08:31 / 06.06.2020
11197
202-зона: нега Google, Facebook ва Amazon юзлаб миллиард долларни йўқотиши мумкин?

Дунёдаги энг йирик технологик компаниялар - Amazon, Apple, Alphabet, Facebook - АҚШ расмийларининг монополияга қарши даъволари сабабли ўнлаб ва юзлаб миллиард долларни йўқотиши ҳамда катта жарималарни тўлаши мумкин. IT гигантлари учун таҳдид қанчалик реал даражада?

АҚШда бўлиб ўтадиган президентлик сайловлари арафасида энг йирик технология компаниялари Facebook, Google, Amazon ва Apple монополияга қарши суриштирувга дуч келиши мумкин, бу эса миллиардлаб доллар йўқотилишини англатади, деб ёзмоқда Forbes.

АҚШда коронавирус эпидемияси бошланишидан олдин ва Twitter ҳамда Facebook президент Трампнинг постларига бўлган муносабати туфайли келиб чиққан можаро марказида бўлишидан олдин, йирик IT компаниялар Вашингтонда ўз манфаатларини ҳимоя қилиш учун рекорд миқдордаги маблағни сарфлашди. Энди уларга ҳар икки томон қарши чиқмоқда: Демократлар партиясидан сенатор Эми Клобушар Uber’нинг Grubhub овқат етказиб бериш хизматини сотиб олишга уринишига норозилик билдирмоқда, республикачи сенатор Тед Круз эса Google ва Facebook’ни текшириш вақти келгани ҳақида маълум қилмоқда.

Конгрессда IT компаниялари тўғрисидаги ҳисобот июнь ойининг охирида эълон қилиниши кутилмоқда, таҳлилчилар эса рақобат ҳолатига бўлган эътиборнинг ошиши молиявий хавф келтириб чиқариши ҳақида гапирмоқда. Март ойида Morningstar таҳлилчилари катта жарималар ва қаттиқ тартибга солиш Google’га эгалик қилувчи Alphabet ширкати нархини 15 фоизга, Facebook акцияларининг қийматини эса 11 фоизга туширишини тахмин қилишди. Ҳозирги акциялар котировкасидан келиб чиқилса, бу мос равишда 150 ва 70 миллиард долларни йўқотиш дегани.

Аммо Google ва Facebook бундай вазиятда қолган ягона компаниялар эмас. Amazon ва Apple ҳам суриштирувга дуч келиши мумкин, Twitter эса яқинда Трампнинг ғазабига дуч келди. «Ушбу компаниялар 202-зонада кўп вақт сарфлашига тўғри келади», - дейди Wedbush таҳлилчиси Дэн Айвз Вашингтон кодини назарда тутиб.

Монополияга қарши суриштирув жараёни янгилик эмас. Бироқ, сўнгги йилларда етакчи технологик компанияларига қарши ҳаракатлар тобора кучаймоқда, сабаби ушбу секторнинг энг йирик ўйинчилари бир вақтнинг ўзида бозорнинг муҳим улушини эгаллаб, дунёдаги энг қиммат компанияларга айланди. Масалан, Morningstar маълумотларига кўра, Google онлайн қидирув бозорининг 90 фоизини ва глобал онлайн реклама бозорининг 41 фоизини эгаллайди, Facebook ижтимоий тармоқлар бозорида 59 фоиз улушни сақлаб турибди. Amazon ва Apple электрон тижорат ҳамда мобил иловалар соҳасида етакчи ҳисобланади.

Бозордаги бундай ҳолат федерал ва штат даражасидаги кўплаб идораларда саволлар туғдирмоқда. Google ёз охиригача суд ишларини бошлашни режалаштираётган АҚШ Адлия вазирлигининг диққат марказига тушиб қолди. Техас бошчилигидаги штатлар гуруҳи онлайн қидирув бозори етакчиси рақобатга халақит қилмаётганини билиш учун алоҳида текширув ўтказмоқда. Нью-Йорк бошчилигидаги 47та штат Facebook’да реклама нархини текширмоқда. Ўтган йили компания Федерал савдо комиссияси Instagram ва WhatsApp’ни сотиб олиш натижасида юзага келиши мумкин бўлган монополияга қарши қонунбузарлик ҳолатларини текшираётганини маълум қилганди.

Шу билан бирга, келгуси бир неча ҳафта ичида Вакиллар палатаси Суд қўмитаси Apple, Amazon, Google ва Facebook томонидан монополияга қарши қонунбузарлик ҳолатлари бўйича бир йиллик суриштирувни якунлаб, унинг натижаларини эълон қилиши кутилмоқда. Компаниялар судга даъво аризаларининг «занжирли реакциясидан» эҳтиёт бўлиши керак, дейди Pillsbury’нинг ҳукумат органлари билан алоқалар бўйича гуруҳи раҳбари Элизабет Меллер, у баъзи ҳуқуқий масалалар бўйича Facebook вакили саналади.

Компаниялар шунга ўхшаш ҳолатларга тайёргарлик кўришган. Сўнгги йилларда уларнинг ҳар бири Вашингтонда катта нуфузга эга бўлди. Washington Post ҳисоботига кўра, 2010 йилдан бери технологик гигантлар федерал ҳукуматда ўз манфаатларини ҳимоя қилиш учун қарийб 500 миллион доллар сарфлашган. Фақатгина 2019 йилда Facebook 17 миллион, Google 12 миллион, Amazon 16 миллион, Apple эса 10 миллион доллар сарфлади.

Компаниялар тажриба олиш мақсадида ўзларининг рақобатчиси - Microsoft’га мурожаат қилиши мумкин, у муҳим, аммо анча аввал монополияга қарши суриштирувда иштирок этган. Йигирма йил давомида Windows нинг яратувчиси Адлия вазирлиги, йигирмата штат ҳамда Федерал савдо комиссиясининг диққат марказида бўлиб келди, бу компания веб-браузерлар ва операцион тизимлар соҳасида монопол мавқега эга деган шубҳа туфайли юз берди. Натижада, Microsoft монополия қонунларига риоя қилиш учун бир қатор чораларни кўришга мажбур бўлди, аммо компания АҚШда ҳеч қандай жарима тўламади.

Microsoft ва бошқа шунга ўхшаш компаниялар Европа расмийларидан кўпроқ зарар кўрди. 2008 йилда Microsoft Европа иттифоқининг антимонопол қонунларини бузганлиги учун 1 миллиард доллар миқдорида жаримага тортилди, Google эса сўнгги уч йил ичида Европа расмийларига шу каби қонунбузарликлар учун 9 миллиард доллар миқдорида жарима тўлади. 2017 йилда Европа иттифоқи Facebook’га WhatsApp’ни сотиб олиш билан боғлиқ қоидабузарликлар учун 122 миллион доллар жарима солди.

Эҳтимол, 2020 йилда бундай жарималар ушбу компанияларга катта нарх бўлиб кўринмаслиги мумкин. «Ҳар қандай IT компания учун ўзи қилмайдиган нарсалар рўйхатини қабул қилган ҳолда, расмий келишувга эришиш яхши натижа бўлади», - дейди Уортон бизнес мактабининг антимонопол ҳуқуқлар бўйича ўқитувчиси, илгари Microsoft’га қарши тергов ўтказишда штатлар ҳукуматларига маслаҳат берган Херб Ховенкамп.

Аммо таҳлилчилар фикрича, реаллик умуман бошқача бўлиши мумкин. Morningstar’нинг тахминича, Европадаги жарималар тўғрисида маълумотлар ҳисобга олинса, илгари юз берган қонунбузарликлар учун АҚШ ҳукумати Google'га 13 миллиард доллар, Facebook’га эса 6 миллиард долларгача жарима солиши мумкин. Жарималардан ташқари, янги қонунчилик нормалари ва суд қарорлари янги компанияларни сотиб олиш имкониятларини чеклаши мумкин, бу эса уларни тадқиқот ва ишланмаларга харажатларни оширишга мажбур қилади, дейди Morningstar таҳлилчиси Али Могараби. «Монополияга қарши қонунларни бузиш бўйича айбловлар улар дуч келиши мумкин бўлган энг жиддий таҳдиддир, - дейди Могараби. - Сабаби, рақобатчилар улар учун хавф туғдирмайди».

Top