Oila mustahkam bölişining asosiy şartlari nima? Islomda oilaviy munosabatlar haqida
|23:30 / 27.04.202079 15010 min
Qur'on va rahmat oyi – Ramazon munosabati bilan Kun.uz taşkil etayotgan turkum suhbatlarning navbatdagi sonida Islomdagi eng muqaddas qadriyatlardan biri bölmiş oila, silai rahm, ya'ni qavm-u qarindoşga yaxşilik qiliş mavzusi haqida söz yuritildi.
Mavzu yuzasidan Islom ta'limini Toşkent viloyati boş imom-xatibi Xayrulla domla Turmatov sözlab berdi.
Alloh taolo Islomda Qur'oni Karim orqali bandalarining hayotini nizomga, tartibga solib qöygan. Buning yöl-yöriğini körsatiş uçun muallim qilib Payğambar alayhissalomni yuborgan. Islomda oila ibodat darajasiga kötarilgan.
Ibn Obidin rahmatullohi alayhi yozadilar: «Dunyoda ham, oxiratda ham inson bilan davom etadigan ikkita robita bor. Birinçisi – inson qalbidagi iymoni. Iymon salomat bölsa, bu dunyoda ham jannatda ham birga böladi. Ikkinçisi – özining halol-pok oilasi. Bandaning bu dunyodagi halol-pok oilaviy hayoti jannatlarda ham davom etadi. Qolgan barça narsasi joy-joyida qoladi».
Oilada erkaklar ayollarga rahbardirlar
Dinimizda, har bir jamiyat, taşkilot va korxonaning rahbari bor. U bölmasa, öşa jamiyatning tartibi, faoliyati, intizomi bölmaydi. Şuningdek, oilaning ta'minoti masalasida ham Alloh subhanahu taolo Öz Kalomida körsatma qilib, «Oilada erkaklar ayollarga rahbardirlar», deydi.
Nima uçun deganda, ba'zisini ba'zisidan afzal qilib qöygani uçundir. Bu afzallik nimada? Kuç-quvvatda, iroda, oilaning ta'minotçisi va muhofazaçisi bölgani nuqtayi nazaridandir.
Alloh taolo oyatning davomida bu savolga javob berib, «mol-mulkidan sarflagani uçun ham erkak rahbar bölişini» bildiradi. Er kişi oilasiga taom keltirar ekan, şunga sadaqa savobi yoziladi. Dinimizda qaysi bir amalga savob yozilsa, u ibodat darajasiga kötariladi.
Oila qaçon mustahkam böladi?
Rasuli akram alayhissalomning bir muborak hadislari bor: «Agar kim uylansa, yaxşi niyat bilan oila qursa, uning dinining yarmi mukammal böldi, qolgan yarmida Allohga taqvo qilsin, Allohdan qörqsin», deya marhamat qilganlar.
Şu oilani yuritişda er va ayolning vazifalari, majburiyatlari, burç va huquqlari mavjud. Er va ayol bularni töliq anglab yetişi va bilişi kerak.
Toşkent viloyati boş imom-xatibi
Xayrulla domla Turmatov
Qaçon mömin-musulmon banda Allohning şariatida körsatgan odoblari, qoidalar va hadlariga amal qilsa, şunda oila mustahkam böladi.
Mavzuga oid
Erning ayoli oldidagi vazifalari
Islomda erning ayoli oldida, ayolning eri oldida burçlari bor. Erning ayoli oldidagi burçlari ikki xil böladi. Birinçisi, moliyaviy burçlar. Er ayolining mahrini ado etişi, nafaqa (taom, libos, boşpana, rözğor anjomlari) bilan ta'minlaşi kerak. Bu vazifalarning yana biri töyni ham er tomon qilib berişidir.
Bugun Özbekistondagi barça oilalarning rözğorboşilari mana şu vazifalarini töliq anglaydi, deb ayta olamizmi? Ular töliq anglaganida, bugungi kunda odamlarni ranjitadigan raqamlar kelib çiqmas edi. Oilalarning buzilişi, bolalarning tirik yetim bölişi bugungi holatga kelib qolmas edi.
Misol, neça foiz mömin-musulmonlarimiz haqi mahr degan narsani batafsil biladi?! Ahli-ayolini ta'minot qiliş qay darajada? Ma'lumki, oilada kim ta'minotçi bölsa, şuning ovozi balandroq çiqadi. Hozirda, köpgina oilalarda ayollarning ovozi balandroq çiqayotganini sezyapmiz. Nima uçun deganda, burç-mas'uliyat borasida biroz örin almaşib qolganini kuzatmoqdamiz.
Töyni kuyov qiladi
Oddiy bir muammo, nikoh töyini ötkaziş bilan boğliq. Uni ötkaziş erning gardanida. Abdurohman ibn Afv roziallohu anhu bir kuni xursand bölib, Payğambarimiz alayhissalomning oldilariga kelib qoldi. «Bunça xursandsiz, ey Abdurohman», deb söradilar. «Yo Rasulalloh, kiçkina mayizning yarmidek keladigan tilla bor edi, şuni mahriga berib uylandim», deb xursandçiligining sababini bayon qilganida, Payğambarimiz alayhissalom aytdilarki: «Unday bölsa, bitta qöy söyib, e'lon ham qiling».
Bu örinda Payğambarimiz «Ey, Abdurohman, otangga aytgin, senga töy qilib bersin», demadilar. Töy qiliş sahobiyning öziga aytilmoqda. Yoki qaynotangga ayt, töy bersin demadilar. Şu narsa – Islomda töy xarajatlari ham kuyov bolaning zimmasida ekanini bildiradi.
Bugun biz nima qilyapmiz, or-nomus qayerda qoldi? Oilaviy hayotning boşlanişidayoq kuyov bola öz majburiyatini kelin tomonga yuklar ekan, oilaning taqdiri, kelajagi qanday böladi? Kamsitişlar, haqoratlar va oilaviy ajrimlar şuning ortidan kelmayaptimi?!
Ikki tomonning orzu-havasiga muolaja bormi?
Ortiqça bid'at-xurofotlar, orzu-havaslarni jilovlaşda köpgina erkaklarning ayollarga sözi ötmayapti. Barçalari emas, albatta, biroq şunaqa narsalarni deb, ayollar erlariga farmonbardor darajasiga kelmoqda. Vaholanki, oilaviy hayot ham bir ibodat. Bunga ham tayyorgarlik körişi kerak.
Payğambarimiz alayhissalom uylanmoqçi bölgan yigitlarga: «Ey yigitlar jamoasi, sizlardan kimda kim nikohga qodir bölsa, uylansin», deganlar.
Şu qodir böliş masalasida arabça «bo-at» sözi işlatilgan. Uni özbekçaga tarjima qilsak, nikohga qodirlikda jismoniy qodirlik, ongli-aqliy qodirlik va moddiy jihatdan oilani ta'minlay oladigan qodirlikni anglatadi. Bugun nima bölyapti? Şu uçovi topilmasayam, ota-ona farzandini uylab qöymoqda. Natijada birovning oq-u qorasi ham bebaxt bölyapti.
Nima uçun oilaviy hayot bu darajaga keldi? Bunga mutlaqo tayyor bölmasdan turib, islomiy qadriyatlardan, Allohning hukmlaridan, millatimizning tarixidagi qadriyatlardan yiroqlaşib, boşqa millatlarga taqlidan oilaviy hayot boşlanmoqda. Ana şundan yetarli muammolar kelib çiqmoqda.
Ayolning er oldidagi vazifalari
Ayolning eri oldidagi vazifa-burçlari haqida söz ketganda, birinçidan, erning rizoligini topiş. Qaysi ayol, erning rizoligini topsa, Alloh rizoligini topadi, jannatning istagan 8 eşigidan kiradi. Hadisda şunday başorat kelgan.
Ikkinçisi, erining şa'nini, mol-mulkini, qadr-qimmatini, izzat-hurmatini asraydi. Uçinçidan, erining vijdoniga aylanişi kerak. Erining halol-pokiza yurişiga, ota-onasidan xabar olişiga, opa-singil, aka-uka, qavm-u qarindoşlaridan xabar olişida xotin erining vijdoniga aylanişi kerak.
Sahobayi kiromlar va uluğ zotlarning ayollari, ertalab rizq deb ketayotgan erlariga, «xojam, olib kelsangiz, halol rizq olib keling, biz bu dunyoda oçlikka çidaymiz, ammo nopok rizq yeb, oxiratda jahannam azobiga çiday olmaymiz», deb aytarkanlar. Bugungi kunda bunday qadriyatlar ertakka aylanib qolmadimi? Ayollarimiz oilaviy hayotda halollik, qavm-u qarindoşlar bilan silai rahm, izzat-hurmatda qay darajada erining vijdoniga aylana olmoqda!?
Mehr-oqibat çöntakdagi telefonda qoldi
Yana bir hadis bor. Payğambarimiz alayhissalom: «Kim umri uzun bölişini, rizqida baraka bölişini va ortimdan yaxşi iz qolişini istasa, qarindoş-uruğlari bilan silai rahmda bölsin», - dedilar.
Hozirgidek kommunikatsiyalar rivojlanmagan, transport vositalari kam vaqtlar edi; imkoniyatlar hozirgidek emasdi, ammo ota-ona, bobo-buvilarimiz yurtning narigi burçagidagi qarindoşini ikkita non bilan borib, ikki kun birga yaşab, mehr-oqibat körsatib kelardi. Bugun qaysi inson akamnikiga, otamnikiga, onamnikiga boryapman, bir kun suhbat qilib yotib kelaman, deb boryapti?!
Sizda, menda, barçamizda bor – hozir silai rahm telefonda qoldi. Şunda ham insof qilib, telefon qilganimiz bor, qilmaganimiz bor.
Ilgari avtobusda 5 tiyinlik çipta olib, şaharning bu çetidan u çetiga qarindoşinikiga borgan inson, bugun hovlisida 3ta maşinasi bor, qarindoşi bilan bordi-keldiga vaqt topa olmaydi. Afsuski, imkon topolmayapti, ikkita nonning tengini qila olmayapti.
Silai rahmni uzgan Alloh rahmatidan ham uziladi
Bir odam Payğambar alayhissalomning oldilariga kelib: «Yo Rasulalloh, men qarindoşlarimdan köp aziyat köraman, şunda ham bordi-keldi qilaman, yöqlayman. Şunga qaramay, ular mensimaydi, haqorat qiladi, mening muomalamga yaraşa muomala qilmaydilar, nima qilay», deb murojaat qiladi.
Şunda Rasuli akram sollallohu alayhi vasallam: «Sen yaxşilikda bardavom böl. Boğlanganni Alloh boğlaydi, uzilganni Alloh uzadi. Ya'ni sen boğlanaver, Alloh senga boğlanadi, sening nima murod-maqsading bölsa, Alloh hosil qiladi. Uzilgan Allohning rahmatidan ham uziladi», ma'nosidagi hadisni aytganlar.
Şuning uçun bunday yaxşiliklarda bardavom böliş kerak.
Birniki mingga, mingniki tumanga
Hazrati Muso alayhissalom davrlarida 40 kun yomğir yoğmadi. Hammayoqda qurğoqçilik, odamlar qiynalgan holat. Muso alayhissalom daştga çiqib, sajda qilib, Allohga yolvordilar, bir tomçi yomğir yoğmadi. Bir odam turib ketdi va bir qança muddatdan söng qaytib kelgaç, yomğir yoğdi. Muso alayhissalom buning tafsilotini aytib, dedilarki: «Oralaringizda qarindoş-uruğidan uzilgan odam bor edi. Şuning uçun xalq Alloh rahmatidan uzilib turgandi».
Şunday ekan, uşbu Ramazon kunlarida, barça yaxşi niyatli mömin-musulmonlarimiz, xalqimiz, bir-biridan ötgan joylari bölsa, hozirgi karantin çoralari tufayli qönğiroq qilib bölsa ham hol-ahvol sörab, falon vaqtda dilingizni oğritgan edim, uzr sörayman, deb qöysalar, Allohning rahmat-mağfiratiga çömadi. Ramazon oyida ham şunday işlardan poklanib olmasak, qavm-u qarindoşlar bilan silai rahm buyuk ne'mat ekanini bilmasak, bizning musulmonligimiz qanday böladi, özbekçiligimiz qayerda qoladi?
