«Akamni bizdan yangam ayirgandi» – hayotning murakkab sinovlari haqida hayotiy hikoya
|19:29 / 08.01.202346 76114 min
Hayotda turfa taqdirlarga duç kelgan insonlar köp. Navbatdagi hikoya qahramoni ham öşalardan biri. Uning hikoya qilişiça, bir paytlar akasi yangasi tufayli ota-onasi va boşqa yaqinlaridan uzoqlaşib ketgan.
Tumanlardan biriga xizmat safariga borib tuşlik qiliş uçun oşxonalaridan biriga kirsam böş joy yöq. Çetdagi sörida yoşi oltmişlarda bölgan bir otaxon bir özi ötirardi. Ruxsat sörab yoniga joylaşdim.
Ovqatlanar ekanman, otaxon «Bolam uylanganmisan?» deb qoldi. Boş irğaganimdan söng «Yoş ekansan, xotining heç qaçon «akangiz unday, ukangiz bunday, ota-onangiz falon» deyişiga yöl qöyma. Agar bilsang, otani boladan, akani ukadan yomon xotin ajratadi. Özing ham heç qaçon uning yaqinlari haqida gapirma», deb qoldi.
Sinçkovligimga borib otaxonning boşidan şu mavzuda nimadir ötganov, deb turgandim, gapini davom ettirdi:
«Ayollarning hammasi yomon demayman. Yomon ayollardan yomon erkaklar köp. Ammo bir narsani unutma, yomon xotin bolalikda körpa talaşib katta bölgan aka-ukani bir-biriga duşman qiladi. Ota-onani öğildan ayiradi. Işonaver, boşimdan ötgan. Bir paytlar ota-onam, men va boşqa yaqinlarimning akam bilan teskari bölib ketişiga uning xotini sabab bölgandi».
Otaxonning «boşimdan ötgan» degan sözlarini eşitib, hikoyalariga qiziqib qoldim. Otaxon gap boşladi:
«Oilada uç öğil va uç qiz bölganmiz. Vaqti soati kelganda katta akamni uylantirdik. Yangam qöşni mahalladan edi. Oradan biroz ötib, yangam tufayli rözğorda gap-söz köpayaverdi.
Öşa paytda opamni uzatganmiz va singillarim rözğor işlari uçun yoşlik qilardi. Kelin bölib tuşganining ikkinçi haftasidayoq yangam akamga hammaga eşittirib «Men bu rözğorga çöri bölib kelmaganman. Singillaringiz yoş bölsa, ana, ukalaringiz rözğor işlariga qaraşsin», deb gapirdi.
Akam xotiniga biroz sabr qilişni, alohida bölib çiqişsa barçasidan qutulişini aytar, ammo yangam gapirişdan töxtamasdi.
Şundan keyin ham bir neça marta bunday gap-sözlar davom etdi. Yangam uy-işlarini qilmay qöygani uçun birida ovqatsiz qolib ketsak, birida hovli supurilmasdi. Onam doim yurak bosimi yuqori holda yurardi, uni urintirmaslik uçun özim bilganimça ovqat pişirdim, hovli supurdim.
Öşa kezlarda men uylanişni ortga surib yurgandim. Rözğor işlarining bir qismi özimga qolgaç, ota-onamga uylanişga rozi ekanimni aytdim. Töğrisi-da, yaşaşimizda halovat yöq, uylansam xotinim rözğor işlariga yordam beradi va yangamning jaği öçadi deb öyladim.
Töy ötdi, rözğor işlarini xotinim qila boşladi. Ammo baribir yangamning jaği yopilmadi. U endi alohida hovli qilib çiqişni gapiradigan böldi. Bahorda qişloq çetidagi yerimizdan uy tikladik va akamni köçirib qöydik. Şundan keyin rözğorimiz tinçidi.
Mavzuga oid
Yangam ança-munçada hovliga kelmas, akamni ham kelişga qöyavermas edi. Ota-onam bunga e’tibor berişmas, tinç yaşasa böldi, deb qöl siltaşar edi.
Keyinçalik singillarim ulğayişdi va ularni ham uzatdik. Kenja ukam uylandi va men ham alohida hovliga çiqib ketdim. Öşa paytlarda akam Rossiyaga quruq meva olib borib sotardi va işi yaxşi edi. Ammo yangamning zuğumi bilan biron işda yordami tegmasdi.
Esimda, kenja ukamni uylantirişda biroz mablağ muammo böldi. Akam eşitgan şekilli bir kun ozroq pul kötarib kelibdi. Onamga pulni berar ekan, közini javdiratib, «keliningiz bilmay qöya qolsin» dedi. Şu tobda beçoraga bir tarafdan rahmim kelar, ikkinçi tarafdan böş-bayovligi uçun jahlim çiqardi.
Biroz ötib oldinma keyin ota-onam olamdan ötişdi. Ularning duosini olişga ulgurmagan akam ma’rakalar ötgunça bel boğlab hassakaş bölib turdi. Ammo yangam janozadan keyin bir marta köringani, qaytib kelmadi.
Qişloğimiz odamlari juda tadbirkor. Hatto sobiq ittifoq paytida OBXSS xodimlari quvib yurganda ham savdo bilan şuğullangan. Özbekiston mustaqil bölgaç tadbirkorlik uçun keng yöl oçildi. Men ham imkoniyatdan foydalanib, tuman markazida dökon oçdim.
Avvaliga işim yaxşi edi. Keyin bir-ikki marta firibgarlarga çuv tuşdim va ança pulimni yöqotdim. Dökon peştaxtalari böşab qoldi. Mahsulot kamaygaç dökonga xaridorlar ham kam kiradigan bölib qoldi.
Agar xaridor söragan narsani «bizda tugagan» deb topib bera olmasangiz, u «qidirib yurgan narsam bularda yöq» deb qaytib dökoningizga kirmay qöyadi.
Şu uçun biroz qarz olib bölsa ham dökonni mollarga töldirişni va şu yöl bilan mijozlarni qaytarişni öyladim. Ammo hozir hamma özidan ortmayapti, kimdan qarz sörayman?
Öşanda xayolimga akam keldi. Ammo u yangamni «yengib çiqib» pul bera olarmikin? Tavakkal qilib akamning oldiga jönadim.
U bilan ança payt uyoq-buyoqdan suhbatlaşib ötirdik. Gapni nimadan boşlaşni bilmasdim. Akam nimadir sörab kelganimni sezib turardi. Şunçaki özim gap boşlaşimni kutayotgandi.
Oldiniga dökondagi vaziyatdan gap boşladim. Gapimning oxirida dökonni mahsulotlar bilan töldiriş va şu yöl bilan mijozlarini qaytariş uçun ikki ming dollar kerakligini aytdim.
Men gapirib turganimda yangam çoy olib kiriş bahona bir-ikki marta oldimizga kirib çiqdi va pul sörab kelganimni bildi. Akam ikki ming dollarni berib turişga rozi böldi. Faqat yangamni köndiriş uçun vaqt kerak şekilli «ertaga kel» dedi.
Ovqatlanib bölgaç akam bilan xayrlaşib darvozadan çiqar ekanman, yangamning ovozi eşitildi:
«Ha, siz ölib-tirilib qiynalib pul toping-da, keyin ularni qarindoşlaringizga bölib bering. Axir oldimizda qança işlarimiz bor»
Yangamdan keyin akamning ovozi eşitildi:
«Sekinroq gapir, eşitib qoladi. Ukamga qölimdagi hamma pulni berib yuborayotganim yöq-ku! Dökoni bor, söragan vaqtimda qaytaradi».
Uyoğini eşitmadim va köçaga çiqib ketdim. Uyga borgaç bir qarorga keldim, ertaga akamning oldiga bormayman. Meni deb yana yangam bilan yaxşi-yomon bölib yurmasin.
Taqdirni qarangki, öşanda heç kim kutmagan iş sodir böldi. Menga ikki ming dollar berişga qarşi bölgan yangamning öylamasdan qilgan bir işi uçun akam tört ming dollar pulidan ayrildi. Kamiga butun muzofotga şarmanda böldi.
Ertasi kuni tongda jarçi janozaga çaqira boşladi. Quloq solsam akamning qaynonasi ötib qolibdi. Xabarni eşitgandan tezda ta’ziya bölgan xonadonga jönadim.
Borsam, akam marhumaning yaqinlari qatorida bel boğlab turibdi. Janozani öqib, mayitni qabrga qöyib qaytar ekanmiz, akam qoldi, men uyga keldim.
Tuşdan keyin keçroq birov çaqirib keldi va zudlik bilan akamga uçraşimni aytdi. Yölda, «akam yangamning uyda yöqligidan foydalanib söragan pulimni bermoqçi şekilli. Pulni olmayman» deb öyladim. Ammo u yerda tamomila boşqa holatning ustidan çiqdim.
Akamnikiga kirib borar ekanman, hovlida beş-ön çoğlik qarindoşlar va qöni-qöşnilar körindi. Menga peşvoz çiqqan akamning kayfiyati yöq edi.
Akamning aytişiça, tongda qaynonasining vafot etgani haqida xabar kelgandan u darhol otlangan. Yangam tong yorişgandan keyin borgan. Mayitni qabrga qöyib kelişgaç, akam qaynilarining oldida birpas ötirgan va uyga qaytgan.
Uyga kirsa bolalarining qöl-oyoği boğlangan, oğziga latta tiqilgan, xonalardagi narsalar tintib taşlangan holda emiş. Darhol bolalarning qöl-oyoqlarini yeçibdi.
Bolalarning aytişiça, yangam ham janozaga ketgandan söng yuziga qora niqob taqqan uç kişi kelibdi. Bolalarni qörqitib, qöl-oyoqlarini boğlabdi. Söng xonalarga kirib hammayoqni tintişibdi. Pul saqlanadigan sandiqni oçib, ikki ming dollarni olib ketişibdi.
Hodisani eşitib hayron qoldim. Katta şaharlarda reket avjiga çiqqan paytlar edi, nahotki bizda ham paydo bölgan bölsa?! Bu işni kim qilgan bölişi mumkin?
Akamdan bosqinçilar yana nimalarni olganini söradim. «Faqat ikki ming dollarni olib ketişgan. Yangang pullarning qolganini olib boşqa joyga yaşirgan ekan. Öşa xonada uning tilla taqinçoqlari ham bor edi. Bosqinçilar ularni körmay qolibdi şekilli, joyida turibdi», dedi.
Men borganimda akam hali içki işlarga xabar berişga ikkilanib turgan ekan. Darhol xabar beriş kerak edi, deb urişib berdim.
Şundan keyin ikkalamiz tuman içki işlar bölimiga borib bosqinçilik haqida xabar berdik. Öşa zahoti jinoyat qidiruv bölimi xodimlari biz bilan akamnikiga kelişdi.
Ular hovlini, keyin xonalarni obdan közdan keçirişdi. Heç qanday iz yöq. Oxirida esa bolalar bilan suhbatlaşişdi.
Akamning ikkita katta qizi turmuşga çiqib ketgan, öşa kuni uyda 13 yoşli öğli, 11, 9 va 7 yoşli qizlari bölgan. Akamning öğli va qizlari IIB xodimlariga «Yuziga qora niqob taqqan uç kişi keldi. Bizni boğlab, oğzimizga latta tiqişdi va pullarni olib çiqib ketişdi» deb javob berişardi.
IIB xodimlari bolalarga «Qora niqobli odamlar orasida bironta qöşnilargami yoki mahalladoşlargami öxşagani bormidi?" deb savol berganda qizçalar «bilmasak» deb yelka qisişdi. Akamning öğli esa «bittasini qöşnimizning öğliga öxşatdim», dedi.
IIB xodimlari darrov qöşnining öğlini topib kelib, akamning öğli bilan yuzlaştirişdi. Akamning öğli şu deb boş irğab qöydi. Qöşnining öğli hayron qoldi va olib çiqib ketişayotganda «men bularnikiga bu yaqin orada kirmadim» dedi.
Qöşnining öğlini tört kun tergov qilişdi. Akam bilan har kuni IIBga boramiz, natija yöq. Beşinçi kuni akamning öğlini ham olib ketişdi. Akamga «gumondor bilan yana bir marta yuzlaştiramiz» deyişdi.
Öşa kuni tuşga yaqin negadir qöşnining öğlini qöyib yuborişdi va yangamni olib ketişdi. Eşitib hayron böldim va bölimga yetib bordim. Tergovçining oldiga kirgan edim, u aslida heç qanday bosqinçilik bölmaganini, hammasini yangam uyuştirganini aytdi.
Bu gapga işonmay turganimni körib, tergovçi, yuring, deb bir xonaga boşladi. Kirsam akamning öğli yiğlab ötiribdi.
«Polvon, nega yiğlaysan? Öğil bola ham yiğlaydimi? Qani, nima bölganini amakingga ham aytib ber-çi, keyin uyingga ketasan», dedi tergovçi unga.
«Buvim ölgan kuni ertalab onam avvaliga sandiqda turgan pullarni boşqa joyga yaşirdi. Körpa-töşaklarni soçib taşladi. Qölimizni boğlab oğzimizga latta tiqdi. Söng «dadang kelsa, bosqinçilar bizni qörqitib pullarni olib ketdi», deb aytasizlar, dedi va janozaga ketdi. Dadam kelganda onam örgatgan gaplarni aytdik», dedi.
Tergovçi akamning öğlidan, «nega öşa kuni bosqinçilardan biri qöşnimizning öğliga öxşar edi, deb bizni çalğitding?» deb söragandi, u «qörqqanimdan şunday deb yubordim», dedi.
Hammasi ma’lum bölgandi. Yangam akam menga pul bermasligi uçun bosqinçilikni öylab topgan va bolalarga gap örgatib, ularni boğlab ketgan. Tergovçilarning xayoliga akamning öğlidan gumon qiliş qayerdan kelgan bölsa?!
«Qöşni bola bor-ku, öziyam juda çayir ekan. Avvaliga bosqinçilikni şeriklari bilan öşa qilgan degan gumonga bordik. Ammo heç böyin olmadi. Xodimlar bir-ikki muşt tuşirsa ham bosqinçiliik qilmaganini aytib turib oldi. Oxiri kaltak jonidan ötib ketgaç akangizning öğlini söroq qilib körişimizni aytib qoldi. Jiyaningizni bölim eşigidan olib kirişimiz bilan temir panjarani köriboq, qörqqanidan hammasini aytib berdi», dedi tergovçi.
Xudodan yaşirmaganni bandasidan yaşirmayman, şundan söng akam işni bosti-bosti qiliş uçun örtaga odam qöşdi. U akamga aşyoviy dalil sifatida olingan ikki ming dollardan keçişni, yana ikki ming dollar berişini söradi.
Men bu işga qarşi böldim. Ammo akam «xotinim qamalib ketadi» deb öşa odam söragan pulni berdi. Öşa odam firibgar ekan, akamning pullarini özlaştirib ketdi.
Yangam ma’muriy tarzda sudlandi va unga qançadir miqdorda jarima jazosi berişdi. Aşyoviy dalil esa davlat hisobiga musodara qilindi.
Şu tariqa, yangamning «şarofati» bilan akam tört ming dollaridan ayrildi. Kamiga er-xotin ikkalasi butun muzofotga şarmanda böldi.
Öşandan keyin boşqa odamdan qarz oldim va biroz ötib işlarim örniga tuşib ketdi. Ammo akam bilan oramizga sovuqçilik tuşdi. Yangam esa xuddi hammasiga men aybdorday salom-alik ham qilmay qöydi.
Orqavoratdan «öşa qarz sörab kelmaganda bu gaplar bölmasdi» deganini ham eşitdim.
Şu tariqa akamnikidan qadamim uzildi. Yangamning meni körganida qoşini çimirib «hammasiga sen sababçisan» deganday qaraşiga toqat qila olmasdim.
Mana öşa gaplarga ham 30 yildan oşdi. Oradan şunça yillar ötib, hanuzgaça akam va yangam bilan oramizda körinmas tösiq bor».
Otaxon hikoyasini tugatgaç dasturxonga fotiha öqidi va xayrlaşib ketdi.
