«Öşa parta va öşa dars, lekin ta'limga munosabat butunlay boşqaça» – Jyeneva universiteti magistri bilan suhbat

Quyida öqiş tizimining menga yoqqan jihatlarini sanab ötmoqçiman:

1. Akademik erkinlik. Universitetimizning menga eng yoqqan jihati – bu talabalarga beriladigan erkinlik.

Özim misolimda aytadigan bölsam, öqiş davomida boşqa turli oliy öquv yurtlari (EPFL, Kopengagen universiteti va ZHAW)da öqiş va malaka oşiriş imkoniyatiga ega böldim. Universitet sizni har qanday şaroitda qöllab-quvvatlaydi. Öyin qoidalari juda oddiy, asosiy maqsad yaxşi kadr yetiştiriş.

2. Akademik muhit. Universitetda öqiş uçun ajoyib muhit yaratilgan.

Muhit deganda universitet binosi yoki moddiy-texnik bazasini emas, balki talabalarning öqişga bölgan munosabatini nazarda tutmoqdaman. Dars vaqtida deyarli barça talabalar maksimal tarzda konspekt olişga harakat qilişi, kutubxonalarning talabalar bilan töla turişi, laboratoriyalarda turli xil tadqiqotlar ustida işlanişi, albatta, meni juda ruhlantirgan.

Töğrisi, talabalar “botanik” (kitobdan boş kötarmaydigan) desam xato böladi, ular faqatgina reja asosida öqib, böş vaqtlarida juda yaxşi dam olişga harakat qilişadi.

3. Laboratoriyadagi muhit. Laboratoriya işi bilan şuğullanib ba'zi vaqtlari reaktivlarni rejadan köp işlatib qöyaman, lekin kasbdoşlarim kamroq işlat, köp işlatyapsan, deb aytişmaydi. Balki sen reaktivlar haqida öylama, senga şaroit yaratib beriş bizning vazifamiz, agar laboratoriyamizda topilmaydigan reaktivlar kerak bölsa, ayt, buyurtma beramiz, deb doimo qöllab-quvvatlaşga harakat qilişadi.

Reaktivlarni istagança işlatiş mumkin bölgan holda bir döstim doimo ularni tejardi. Qiziqib, döstim, nega doimo reaktivlarni tejaysiz, deb söraganman. U: “Hozir bajarayotgan işimni kiçikroq ölçamda olib borsam ham bir xil natija olaman, lekin tabiatga nisbatan kamroq çiqindi çiqadi”, deb javob bergandi.

4. Imtihon. Imtihonlar şu qadar qiyin böladiki, mavzularni töliq özlaştiriş imtihondan ötiş kafolati emas, kamlik qilişi mumkin.

Dastavval imtihonlar boşlanişidan oldin şijoatim şu qadar yuqori ediki, birinçi imtihonga 6 dan (eng yuqori baho) 6 olaman, deb kirganman, imtihondan keyin esa, ilohim şarmanda qilma, bahom ötiş baliga yetgan bölsin, deb çiqdim. 

Keyingi imtihonlarga yanada maksimal tayyorlanganman, lekin asosiy maqsad imtihondan ötiş bölgan, xolos. Işonsangiz, oxirgi imtihonga kelib, hali bu fandan imtihon topşirişga tayyor emasman, imtihonga kirmasdan yozda qayta topşirsammi, deb öylab qolgandim.

5. Dars kontenti. Darslarning asosiy kontenti, ayni sohadagi sönggi bilimlar, çop etilgan maqolalardan tuzilgan. Dars vaqtida professorlar mavzu haqida iloji boriça köp ma'lumot berişga harakat qilişadi. Dastlabki davrlarda yangi tizimga moslaşişim qiyin bölgan, miyam şunçaki “öçardi” va analiz qilişdan töxtardi.

Professorning oğzidan çiqqan har bitta söz mavzuni mukammalroq tuşuniş uçun yordam berişini imtihonoldi diktofonga yozib olingan barça darslarni qayta eşitib körganimdan keyin tuşunib yetganman.

6. Davomat. Talabalar darsga “nb” olmaslik uçun emas, balki mavzu böyiça qiziqarli ma'lumotlarni ötkazib yubormaslik uçun keladi.

Barça qiziqqani uçun keladi desam lof böladi, lekin darsni ötkazib yuborgan talaba aniq biladiki, keyinçalik imtihondan muvaffaqiyatli ötişi uçun mavzuni özlaştirişga majbur, boşqa yöl yöq. Men har doim yangi mavzuni mustaqil örgangandan köra, soha mutaxassisi darslarida qatnaşişni afzal bilaman.

7. Ijtimoiy himoya. Universitetda talabalarning ijtimoiy himoyasiga katta e'tibor qaratişadi. Turar joy bilan ta'minlaş, iş topib beriş, pandemiya vaqtidagi ijtimoiy yordamlar kabi.

Universitetda 1 m.kv.ga 1 soat degan dastur bor. Unga köra, talabalarga yoşi katta yoki yordamga ehtiyoji bor oilalar bilan yaşaşga imkon berişadi. Men 4 oy vaqt davomida 93 yoşli juda ham ajoyib buvi bilan turgandim, menga 16 kv/metrli xona berilgan, şunga köra oyiga 16 soat vaqt ajratişim kerak edi. Qiladigan işim gullarni suğoriş, bozorlik qilib beriş, birga aylanişga çiqiş va haftasiga bir soat, juma kuni 7 dan 8 gaça suhbatlaşiş. 

Yana qoyil qoladigan jihati, birinçi kuni kontrakt tuziş maqsadida taşrif buyurganimda, buvijon daftar bilan qalamni olib hisob-kitob qilişni boşladi va ular uçun ajratayotgan har bir soatim 30 dollar turişini aytdilar, agar oy davomida belgilangan köproq vaqtimni sarflasam ularga aytişimni va hisob-kitob qilişimiz kerakligini eslatdilar. Ularning mardligini körib juda taajjublanganman.

Hozirgi vaqtda faqat laboratoriya işlari bilan şuğullanyapmiz. Pandemiya davrida juda köp narsalar özgardi.

— Kundalik turmuş xarajatlari uçun işlab turasizmi?

— Albatta, birinçi kelganimda pul topişga qiziqiş bölgan. Universitet ham iş topişda kömaklaşadi. Universitet saytida talabalar uçun mos iş joylari (maktab öquvçilariga dars beriş, bolalarga qaraş, xizmat körsatiş va hokazo) muntazam e'lon qilib boriladi. Fransuz tilini yaxşi bilmaganligim sababli köp joylardan rad javobi olganman.

Oçiğini aytadigan bölsam, hozir sohamga tegişli bölmagan joydan iş taklif qilinsa ham, işlamagan bölar edim. Xudoga şukur, Karimov fondi tomonidan ajratiladigan mablağ yaxşi yaşaşimiz, vaqti-vaqti bilan sayohat qilişimiz va boşqa ehtiyojlarimiz uçun bemalol yetadi.

— Umuman, u yerda yaşaşning “plyus-minus”lari qanday?

— Bu yerda yaşaşning yaxşi taraflari haqida juda köp gapirsa böladi, lekin menimça, eng muhimi bu şaxsiy rivojlaniş. Bu yerdagi muhit – öqiş, hayot, odamlar va boşqalar, sizni köp narsa haqida qayta fikr qilib körişga undaydi, şaxs sifatida rivojlanişingiz uçun ajoyib maktab.

Töğrisi, endi kelganimda odamlarning yaxşiligini, oçiq köngilliligini, yordam söragan vaqtim har doim yordam berib zavqlanişini, hayotdan xursandligini körib, şunçalik ham yomon odam bölamanmi, deb özimdan özim xafa bölganman. Eng katta kamçilik esa ota-onam, yaqinlarim va döstlarim davrasidan yiroqda bölişim, menimça.

— Şveytsariyadagi öqişni tamomlagandan söng rejalaringiz qanday?

— Ayni vaqtda asosiy e'tiborimni oziq-ovqat kimyosiga qaratganman, sohada yetarliça tajribaga ega bölganimdan söng, Özbekistonda oziq-ovqat sohasida işlab çiqariş korxonasi va korxona qoşida tadqiqot markazi oçişni reja qilganman.

Eng qiziği, Şveytsariyaga kelib birinçi marta dökonga kirganimda, deyarli 80- 90 foiz mahsulot men uçun yangi edi, dökonni aylanib, faqat ba'zi sabzavotlar, sut, tuxum va non oliş bilan çegaralanganman. Aytmoqçi bölganim, oziq-ovqat sohasida Özbekiston bozori hali deyarli böm-böş, borlari ham asosan çetdan import qilinadi, şuning uçun öz oldimga sohani rivojlantirib, yurt rivoji uçun kiçkina bölsa ham hissamni qöşişni niyat qilganman.

Yigitali Mahmudov suhbatlaşdi