«Bolalarning begonasi bölmaydi»: ögay farzandlarni öz bolasiday tarbiyalagan ota haqida hayotiy hikoya
|17:03 / 01.04.202332 87112 min
«Toğ etagidagi qulay adirlikka çiqayotganimizda oyoğim tagidan nimadir portladi va tölqin meni uloqtirib yubordi. Piyodalarga qarşi işlatiladigan minaga duç kelgandik. Odatda bunday minalar oyoqlardan birini uzib yuborardi. Biroq menda unday bölmadi. Oyoqlarim butun qolgan, faqat tanamga mina parçalari tekkandi. Öşanda bekorga xursand bölgan ekanman. Öşa mina parçalari hayotimni özgartirib yubordi va meni qiyin sinovlarga duçor qildi».
Inson dunyoga kelar ekan, boşiga turli sinovlar tuşişi tabiiy hol. Kimlardir ana şu sinovlarga bardoş bera olmaydi. Boşqalar esa sabr qiladi va rohatini köradi.
Elektron poçtamga maktub yöllagan otaxon ham bir paytlar juda oğir sinovga duç kelib sabr qilgan insonlardan biri ekan.
«Oğir sinovga duç kelganimda xayolimga turfa yomon öylar ham kelgan. Hatto özimni öldirmoqçi ham bölganman. Biroq yaxşilab öylab körsam, Xudo bergan jonni faqat uning Özi olişga haqdor ekan. Öşanda jonimga qasd qilişim eng yomon iş bölişini anglab yetdim va barçasiga sabr qildim», deydi u maktubida.
Otaxonning yozişiça, u sovet davrida harbiy xizmatni Afğonistonda ötagan va uruşda qatnaşgan. Öşa yerda piyodalarga qarşi işlatiladigan minaga duç kelib, ortidan tuzalmas dard orttirib olgan ekan.
Öşanda bepuşt bölib qolgaç sevgan ayoli bilan ajraşişga majbur bölgan. Söng ikki bolasi bilan tul qolgan ayolga uylanib, uning farzandlarini tarbiyalagan ekan.
«1980 yilda örta maktabni tugatdim. Öşa paytda özimdan bir yoş kiçik mahalladoş qizni yaxşi körardim, biroq bu köz uriştirişdan nariga ötmasdi.
Biz tomonlarda qiz va yigitning sevişib uçraşib yurişi mutlaqo qabul qilib bölmaydigan holat sanalardi. Şu sababli yaxşi körgan qizimga hatto uni sevişimni ham ayta olmasdim. Qolaversa, u davrlarda hayo, ibo qizlarda ham, yigitlarda ham kuçli edi.
Maktabni bitirgan yilim harbiy komissariatga çaqirişdi. Tibbiy tekşiruvlardan ötdim. Baquvvat yigit edim. Töylarda kuraş tuşib yurardim, soğlom deb topişdi.
Biroz ötib harbiy xizmatga jönaş vaqti keldi. Öşa paytda Afğon uruşi boşlanganiga ikki yil bölgan, aksariyat yigitlarni öşa yoqqa jönatişayotgan edi.
Qişloğimizga uruş qurboni bölgan yigitning temir tobuti kelgan, şu sababli ota-onalar bolasini uruşga olib ketişlaridan xavotir qilib yaşardi. Bunday xavotir ota-onamda ham böldi.
Otam «odamini topib» bir-ikki söm xarajat qilib bölsa ham meni Afğonistonga emas, SSSRning boşqa şahriga xizmatga jönatişga urinib körmoqçi böldi.
U avval vaziyatni biliş uçun tuman harbiy komissariatiga borgan ekan, u yerdagilar «xavotir olmang, öğlingizni Afğonga jönatmaymiz» deyişibdi.
Otam harbiy komissariatdan xursand bölib keldi. Uyga qöni-qöşni, qarindoş-uruğ, barçani çaqirdi. Boqib qöyilgan qöçqorni söyib oş damlattirdi. Boyaqiş, «sörab keldim, öğlimni Afğonga jönatmas ekan», deb barçaga maqtanib çiqdi. Hamma xursand edi.
Mavzuga oid
Biroq harbiy komissariatdagilar otamni aldaşganini, Afğonga ketişimni könglim sezib turardi. Mantiqan öylaganda ham baqquvvat, barça talablarga javob beradigan yigitni quriliş bataloniga jönatişmasdi.
Ertaga ketasan deyişgan kuni qanday qilib yaxşi körgan qizimga meni kutişini tayinlab qöyişni öylardim. Oxiri qöşnimizning ayoliga dardimni yordim.
Yanga qizni özining uyiga çaqirib kelişga va öşa yerda gaplaşib olişimga yordam beradigan böldi.
«Hozir qizning oldiga boraman. Agar uni ham sizda köngli bölsa, xayrlaşgani keladi. Köngli bölmasa kelmaydi. Mabodo kelmasa köz yoş tökib yurmang tağin. Eson-omon kelib oling, qişloğimizda qiz köp», deb u çiqib ketdi.
Birozdan keyin yanga jilmayib kirib keldi. Qiz kelganini tuşundim. Qizga meni kutişini, Xudo xohlasa omon qaytişimni aytdim. Yana menga xat yozib turişini, unga yozgan xatlarimni yanganing nomiga jönatişimni aytdim. Qiz çiqib ketdi.
Ertasi kuni harbiy komissariatga bordim. Barçamizni avval viloyat markaziga, söng Termizga olib ketişdi. Tuşundimki, bizni Afğonga yuborişadi.
Ota-onamga ilk maktubni yozganimda Termizda ekanimizni aytmadim. Rossiyadagi şaharlardan birining nomini yozib yubordim. Oradan bir neça oy ötib bizni Afğonistonga olib ketişdi.
Uruş dahşatlarini hozir eslagim kelmayapti. Men uçun eng ajablanarli holat bizga qarşi jang qilib asir tuşganlar orasida özbeklar ham borligi böldi.
Afğonistonda 1930-yillarda kollektivlaştiriş davrida qoçib ketgan özbeklarning avlodlari yaşaşini bilardim. Biroq u yerda millionlab etnik özbeklar azaldan yaşab kelişini bilmas ekanman.
Öşanda asirlardan biri menga juda oğir gaplarni gapirgan edi:
«Ming la’nat bölsin senlarga. Bu yerda kimga qarşi jang qilyapsan? Vatanini şöro armiyasidan himoya qilayotgan millatdoşlaringa qarşimi? Yoki rabbim Alloh, payğambarim Muhammad alayhissalom degan dindoşlaringga qarşimi? Aytgança, senlar şöroviy, dindan çiqib ketgansanlar-ku. Biz senlardan yordam söradikmi? Nega birovning yeriga bostirib kelasanlar? Şunçalik osonmi birovning uyini vayron qilib odam öldiriş?»
Öşanda daryo ortidagi millatdoşim ança gaplarni gapirgan va yomon qarğagandi. Bir neça kun uning savollaridan, qarğişlaridan ta’sirlanib yurdim. Biroq örtada hayot-mamot masalasi turgandi. Sen öldirmasang, seni öldirişadi.
Kunlardan bir kun toğ etagidagi qulay adirlikka çiqayotganimizda oyoğim tagidan nimadir portladi va uning tölqini meni uloqtirib yubordi. Piyodalarga qarşi işlatiladigan minaga duç kelgandik.
Odatda bunday minalar oyoqlardan birini uzib yuborardi. Biroq negadir menda unday bölmadi. Ikki oyoğim ham butun qolgan, faqat tanamga mina parçalari tekkan edi.
Ma’lum bölişiça afğonlar adirlik atrofini minalaştirgan, men esa ulardan birini bosib olgan ekanman.
Darhol ortga qaytdik. Yaralanganlarni polk şifoxonasiga yotqizişdi. Belimdan mina parçasini olib taşlaşdi. Jarohatim unça oğir emas, oyoqlarim butun qolganiga kayfiyatim yaxşi edi. Biroq bu xursandçilik uzoqqa bormadi.
Ertasi kuni menga qarayotgan hamşira negadir «bardam böl askar, hali hammasi yaxşi böladi» dedi. Uning gaplari meni hayron qoldirdi. Arzimagan mina bölakçasi tekkanini aytmaganda aytarli jarohat olmadim. Nega hamşira bunaqa deyapti?
Undan izoh söradim. «Agar vraçga sotmasang aytaman», dedi. Va’da berdim.
«Sen duç kelgan mina oddiy emas, unga kimyoviy moddalar bilan işlov berilgan. Minaning parçasi tanaga tekkanda insonni bepuşt qiladi. Senda ham katta ehtimol bilan şunday böladi. Şu uçun xursand bölişga erta. Özingga Xudodan şifo söra», dedi u.
Hamşiraning gaplarini eşitib muzlab ketdim. Biroq çorasiz edim. Köp ötmay tuzaldim va yana jangga qaytdim. Bir neça oydan söng xizmat muddatim tugadi va uyga javob berişdi.
Köp ötmay uydagilar yaxşi körgan qizimga sovçilikka bormoqçi bölişdi. Sovçilarni jönatişdan avval meni ikki yil kutgan qizga barçasini bilişi kerak degan xulosaga keldim. Unga Afğonda bölgan hodisani aytib berdim.
Qizga gapirar ekanman, tanlov özida ekanini, men bilan yaşasa umuman farzand köra olmasligi mumkinligini, şunga bir qarorga kelişi lozimligini aytdim. Şunda u «siz bilan birga bölsam barça sinovlarga çidayman», dedi. Şu bilan masala hal böldi.
Töy ötdi, hammasi risoladagiday, biroq xotinimning böyida bölmasdi. Avvaliga farzandli bölmayotganimizga parvo qilmagan onam töyimizga ikki yildan oşgaç taşvişga tuşib qoldi.
Xotinimga bu haqda ta’na qilib gapiradigan böldi. Şunday paytlarda xotinimdan köra köproq men azoblanardim.
Axiyri bir kun heç kimga aytmay viloyat markazidagi şifoxonaga bordim. U yerda turli analizlar olişdi, tekşirişdi. Oxirida vraç gapning indallosini aytdi:
«Uka, özing ham bilib turibsan, sen jinsiy zaif emassan, bepuşsan. Bu qanday sodir bölgan bilmadim-u, senda erkaklik uruğini işlab çiqaradigan joying tuzalmas bölib şikastlangan. Sendagi dardni davolaşga hozirça meditsina ojiz. Mabodo Afğonda bölmaganmisan?»
Boş irğab unga Afğonda bölgan hodisani gapirib berdim. Vraç menga sabr tilaşdan boşqa çorasi yöqligini aytdi. Uning oldidan umidsiz bölib çiqib ketdim.
Hayotimiz juda qiyin öta boşladi. Xotinim yoş bolalarni körganda qanday ta’sirlanişini köriş men uçun oğir edi. Ikkinçi tomondan onamning ta’nalari har ikkalamizga ham azob berardi. Bor gapni onamga aytmasdan xotinimga ta’na va piçinglar «sotib olib berayotganim uçun» men ikki karra qiynalardim.
Axiyri bir kun ota-onamga barçasini aytib berdim. Haqiqatni bilişgaç onam yiğlay boşladi. Otam öyçan ötirar, mening esa yelkamdan toğ ağdarilgan edi. Onam öşa zahoti xotinimni çaqirib, undan keçirim söradi.
Şundan söng onam xotinimga mehribonlik qila boşladi. Uning bu işini «Rahmat senga, öğlimning aybini bekitib yuribsan», qabilida tuşunib ğaşim kelardi. Keyin bilsam, xotinimda ham şu keçinmalar bölgan ekan.
Kunlardan bir kun xotinim narsalarini yiğiştira boşladi. Hayron böldim. Şunda u bunday hayotga ortiq çiday olmasligini, şu uçun otasinikiga qaytişini aytdi va mendan taloğini berişimni söradi:
«Ortiq çiday olmayman. Farzandim bölmagani uçun emas, ota-onangizning bizga rahmlari kelib muomala qilişlari meni muvozanatdan çiqaryapti. Qani edi ular asl haqiqatni bilişmasa, men avvalgiday ta’na va piçing gaplar eşitib yuraversam. Endi ularning gapirişlari u yoqda tursin, köz qaraşlariga ham çiday olmayapman. Bunaqada jinni bölib qoliş heç gapmas. Şu uçun ketganim yaxşi».
Öşa tobda unga heç narsa deya olmasdim. Deyişga haqqim ham yöq edi. Garçi töydan avval hammasini aytgan bölsam-da, unga oson tutmayogandim.
Inson öz imkoniyatlarini har doim ham töğri baholay olmaydi. Maşaqqatga duç kelişdan avval çidayman deb öylaşi, biroq sinovlarga duç kelganda doş bera olmasligi mumkin.
Barçasini öylab kördim va xotinimning javobini berdim. U men bilan bir umr azoblanib yaşaşga majbur emas. Uning ham baxtli bölişga haqqi bor.
Şundan söng qişloqqa siğmay qoldim va uydan çiqib ketdim. Viloyat markaziga borib bir neça kun tentirab yurdim. Yonimda pulim qolmagaç zavodlardan biriga işga kirdim.
Öşa yerda işlab qolib ketdim. Uyga har olti oyda bir borib kelardim. Keyinçalik xotinim qöşni qişloqdagi bir erkakka turmuşga çiqib ketganini eşitdim. Bu xabarni şunday bölişi kerakdek oddiy qabul qildim.
Zavodda işlab yurganimga 3-4 yil bölib qolgandi, bölimimizga bir ayol işga keldi. Eri vafot etgaç ikki öğli bilan yolğiz qolgan ekan. Ayol bilan yaqindan tanişib, unga boşimdan ötgan voqealarni gapirib berdim.
Biroz ötib, u bilan turmuş qurdik. Bolalar avvaliga biroz begonasiraşdi. Keyin öz bolamday bölib ketişdi.
Şu tariqa bolalarni ulğaytirdik, ularni uylantirib, uyli-joyli qildik. Hozir öğillarim, kelinlarim va nabiralarimga boş bölib, ularning ardoğida yuribman.
Töğri, bu gaplarim kimlargadir eriş tuyular, biroq ötgan hayotimdan bitta yaxşi xulosa oldim – bolalarning begonasi bölmaydi».
