Payariq tumanining Alamli qishlog‘i tog‘-adirlar orasida joylashgan, Nurota tog‘ tizmalariga kiruvchi bu hududdagi tog‘ni ayrimlar «Qoracha», ayrimlar «Qaroqchi tog‘i» deyishadi.
Ana shu tog‘lar orasida yashovchi aholi necha yilki ahyon-ahyonda turli qadimiy buyumlar topib olishadi. Qoyatoshda o‘yilgan noodatiy suratlarga duch kelishadi.
Ammo bu buyum va suratlarning qanchalik qiymatga ega ekani, tarixiyligi haqida hech narsa bilishmaydi.
Bundan uch oy oldin, 2019 yilning dekabrida shu qishloqda yashovchi Norpo‘lat To‘qboyev olimlarga murojaat qiladi. Samarqand davlat universiteti arxeologiya kafedrasi mudiri N.Xolmatov rahbarligida arxeologik guruh hududda o‘rganish olib boradi.
Natijada, Alamli qishlog‘idagi O‘rta hovuz manzilida «Mezolit-neolit» yodgorligi aniqlanadi. Yer sathidan 3 dona tosh buyum, ya'ni tosh o‘zagi, qirg‘ich qurol, qayroqtosh bo‘lagi topiladi. Shuningdek, soy yon daralarida ko‘plab qoyatosh rasmlar ham borligi aniqlanadi.
Olimlar xulosasiga ko‘ra, mazkur hudud tosh asridan buyon o‘zlashtirib kelingan. Matbuotda Payariqda tosh asriga oid rasm va buyumlar topilgani haqida e'lon qilinadi (Vikipediya ma'lumotlariga ko‘ra, Markaziy Osiyoda tosh asri bundan to‘rt ming yil oldin tugagan – tah.). Bu yodgorlik makonida qazilma ishlarini amalga oshirish, qoyatosh rasmlarini o‘rganish, qo‘shni soylarda ham keng arxeologik qidiruv ishlarini amalga oshirish maqsadga muvofiqligi aytiladi.
Yaqinda bu qadimiy buyumlar haqida olimlarga ilk bor xabar bergan fuqaro N.To‘qboyev tahririyatga murojaat qildi. Uning aytishicha, o‘sha qadimiy madaniy boyliklar hali ham e'tiborsiz, muhofazasiz qolayotgan, bu ham yetmaganidek, yo‘q qilinayotgan ekan. Kun.uz ijodiy jamoasi tezda o‘sha manzilga yetib bordi.
