“Özkomnazorat” nega AQŞ Davlat departamentiga taqdimnoma kiritmaydi?

Yana bir jihat, qonun talabi barçaga birdek qöllanmayapti: odamlar tanqid yozayotgan Telegram va Facebook bloklanib, komment yozişga möljallanmagan Google va Yandex çetlab ötilyapti.

Twitter'ga hamon çeklov saqlanib qolayotgan bir paytda, masalan, 1xBet kabi qimor portallari haqida birov öylayotgani yöq.

Ikkinçidan, ijtimoiy tarmoqlar va katta-katta internet-kompaniyalar özlarining millionlab gigabaytlik bazalaridan faqat Özbekiston fuqarolariga oid qismini ajratib ololmaydi. Çunki bu qimmatga tuşadi, tizimning yaxlitligi buziladi, işlaş tezligi pasayadi. Dunyo böylab ijtimoiy tarmoqlarning bazalari sanoqli davlatlardagina borligi bejiz emas.

Özbekiston gigant internet-kompaniyalar uçun şu qadar kiçik bozorki, ular ortiqça xarajat va boşoğriq qilgandan köra şunçaki bu bozordan voz keçib qöya qoladi. Heç narsa yutqazmaydi ham.

Masalaga boşqa tomondan qarab köraylik. Xöp, aytaylik, Facebook bu talabni bajardi ham deylik. Özbekistonga serverlarini olib kelib, sizlarning fuqarolaringizga oid ma’lumotlar mana şu serverlarda desa, Personallaştiriş markazi buni qanday tekşiradi? Şaxsiy yozişmalar daxlsizligini buzib, doimiy reydlar ötkazib, serverlarni oçib köradimi?

Yoki yana bir masala: bu serverlar işlaşi uçun juda yuqori tezlikdagi internet kerak, bunaqa tezlik Özbekistonda bormi? Bölganda ham uzluksiz 24 soat böladimi?

Uçinçidan, zamonaviy dunyoda biror tarmoqni çeklaş oddiy iş emas. Bu qonunni qabul qilişda andoza bölgan Rossiyada ham “Roskomnadzor” Telegram'ni bloklaşni eplay olmagan. Xuddi şunday, 3 noyabr kuni Telegram dasturçilari qisqa muddatda “Özkomnazorat”ning “blokirovka”sini bartaraf eta oldi.

Internetda tösiqlarni sakrab ötiş imkonini beradigan proksi-xizmatlar va VPN ilovalari istalgança topiladi. Bu tizimlar Özbekistondagi rasmiylar himoya qilmoqçi bölgan şaxsiy ma’lumotlarni aksinça butun internetga tarqatib yuborişi mumkin.

Gap şundaki, biz işlatayotgan bepul VPN ortida kimlar turganini bilmaymiz, ular köp hollarda foydalanuvçining şaxsiy ma’lumotlarini öğirlaydi va pulini tölasa bas, istagan odamga sotadi. Sotib oluvçilar esa har doim ham şunçaki yaxşi niyatda reklama beruvçilar bölmasligi mumkin.

Hozir minglab özbekistonliklar VPN işlatayotganini inobatga olsak, bir narsa aniq, ular orasida davlat xizmatçilari ham bor. Ya’ni ayrim davlat organlaridagi kompyuterlarda ham, mansabdorlarning qöl telefonlarida ham VPN bor. Ular qaysi saytlardan foydalanayotgani va öz akkauntlariga kirişda işlatayotgan parollar VPN operatorlariga körinib turadi.

Masalan, 4 oydan beri Özbekistonda VPN'siz işlamayotgan Twitter'dan Özbekistonning rasman ikkinçi odami – Senat raisi Tanzila Norboyeva, uning birinçi örinbosari Sodiq Safoyev, qator deputatlar, hukumat a’zolaridan Jamşid Qöçqorov va Timur Işmetov ham foydalanyapti.

Bu qoş qöyaman deb köz çiqarişni eslatadi. Ya’ni odamlarning şaxsiy ma’lumotlarini himoya qiliş vazifasi baribir amalda bajarilmayapti, aksinça, ma’lumotlar begonalar qöliga topşirilyapti.

Masalaning yana bitta tomoni bor: VPN internet olamining eng qoronği va xilvat manzillari tomon eşiklarni lang oçib yuboradi. Biz 1-sinf bolasining ham qölida telefon bor zamonda yaşayapmiz. TikTok'ka kiraman deb VPN işlatayotgan yoşlar har soniyada taqiqlangan taşkilotlar saytlariga, terroristik, pornografik, narkotik va qurol savdosiga oid portallarga tösiqsiz kirib ketişi mumkin.

Afsuski, nomiga oliy sözi qöşilgan majlis a’zolari bu qonunni qabul qilişda yuqoridagi masalalarni kötarmagan. Faqat ma’qullab qöllarini kötargan xolos.

Deputat va senatorlar şunça gapdan keyin ham yoppasiga jim ötirişibdi, qonundagi moddani bekor qiliş taşabbusi bölayotgani yöq. Nega degan savolga javobni balki öşa kuni olgandirmiz: körsatma Vazirlar Mahkamasidan kelgan...

Işonçimiz komilki, agar ertaga davlat rahbari çiqib, bu moddani bekor qilişni taklif qilsa, parlamentdagi 250 kişi uni qanday qabul qilgan bölsa, xuddi şunday bekor qilib yuboradi. Va töğri taşabbus bölganini aytib prezidentga madhlar aytadi.

Demak, xulosamiz bitta: bizga halol yöl bilan saylangan, mustaqil va kuçli parlament kerak.

Körib turibmiz, bu vazifani uddalaş qiyin bölyapti, lekin heç bölmasa oson yeçimdan bizni nima tösib turibdi: oçiqlikka da’vo qilayotgan Yangi Özbekistonda bu qonunni bekor qilişga nega heç kim şoşilmayapti?

Timur Tursunboyev