«Savdo savdosizlikdan yaxshiroqdir» - Ekspert YeOIIga qo‘shilish haqida

– Shu paytgacha Rossiyaning yaqin hamkori, ittifoqdoshi hisoblangan, YeOII a'zosi bo‘lgan Belarus so‘nggi paytlarda Rossiya bilan neft narxi va shu kabi masalalarda kelisha olmayapti. Hatto Belarus tomonida Rossiya neftidan to‘liq voz kechish varianti ham yo‘q emas. YeOII a'zolari o‘zaro kelisha olmayotganda, O‘zbekiston uchun shu ittifoqning nimasi qiziq yoki manfaatli?

– Hammasi o‘zaro tortishuv ildizi nimadaligida. Bu yerda masala Rossiya ittifoqdosh sifatida Belarusga neftni bojsiz sotayotganiga borib taqaladi. Darvoqe, agar ittifoqqa qo‘shilsak, biz ham bu imtiyozdan foydalanib qulay narxlarda neft xarid qilishimiz mumkin. Lekin bu neft faqat ichki ehtiyoj uchun mo‘ljallangan. Ammo Belarus bu neftni qayta ishlab, benzin qilib Yevropaga sotadi va o‘ziga yarasha foyda ko‘radi. Bu iqtisodiy masala va uni siyosiylashtirish kerak emas. Iqtisodiy bahs-munozaralar bo‘lib turadi.

– YeOII markazida siyosiy va iqtisodiy qudrati kuchli bo‘lgan Rossiya turadi. Bu davlatdagi siyosiy vaziyatning o‘zgarishi, deylik, u yerda yangi avlod siyosatchilari hokimiyat tepasiga kelsa, sobiq MDH davlatlari o‘rtasida yangicha kelishuvlar yuzaga kelishi ehtimolini qanday baholaysiz? YeOIIning kelajagi bunday holda nima bo‘ladi?

– Avvalo shuni ta'kidlardimki, YeOIIda qaror qabul qilish faqat Rossiyaga bog‘liq emas. Bu ittifoq tarkibida hozir besh davlat – Rossiya, Qozog‘iston, Belarus, Armaniston va Qirg‘iziston bor va ularning har biri teng huquqli a'zolardir. Misol uchun, biror masalada Qirg‘iziston qarshi bo‘lsa, shu qaror qabul qilinmaydi. Albatta, har qanday ittifoq tarkibida bitta yirik va iqtisodi nisbatan kuchli davlat bo‘ladi, Yevropa ittifoqida bu Germaniya, Arab ligasi davlatlarida bu Saudiya Arabistoni. Endi, Rossiyada hukumat almashinishiga kelsak, bu ittifoq asosida iqtisodiy manfaatlar yotadi va bu integratsiya davlatlarga foydali bo‘lsagina qo‘shiladilar. Demak, hukumat almashinuvidan keyin ham iqtisodiy jihat ahamiyatini yo‘qotmaydi.

– YeOIIga a'zo bo‘lishimiz Jahon savdo tashkilotiga a'zo bo‘lish uchun harakatlarimizga qanday ta'sir ko‘rsatadi? YeOII atrofidagi so‘nggi bahs-munozaralar fonida JSTga a'zo bo‘lish chetga surilib qolganday tasavvur uyg‘otadi.

– Bu ittifoqqa qo‘shilish masalasida faqat 4ta davlat bilan muzokaralar olib borsak, Jahon savdo tashkilotiga qo‘shilish masalasida esa 160dan ortiq davlatlar bilan muzokaralar olib boramiz. Albatta, har qanday integratsiya jarayonida hamma yutavermaydi, qaysidir soha yutqazadi, qaysidir soha yutadi. Eng muhimi, qanday shartlar asosida qo‘shilishda. Iqtisodiyotda shunday gap bor – savdo savdosizlikdan yaxshiroqdir. Ko‘p yillar yopiq iqtisodiyot uslubini qo‘llab, yo‘qotishlarga duch keldik. Har qanday davlat ko‘proq davlatlar bilan savdoni kuchaytirsa, iqtisodi kuchayaveradi. JSTga qo‘shilish masalasida ham jiddiy ishlar olib borilyapti, ishchi guruhlar tinimsiz ishlashyapti.

Qolaversa, YeOIIning Rossiya, Qozog‘iston, Armaniston kabi a'zo davlatlari ayni paytda JST a'zosi hamdir. Bu ikki tuzilma talablari bir-biriga zid kelmaydi. YeOII nizomida agar bu ittifoqning biror normasi JST normasiga zid kelsa, JST normalariga ustunlik berilishi ko‘rsatib o‘tilgan.

– Bu ittifoqqa qo‘shilish masalasida migrantlar omili muhim rol o‘ynaydi. Bu borada qanday tadqiqotlar bor?

– O‘zbekistonning 2,2 million fuqarosi hozir Rossiyada mehnat muhojirligida. Ular agar ishini yo‘qotsa yoki hujjati muddati o‘tsa, juda qisqa vaqtda noqonuniy maqomga o‘tib qolishadi. Ko‘pchiligi oilalarini olib bora olishmaydi, chunki oila a'zolariga ham juda ko‘p hujjat to‘g‘rilash kerak bo‘ladi. Bundan tashqari, patentlar uchun yiliga 1-1,5 ming dollar atrofida sarflashadi va umumiy hisoblaganda bu ham katta mablag‘larni hosil qiladi.

Ittifoqqa a'zo bo‘lgan boshqa davlatlar fuqarolari esa shu ittifoq doirasida ishchi kuchi, kapital erkin aylanishidan foydalanib, nisbatan ancha erkin harakatlanishadi, hujjatlarni oson rasmiylashtirishadi, ko‘pchiligi oilalari bilan birga yashashadi. Bu jihatdan YeOIIga qo‘shilish ko‘pchilikka foyda keltiradi.

Abror Zohidov suhbatlashdi,
tasvirchi Sherzod Egamberdiyev