“Faqat 13 kishi o‘g‘irlangani tan olingan” – Shimoliy Koreya agentlari nima uchun Yaponiya fuqarolarini o‘g‘irlashgandi?

Razvedkachilar tayyorlash uchun o‘g‘irlangan odamlar

Yaponiya hukumati eng kamida 17 kishi o‘g‘irlanganini da’vo qiladi. KXDR o‘g‘irlanganlarning soni 13 ta ekanini aytadi. Shimoliy Koreya josuslari tomonidan sodir etilgani gumon qilinadigan boshqa odam o‘g‘irlashlar dalillar yetarli bo‘lmagani va boshqa qator vajlarga ko‘ra, na Yaponiya va KXDR rasmiylari tomonidan tan olinmagan.

Shimoliy Koreya rasmiylari tutqunlikdagilarning besh nafari muzokaralar natijasida o‘z vataniga qaytgani, qolgan sakkiz kishi esa vafot etganini ta’kidlaydi. Biroq Yaponiya buni yolg‘on ma’lumot deb hisoblab, o‘g‘irlab ketilgan fuqarolarining ishi qaytadan tergov qilinishini talab qilib keladi.

O‘g‘irlab ketilganlar o‘rtacha 20-30 yoshda bo‘lishgan. Ularning eng kichigi Megumi Yokota ismli qiz bo‘lib, u atigi 13 yoshda edi. O‘g‘irlanganlarning aksariyati siyosat va hukmron doiralardan uzoq, oddiy odamlar bo‘lgani aytiladi.

O‘g‘irlab ketilgan yaponlar Shimoliy Koreya maxsus xizmatlari tomonidan Yaponiya hududida amalga oshiriladigan razvedka amaliyotlariga tayyorgarlik ko‘rish jarayoniga jalb etilgan. Xususan, ular razvedka xizmatlari xodimlariga yapon tili va madaniyatini o‘rgatish bilan shug‘ullangan.

Yaponiya bosh vaziri Dzyunitiro Koidzumining 2002 yilda Shimoliy Koreyaga tashrifi chog‘ida KXDRning o‘sha paytdagi rahbari Kim Chen Ir 13 yaponiyalik o‘g‘irlab ketilganini tan olgan va buning uchun rasman uzr so‘ragan. Bu KXDR inson huquqlarini buzgani rasman tan olingan kamdan-kam holatlardan biridir.

Shu bilan birga, Kim Chen Ir bunday maxsus operatsiyalarni o‘tkazishga buyruq bermaganini, bu ishlar mamlakat oliy rahbariyatining ruxsatisiz amalga oshirilganini aytib, yaponlarning o‘g‘irlanishiga aloqador mas’ul shaxslar jazolanishiga va’da beradi. Oliy darajadagi ushbu muzokaralardan so‘ng besh nafar yaponiyalik (shu jumladan ularning KXDRda tug‘ilgan bolalari ham) vataniga qaytarilgani aytiladi. Biroq aybdorlar jazoga tortilishi haqidagi va’da bajarilmaydi.

Hozirga qadar o‘g‘irlab ketilgan boshqa yaponlarning taqdiri noma’lumligicha qolmoqda. KXDRning ishontirishicha, o‘g‘irlaganlarning sakkiz nafari vafot etishgan. Shimoliy Koreya agentlari tomonidan o‘g‘irlangan deb gumon qilinadigan boshqa holatlarni KXDR rasmiylari tan olishmaydi va bu ishlarga aloqador ekanliklarini rad etib kelishadi.

Yaponiyada ko‘pchilik bu odamlarning hech bo‘lmaganda bir necha nafari tirik ekani va ular qandaydir davlat sirlaridan xabardor ekanliklari tufayli ozod etilmayotganliklariga ishonishadi.

Tirik qaytganlar hikoyasi

Asirlikdan tirik qaytgan besh kishining taqdiri ko‘pchilikni qiziqtirishi tabiiy. Ushbu shaxslar 2002 yilning 15 oktyabrida, KXDR dohiysi va Yaponiya bosh vazirining uchrashuvidan so‘ng vatanlariga qaytishga muvaffaq bo‘lishadi.

Biroq manbalarda keltirilishicha, Shimoliy Koreya rasmiylari ularni tutqunlikdan to‘liq ozod qilishni istashmaydi, qaytish sharti bilangina Yaponiyaga borib-kelishlariga ruxsat beriladi. Biroq farzandlarini KXDRda olib qolishadi.

Tutqunlar ikki haftadan so‘ng ortlariga qaytishlari kerak edi. Biroq ular qaytishmaydi. Uzoq davom etgan muzokaralar natijasida ikki yillik ayriliqdan so‘ng Yaponiyaga qaytgan 5 shaxs Koreya yarimorolining shimolida qolib ketgan oila a’zolari qaytariladi.

Vatanlariga tirik qaytishga muvaffaq bo‘lgan yaponlarning ko‘ksiga Kim Ir Sen va Kim Chen Ir qadalgan edi. Ular jazolanishdan qo‘rqib, uzoq vaqt davomida ushbu nishonlarni yechishmaydi. Faqatgina Yaponiyada butunlay qolishlari aniq bo‘lganidan so‘nggina nishonlarini yechib olishlariga rozi bo‘lishadi. Shundan ham KXDR rasmiylari tutqunlik vaqtida ularning “yuraklarini olib” qo‘yganini bilish mumkin.

O‘g‘irlab ketilganlar haqida turli-tuman qo‘rqinchli hikoyalar tildan-tilga ko‘chib yurgan. Jumladan, bedarak ketgan odamlarni o‘zga sayyoraliklar olib ketgani haqida gap-so‘zlar tarqalgan. Kimlardir esa buni seriyali qotillik ekaniga ishongan.

Izsiz g‘oyib bo‘lganlarni oxirgi marta ko‘rishgan joylardan kishanlar, matodan tikilgan sumkalar va boshqa buyumlar topilgan bo‘lib, ularning hech biri Yaponiyada ishlab chiqarilmagan edi. Yurtlariga tirik qaytishga muvaffaq bo‘lgan 5 nafar erkak-ayol va oila a’zolarining hikoyalari orqaligina voqealar aslida qanday sodir bo‘lganini bilish imkoni tug‘ildi.

“Yoshligimni o‘g‘irlashdi” – 24 yil davomida tutqunlikda yashagan erkak hikoyasi

Kaoru Xasuike hozir 65 yoshda. U 1978 yil 31 iyulda sevgan qizi Yukiko Okudo bilan birga Xonsyu orolining shimoli g‘arbidagi plyajdan o‘g‘irlab ketilgan. O‘shanda Kaoru 21 yoshda bo‘lib, universitetning yuridik fakultetida tahsil olardi. 

Plyajda odamlar shovqinidan xoli ovloq joyga borishganda bir erkak kelib undan “zajigalka” so‘raydi. Shu paytda ularning ortidan yana ikki erkak kelib, juftlikka musht tushiradi. Zo‘ravonlar qiz va yigitini kichkina qayiqqa ortib, qirg‘oq yaqinida turgan baliqchilar kemasiga olib borishadi hamda tinchlantiruvchi dori yordamida ularni uxlatib qo‘yishadi. Ikki kundan keyin ular KXDRga yetib boradi va manfur kommunistik rejimning Yaponiyada faoliyat olib boruvchi josuslari tarmog‘ini yaratish yo‘lidagi olamshumul rejasi qurboni bo‘lishadi.

Sevishganlar asirlikda vaqti – 1980 yilda Kaoru Xasuike bilan turmush qurgan. Hozir ularning bir o‘g‘il va bir qizi bor. Ushbu juftlik o‘g‘irlangan boshqa hamyurtlari bilan birga 2002 yilda Yaponiyaga qaytishadi, biroq ularning farzandlari Shimoliy Koreyada qoladi. KXDR hukumati shu tariqa ularni ortga qaytarishga umid qilishgan. Biroq er-xotin Yaponiyada qolishga qaror qiladi va farzandlarini ozod qilish uchun ariza berishadi. Nihoyat 2004 yili ularning vatanlarida qolishiga ruxsat beriladi va farzandlari qaytariladi.

“Bu hayotimdagi eng uzoq davom etgan xavotirli kunlar edi. Men bolalarimning qaytishiga umid qildim va o‘zimni ish bilan chalg‘itishga urindim. O‘sha kunlarni zo‘rg‘a yashab o‘tdim”, – deb eslaydi u.

Yaponiyaga kelganidan so‘ng, Xasuike Shimoliy Koreyadagi boshidan kechirganlari haqida “O‘g‘irlash va mening qarorim” nomli kitob yozadi. Kitobda u uzoq vaqt davomida Yaponiyaga qaytarishlarini talab qilgani, hattoki o‘z joniga qasd qilish haqida o‘ylagani, so‘ngra hech qachon vatanga qaytolmasligiga amin bo‘lib koreyschani o‘rgana boshlagani, Yukiko bilan qanday oila qurgani haqida yozadi. 24 yil davomida juftlik boshqa o‘g‘irlanganlardan alohida saqlangan, bir necha marta yashash manzillari o‘zgartirilgan, uylari muntazam qo‘riqlangan.

The Guardian nashrining yozishicha, KaoruXasuikeni xorijiy davlatlardagi xufyalik uchun tayyorlashmoqchi bo‘lishadi. Biroq Livandan o‘g‘irlab olib kelinib, xufiyalikka o‘qitilgan ikki ayol Yugoslaviyadagi xizmat safari davomida qochib ketgach, KXDR xalqaro josuslar tarmog‘ini yaratish xatarli ekanini anglab yetadi va ushbu dasturga nuqta qo‘yadi.

So‘ngra Xasuike xufiyalarga yapon tilini o‘qitishga jalb etiladi. Biroq 1987 yili Janubiy Koreya avialaynerini portlatishda gumonlanib qo‘lga olingan Shimoliy Koreya agenti yapon tilini Yaponiyadan o‘g‘irlab ketilgan Yaeko Taguchi ismli ayoldan o‘rganganini aytib berib, KXDRning odam o‘g‘irlash bilan bog‘liq sirlarini fosh etgani ortidan xufyalarga yapon tilini o‘rgatish dasturi ham tugatiladi.

Ushbu voqealardan so‘ng, Kaoru vatanga qaytguniga qadar yapon tilidagi gazetalarni koreyschaga tarjima qilish bilan shug‘ullangan. Kunlarning birida u yapon tilidagi gazetada o‘zining ota-onasi haqidagi maqolani o‘qib qoladi. Ota-onasi farzandini o‘g‘irlaganlardan o‘g‘illarini qaytarishlarini yolvorib so‘ragani haqida so‘z boradi va bu uning yurak-bag‘rini tilka pora qiladi.

“Mening yoshligimni o‘g‘irlashdi. Hayotim keskin o‘zgarib ketdi. Qanchalik g‘ayritabiiy tuyulmasin, ushbu tajriba menga ozodlik va oilaning qadri va ahamiyatini his qilishga, umidsizlikka tushib qolganimda undan qanday chiqib ketishga o‘rgatdi. O‘g‘irlab ketilganim nafaqat mening, balki yaqinlarimning hayotiga ham ta’sir qildi. Bu voqea hayotdan rohat olib yashashimiz bo‘lgan yillar davomida g‘am-anduh ichida yashashga majburladi”, –deydi Kaoru Xasuike The Australian nashriga bergan intervyusida.

2013 yilning aprel oyida Xasuike mahalliy universitetning iqtisod kafedrasi dotsenti vazifasiga tayinlanadi va u yerda 2008 yildan buyon yapon va koreys tillaridan dars berib keladi. Bundan tashqari, u tarjima biznesi bilan shug‘ullanadi. Rafiqasi Yukiko esa bolalar bog‘chasida ishlaydi.

“Erimdan minnatdorman” – tutqunlikda amerikalik qochqinga turmushga chiqqan yapon ayoli hikoyasi

Xitomi Soga ayni paytda 63 yoshda. U 1978 yilning 12 avgustida onasi Miyosi Soga bilan birgalikda bozordan qaytishayotganda Sado orolidan o‘g‘irlab ketilgan. Shimoliy Koreyaga yetib borganlaridan so‘ng ona-bolani ajratishadi, shundan so‘ng Xitomi onasi haqida hech qanday yangilik eshitmaydi.

Yapon qiziga koreyscha Min Xe Gyon ismi beriladi. Koreya yarimorolidagi urush vaqtida KXDR hududiga qochib o‘tgan 6 amerikalik harbiyning biri – AQSh Qurolli Kuchlarining sobiq serjanti Charlz Robert Jyenkins unga ingliz tilini o‘rgata boshlaydi. 1980 yilda ikki tutqun turmush qurishadi. O‘shanda yigit 40, qiz esa 21 yoshda bo‘lgan. Charlz va Xitomi ikki qizning ota-onasi bo‘lishadi.

2002 yili Xitomiga ikki haftaga vataniga borib kelishiga ruxsat beriladi, eri va qizlari KXDRda qolishadi. Ayolning otasi sog‘lig‘idagi muammo tufayli uni ko‘rishga Tokioga kela olmaydi. Rafiqasi va qizi bedarak yo‘qolganidan 15 yil o‘tib, ularning ma’rakasini o‘tkazgan ota qizi tirik qaytib kelganidan o‘zida yo‘q quvongani shubhasiz

Yapon hukumati sobiq tutqunlarni belgilangan muddatda qaytarmaslikka qaror qiladi va buning o‘rniga ularning oilalarini birlashtirish uchun Shimoliy Koreya bilan muzokaraga kirishadi. KXDR rasmiylari yapon oilalarining mamlakatda qolgan a’zolarini qaytarishga qaror qiladi. Natijada ularning aksariyati Yaponiyaga qaytishadi. Ammo Charlz va uning qizlari Shimoliy Koreya hukumati shu usul orqali ularning sadoqatini sinovdan o‘tkazyapti degan xayolga borgani uchun jazolanishdan qo‘rqib mamlakatda qolishadi.

Yapon hukumati ularning himoyasi kafolatlanishiga ishontirgandan keyingina u qizlari bilan birga dastavval Indoneziyaga boradi. 2004 yilning iyulida esa u yerdan Yaponiyaga o‘tadi. Yaponiya hukumati AQShdan uni afv etishini so‘raydi, lekin bu so‘rov rad etiladi. Shundan so‘ng Jyenkins armiya safidan qochgani, dushmanga yordam bergani haqidagi ayblovlarni tan oladi. AQSh Qurolli Kuchlari harbiy tribunali tomonidan u 30 kunlik qamoq jazosiga hukm qilinib, barcha maosh va imtiyozlardan mahrum etiladi.

Hatto tom ma’noda ozod bo‘lib, oilasi bilan birga Yaponiyada yashay boshlaganidan keyin ham Charlz umrining oxirigacha o‘zi, rafiqasi yoki qizlari KXDR agentlari tomonidan o‘g‘irlab yoxud o‘ldirib ketilishidan xavotirda yashagan.

Charlz Yaponiyadagi turistik xiyobonlarning birida guruchli non sotgan, suvenirlar do‘konida ishlagan. Qarib kuchdan qolgach, mamlakatda ancha-muncha mashhur bo‘lgani uchun mahalliy sayyohlar bilan suratga tushib, evaziga haq olib kun kechirgan. Harbiy xizmatdan qochib, pensiya olish huquqidan mahrum bo‘lgani uchun umrining oxirigacha ishlagan amerikalik erkak bu orqali xotiniga qaram bo‘lib qolishni, ro‘zg‘orning barcha og‘irligi uning zimmasiga tushishini xohlamagan.

Shu bilan birga, o‘sha yillari u garchi rafiqasi qarshi bo‘lsa-da, KXDRda o‘tgan kunlari haqida “Haqiqatni aytish uchun” deb nomlangan kitob yozadi. Memuarning inglizcha nashri “Ixtiyorsiz kommunist: Shimoliy Koreyadagi qochqinligim, harbiy sud va 40 yillik qamoq” degan nom bilan chop etilgan.

2008 yilning 15 iyulida unga Yaponiyaning doimiy fuqarosi maqomi beriladi. Umrining so‘nggi damlarini Yaponiyada o‘tkazgan sobiq serjant 2017 yili 77 yoshida vafot etadi.

Xitomi Soga 2012 yili Shimoliy Koreya hukumatidan onasi va boshqa o‘g‘irlangan yaponiyaliklarni qaytarishni yolvorib so‘raydi, biroq qarshi taraf bunga hech qanday reaksiya bildirmaydi.

Asli kasbi hamshira bo‘lgan Xitomi vataniga qaytganidan so‘ng, qariyalar uyida ishlagan. Maktabni bitirishga ham ulgurmagan ayolga 2002 yili shahodatnoma topshiriladi.

Xitomi uni Yaponiyaga qaytishga ko‘ndirgan turmush o‘rtog‘idan minnatdor.

“Yaponiyaga bir o‘zim qaytish haqidagi qarorga kelishim qiyin bo‘ldi. Lekin Charlz meni ko‘ndirdi. “Vatanga qaytishing kerak”, deb aytdi u menga. Aynan u aytgani uchun hozir shu yerda yashayapman desam mubolag‘a bo‘lmaydi. Men buni juda qadrlayman”, – deydi ayol.

Uch nafar farzandi KXDRda qolib ketgan ota-ona hikoyasi

Omon qaytganlardan biri – Yasusi Chimura ayni paytda 67 yoshda. U 23 yashar paytida, 1978 yil 7 iyulda qallig‘i Fukie Xamamoto (u ham 67 yoshda) bilan birgalikda Obama shahri yaqinidagi plyajdan o‘g‘irlab ketilgan.

KXDR agentlari ularning og‘izlarini yopib, boshlariga qop kiygizib, dengiz orqali o‘z davlatlariga olib ketishgan.

Yasushi va Fukie tutqunlikning boshida qariyb bir yarim yil mobaynida bir-birini ko‘rishmaydi. Hatto, bir-birlarining tirik ekanliklaridan ham bexabar bo‘lishadi. Shuning uchun ham Fukie Shimoliy Koreyada o‘tgan dastlabki 16 oyida joniga qasd qilmoqchi bo‘ladi.

Tutqunlik davrida Yasusi bilan rasman nikohdan o‘tganlaridan keyingina bu fikridan qaytadi. Juftlik bir qiz va ikki o‘g‘ilning ota-onasi bo‘lishadi. Ularning barchasi KXDRda tug‘iladi. Farzandli bo‘lishgandan so‘ng, ularni biroz erkin qo‘yishadi.

Garchi muntazam ortlaridan kuzatuvchi poylab yursa-da, ular savdo markazlariga borishlari, shahar aylanishlari mumkin edi. Ana shunday sayrlar davomida er-xotin o‘zlariga kabi bu mamlakatga o‘g‘irlab olib kelingan Italiya, Ruminiya, Livan, Tayland fuqarolarini uchratishadi.

Yasushi onasi bilan ko‘risha olmaydi. Farzandining yo‘liga salkam 24 yil intizor bo‘lgan ona uning qaytishidan 6 oy oldin qazo qiladi. Farzandining qaytishini ko‘rish faqatgina Tamotsu Chimuraga nasib etadi.

“Otamni bizni qutqarish yo‘lidagi sa’y-harakatlarisiz Yaponiyaga qayta olmagan bo‘lardik. Shu bois ham otamga yurak-yurakdan rahmat aytaman”, degan edi Yasushi vatan tuprog‘iga qadam qo‘yishlari bilan.

Biroq er-xotinlarning farzandlari KXDRda qolishadi. “Ikki katta farzandim universitetda, kenjam o‘rta maktabda o‘qiydi. Ularga biroz pul qoldirgandim. Katta qizimga ukalariga g‘amxo‘rlik qilishni tayinlagandim”, – deya aytgan edi Fukie Yaponiyaga qaytganlaridan so‘ng OAVga bergan intervyusida.

Yasushi va Fukiening bolalari boshqa oilalarning farzandlari bilan birgalikda Yaponiga qaytarilmaganmi yoxud KXDR hukumati ularni mamlakatda olib qolganmi, izlanishlarimiz davomida bu haqda ma’lumot topa olmadik. Er-xotin hanuzgacha qo‘rquv ostida yashaydi. Tutqunlikdan tirik qaytgan boshqa yaponiyaliklardan farqli o‘laroq, ular OAVga deyarli intervyu berishmagan, ularda ham pichoqqa ilinarli tafsilotlar uchramaydi. Aftidan juftlik so‘zlari uchun farzandlari tovon to‘lashi mumkinligidan xavotirlanishgani uchun ham bunday harakatlardan tiyilib kelishadi.

Boshi berk ko‘chaga kirib qolgan muzokaralar

Ma’lumotlarga qaraganda, Shimoliy Koreya agentlari tomonidan nafaqat Yaponiya, balki Niderlandiya, Ruminiya, Italiya, Janubiy Koreya, Livan, Tayland kabi mamlakatlarning fuqarolari ham o‘g‘irlab ketilgan. Ularning soni aniq emas. o‘g‘irlanganlardan ayrimlari xorijga josuslik qilishga yuborilganda qochishga muvaffaq bo‘lgani ortidan bu ma’lumotlar dunyo jamoatchiligiga ma’lum bo‘lgan.

O‘g‘irlangan fuqarolar masalasi Yaponiya-Shimoliy Koreya munosabatlaridagi og‘riqli nuqtalardan biri hisoblanadi. Dastlab KXDR rasmiylari yaponlarning o‘g‘irlanishiga aloqador shaxslar jazoga tortilishi haqida aytgan bo‘lsa-da, amalda bu talab bajarilmaydi.

Tabiiyki, bu Yaponiya jamoatchiligiga yoqmaydi. O‘g‘irlab ketilgan shaxslarning yaqinlari hukumatni o‘z fuqarolari taqdiriga befarqlikda va harakatsizlikda ayblaydi. Shundan so‘ng, Yaponiya Shimoliy Koreyaga nisbatan yangi sanksiyalarni joriy etishga majbur bo‘ladi. Xususan, KXDR kemalarining Yaponiyaga kirishi taqiqlanadi. Ikki davlat fuqarolarining bordi-keldisiga nuqta qo‘yiladi. Shuningdek, sayohatlar va ikki davlat fuqarolari o‘rtasidagi pul o‘tkazmalari ham cheklanadi. Bunga javoban KXDR jinoyat ishini batamom yopilgani va tergov to‘xtatilganini e’lon qiladi.

Mazkur masala xalqaro darajagacha ko‘tarilgan. O‘g‘irlangan yaponiyaliklarning ozodligi uchun kurashayotganlar BMT Yevroparlament minbarlarida ma’ruza qilib, xalqaro hamjamiyat e’tiborini mavjud muammoga qaratib kelmoqda. Ammo hozircha ushbu urinishlardan aytarli foyda bo‘lgani yo‘q.

Shimoliy Koreya tomonidan o‘g‘irlab ketilgan shaxslarning oila a’zolari hattoki AQShning sobiq prezidentlari kichik Jorj Bush, Barak Obama hamda Donald Tramp bilan ham uchrashib, ulardan ushbu masalani hal etishga yordam so‘rashgan. Jumladan, qurbonlarning yaqinlari 2019 yili bo‘lib o‘tgan AQSh-KXDR muzokaralari davomida o‘zlarini qiynab kelgan muammo ham yechim topishiga umid bog‘lashgandi. Biroq amalda bunday bo‘lmadi.

Yapon matbuoti KXDR josuslari tomonidan o‘g‘irlab ketilganlar soni salkam 900 nafarga borishi haqida yozib keladi. Biroq Shimoliy Koreya bu iddaolarga hech qanday munosabat bildirmay qo‘ygan. O‘zaro diplomatlik aloqalarda 2002–2005 yillarda kuzatilgan iliqlikni hisobga olmasa, hozircha bu borada jiddiy olg‘a siljish kuzatilgani yo‘q. Otasidan farqli o‘laroq Kim Chen In yaponlarning o‘g‘irlangani haqidagi ochiq bayonotlardan tiyilib keladi.

2021 yilning dekabrida Yaponiyaning yangi bosh vaziri Fumio Kisida o‘g‘irlab ketilgan yapon fuqarolari muammosini hal qilish uchun KXDR rahbari Kim Chen In bilan uchrashishga tayyorligini aytgan bo‘lsa-da, hozirgacha bu uchrashuv amalga oshganicha yo‘q.

Jamshid Niyozov tayyorladi