Payariq tumanining Alamli qişloği toğ-adirlar orasida joylaşgan, Nurota toğ tizmalariga kiruvçi bu hududdagi toğni ayrimlar «Qoraça», ayrimlar «Qaroqçi toği» deyişadi.
Ana şu toğlar orasida yaşovçi aholi neça yilki ahyon-ahyonda turli qadimiy buyumlar topib olişadi. Qoyatoşda öyilgan noodatiy suratlarga duç kelişadi.
Ammo bu buyum va suratlarning qançalik qiymatga ega ekani, tarixiyligi haqida heç narsa bilişmaydi.
Bundan uç oy oldin, 2019 yilning dekabrida şu qişloqda yaşovçi Norpölat Töqboyev olimlarga murojaat qiladi. Samarqand davlat universiteti arxeologiya kafedrasi mudiri N.Xolmatov rahbarligida arxeologik guruh hududda örganiş olib boradi.
Natijada, Alamli qişloğidagi Örta hovuz manzilida «Mezolit-neolit» yodgorligi aniqlanadi. Yer sathidan 3 dona toş buyum, ya'ni toş özagi, qirğiç qurol, qayroqtoş bölagi topiladi. Şuningdek, soy yon daralarida köplab qoyatoş rasmlar ham borligi aniqlanadi.
Olimlar xulosasiga köra, mazkur hudud toş asridan buyon özlaştirib kelingan. Matbuotda Payariqda toş asriga oid rasm va buyumlar topilgani haqida e'lon qilinadi (Vikipediya ma'lumotlariga köra, Markaziy Osiyoda toş asri bundan tört ming yil oldin tugagan – tah.). Bu yodgorlik makonida qazilma işlarini amalga oşiriş, qoyatoş rasmlarini örganiş, qöşni soylarda ham keng arxeologik qidiruv işlarini amalga oşiriş maqsadga muvofiqligi aytiladi.
Yaqinda bu qadimiy buyumlar haqida olimlarga ilk bor xabar bergan fuqaro N.Töqboyev tahririyatga murojaat qildi. Uning aytişiça, öşa qadimiy madaniy boyliklar hali ham e'tiborsiz, muhofazasiz qolayotgan, bu ham yetmaganidek, yöq qilinayotgan ekan. Kun.uz ijodiy jamoasi tezda öşa manzilga yetib bordi.
