6 may kuni Markaziy bank joriy yilning yanvar-aprel oylari hisobidan navbatdagi «Ichki valuta bozori bo‘yicha qisqacha sharh»ni e'lon qildi. Markaziy bankning bunday sharhlari o‘zining axborotga to‘laqonligi bilan ajralib turadi va beixtiyor, «Qani endi boshqa vazirlik va idoralar ham o‘z faoliyatiga tegishli bo‘lgan shunday analitik sharhlarni berib borsa!», deb yuborasan kishi.
Ba'zi umumiy savollar
Ana shu sharhda e'tiborni tortgan bir necha savol va taxminlar bo‘lib, ular haqida qisqacha to‘xtalib o‘tmoqchimiz:
1) Nega 2020 yilning yanvar-aprel oylarida ichki valuta bozorida yuridik shaxslarning chet el valutasiga bo‘lgan talabi o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 1,1 baravarga o‘sib, 4,2 mlrd AQSh dollarini tashkil etgan bir vaqtda, jismoniy shaxslar tomonidan 1166 mln AQSh dollari sotib olinib, ushbu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga (346 mln AQSh doll) nisbatan 3,4 baravar oshdi? Bir yil davomida aholimiz daromadlari, iste'mol strukturasi shunday o‘zgardimiki, aholida ortiqcha mablag‘lar ko‘payib, hamma valuta sotib ola boshladi? Bunday keskin dinamikaning asl sababi nimada?
2) Nima uchun joriy yilning aprel oyi so‘nggi o‘n kunligida jismoniy shaxslar tomonidan banklarga sotilgan valuta mablag‘larining kunlik o‘rtacha hajmi birinchi va ikkinchi dekadalardagi o‘rtacha kunlik hajmlarga nisbatan 2,5 baravar o‘sib, 9,6 mln AQSh dollarini tashkil etdi (birinchi va ikkinchi dekadalarda - 3,8 mln. AQSh dollari). Aholi avvaliga sotib olib, keyin valutani qayta sotdimi? Yoki barcha aholi almashuv kursini o‘zgarishidan bahramand bo‘ldimi? Bir dekada ichida bo‘lgan bunday osmon bilan yercha farqni Markaziy bank qanday izohlaydi?
Albatta, biz Markaziy bankdan bunday g‘alati holatlar yuzasidan hech qanday izoh olmaymiz, chunki bu idoraning maqsadi va faoliyat mas'uliyatiga kirmaydi.
Markaziy bankka savollar
Biz esa savollarimizni Markaziy bankning o‘z mas'uliyatiga tegishli fikrlar bilan davom ettiramiz:
1) Bir hisobdan yuridik shaxslarning birjadan tashqari valuta bozorida chet el valutasini sotib olish o‘sib borayotgan bir vaqtda (banklarning ochiq valuta pozitsiyasi OVP - hisobidan), korxonalarning o‘z mablag‘lari hisobiga chet el valutasi sotib olishi ulushi 2 foizga kamayganiga (umumiy valuta sotib olish manbalari hajmida) qanday izoh berasiz? Ya'ni nega korxonalarda o‘z ixtiyoridagi valuta resurslari kamayib, banklarda valuta resurslari tobora ortib bormoqda? Bugungi kunda banklar tarixda birinchi marta yuridik shaxslarning umumiy talabining 1/3 qismini o‘z hisoblaridan yopyapti. Banklarda OVP miqdori o‘sishining asosiy sababi nimada? Agar korxonalarning eksport hajmi o‘sib borayotgan bo‘lsa, nega ularning o‘z mablag‘lari hisobidan import to‘lovlarini to‘lash imkoniyatlari pasayib bormoqda?
