusxalarini bildirişnomaga ilova qilgan holda, buziş boşlangunça 6 oydan keçikmay, imzo qöydirib uylar, işlab çiqariş imoratlari va boşqa imoratlar, inşootlarni qabul qilingan qaror töğrisida yozma ravişda xabardor qilişi şart. Keyinçalik sud yoki boşqa masalalarda HUJJAT bölişi uçun.
Bu — Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2006 yil 29 maydagi №97-sonli «Davlat va jamoat ehtiyojlari uçun yer uçastkalari olib qöyilişi munosabati bilan fuqarolarga va yuridik şaxslarga yetkazilgan zararlarni qoplaş tartibi töğrisida nizomni tasdiqlaş haqida»gi qaroriga köra tasdiqlangan, «Davlat va jamoat ehtiyojlari uçun yer uçastkalari olib qöyilişi munosabati bilan fuqarolarga va yuridik şaxslarga yetkazilgan zararlarni qoplaş tartibi töğrisida nizom»da öz aksini topgan.
Hukumatning şu qarorida obektlarni buziş qanday maqsadlarda amalda oşirilişi ham sanab ötilgan:
mudofaa va davlat xavfsizligi, muhofaza etiladigan tabiiy hududlar ehtiyojlari, erkin iqtisodiy zonalarni taşkil qiliş va ularning faoliyat yuritişi uçun yerlarni taqdim etiş;
xalqaro şartnomalardan kelib çiqadigan majburiyatlarni bajariş;
foydali qazilmalar konlarini aniqlaş va qazib çiqariş;
avtomobil va temir yöllari, aeroportlar, aerodromlar, aeronavigatsiya obektlari va aviatexnika markazlari, temir yöl transporti obektlari, köpriklar, metropolitenlar, tonnellar, energetika tizimi obektlari va elektr uzatiş tarmoqlari, aloqa tarmoqlari, kosmik faoliyat obektlari, magistral quvurlar, muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlarini quriş (rekonstruksiya qiliş);
aholi punktlari boş rejalarini Özbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablağlari hisobidan obektlarni quriş böyiça bajariş, şuningdek, qonunlar va Özbekiston Respublikasi Prezidenti qarorlarida töğridan-töğri nazarda tutilgan boşqa hollarda.
Yer uçastkalarini olib qöyiş bilan boğliq obektlarni buzişga köçmas mulkning bozor qiymati hamda olib qöyiş sababli mulkdorga yetkazilgan zarar töliq qoplanganidan keyin ruxsat beriladi.
Bundan taşqari, Özbekiston Respublikasi prezidentining 2018 yil 1 avgustdagi «Özbekiston Respublikasida investitsiya muhitini tubdan yaxşilaş çora-tadbirlari töğrisida»gi №5495-sonli farmonida ham bu tartib yana bir marta takrorlangan:
yer uçastkalarini olib qöyişda jismoniy va yuridik şaxslarga tegişli bölgan turar joy va işlab çiqariş binolari, boşqa imoratlar va inşootlarning BUZILIŞIga köçmas mulkning BOZOR QIYMATI va olib qöyiş sababli mulkdorga YeTKAZILGAN ZARAR örni TÖLIQ QOPLANGANIDANKeYIN ruxsat beriladi;
jismoniy va yuridik şaxslarga davlat organi (mansabdor şaxs)ning noqonuniy ma'muriy hujjati qabul qilinişi oqibatida yetkazilgan zarar davlat tomonidan, birinçi navbatda, tegişli organlarning budjetdan taşqari mablağlari hisobidan qoplanadi, keyinçalik aybdor şaxsdan regress tartibida undirib olinadi.
Qolaversa, sönggi voqealar prezidentning quloğiga yetib borgan şekilli, 23 iyul kuni ötkazilgan kiçik biznes va tadbirkorlikni yanada rivojlantiriş masalalariga bağişlangan videoselektor yiğilişida tadbirkorlarning bino-inşootlarini buziş va buning uçun kompensatsiya tölaş borasida tizimli yondaşuv yöqligi tanqid ostiga olindi.
«Barça hokimlarni qat'iy ogohlantiraman — asosli zarurat bölmagan holda tadbirkorlarga tegişli mol-mulkni buzişga umuman yöl qöyilmasligi zarur va şart», — dedi davlat rahbari.
Prezident aholi punktlarini istiqbolda rivojlantiriş rejalarini hisobga olmasdan, katta hududlarda joylaşgan inşootlar buzib yuborilayotgani oqibatida juda köp miqdorda kompensatsiya tölovlari kelib çiqayotganini, hokimliklar buziladigan binolarning örnida yangi korxonalarni quriş böyiça investorlarni topib, kompensatsiya tölovini ularning hisobidan tölanişini ta'minlamayotgani sababli uşbu xarajatlar davlat budjeti zimmasiga tuşayotganini ta'kidlab ötgan.
Umid qilamizki, prezidentning bu gapini mahalliy hokimliklar «hammasini töğri qilayotgan ekanmiz, imkon qadar kompensatsiya tölamasdan buziş kerak ekan», deb tuşunişmaydi. Çunki yetkaziladigan zarar avvalo mahalliy organlarning budjetdan taşqari mablağlari hisobidan qoplanişini unutmaylik.
Fuqarolarning umidi esa mavjud qarorlardan: ular fuqarolarni töliq himoya qilişi, ularga yetkazilgan zarar qay tariqa tölanişi nazarda tutilgan bölsa-da, afsuski mahalliy hokimliklar buni mutlaqo e'tiborga olişayotgani yöq. Ha, ular özlari töqib çiqargan qonun-qoidalar böyiça harakat qilişmoqda. «Qonun-qoidalarga amal qiling, axir», deganlarning röparasiga şu xalqning soliğidan maoş olib yurgan prokuror va militsiya xodimlari çiqmoqda: «Amal qilmaydi, nima gaping bor?» degandek qilib.
Bu absurd, paradoks va jinnilikka kimdir nuqta qöyişi kerak. Yoki şu organ xodimlarining eng kattasi çiqib aytsin: «Nuqta qöymaymiz, nima gaping bor?!» — deb. Hammamizning unimiz öçsin.
