Bugungi kunda 183 mingdan ziyod xodim ishlayotgan gigant kompaniya mashhur Genri Ford tomonidan 28 ming dollar evaziga tashkil etilgan. Hozirda kompaniya tepasidagi rahbarlardan biri Fordning evarasi kichik Uilyam Kley Ford sanaladi. Ford Motor esa dunyoga eng mashhur sulolaviy kompaniyalardandir.
«Mashinasiz kishi – quldir...»
Mazkur so‘zlar Genri Fordning Ford News gazetasining 1925 yil 1 avgustdagi sonida bosilib chiqqan. Mashhur tadbirkor mashinasiz kishilarga shunday ta’rif bergandi.
U vaqtda hali AQShda irqchilik va segregatsiya gullab-yashnar, «qul» o‘ta haqoratomuz ibora edi. Fordning iborasiga ko‘ra, «mashinali kishi – erkin shaxsdir».
Fordning kamoloti juda qiziq edi: u irlandiyalik muhojirlar oilasida tug‘ildi, o‘n oltiga to‘lgach, uydan qochib, Detroyt shahriga ishlagani keldi. Tirishqoq yigitcha injyenerlikkacha ko‘tarildi, ishdan bo‘sh vaqtida mustaqil ravishda avtomobil yasashga muvaffaq bo‘ldi. O‘z kompaniyasiga asos solgach esa, birinchi avto — «Ford A»ni chiqardi.
Lekin kompaniyaga birinchi shuhratni 1908 yilda chiqarilgan Ford T keltirdi. 1910 yilda esa o‘sha davrlar uchun eng yaxshi bo‘lgan «Xaylend park» zavodi ishga tushirildi.
Ford ushbu zavodda ilk bor konveyer imkoniyatlaridan foydalanib, generator yig‘ishga muvaffaq bo‘ldi. Keyin dvigatel yig‘ildi. Agar bitta ishchi dvigatelni yig‘ishga qariyb 10 soat vaqt ketkazgan bo‘lsa, yangi yo‘nalishda 40 daqiqagacha qisqardi. Ford yo‘lga qo‘ygan konveyer usuli nafaqat avtomobilsozlikda, umuman sanoatda inqilob yaratdi.
Kuchli nazorat o‘rnatish maqsadida Ford ruda eritishdan tayyor avtomobil yaratishgacha bo‘lgan jarayonni yo‘lga qo‘ydi.
Ford AQSh tarixida ilk bor nafaqat menejyerlarga, balki ishchilarga ham kompaniya foydasiga qarab yillik bonuslar to‘lay boshladi.
Kommunistlar esa buni proletarlarning sinfiy tuyg‘usini susaytiruvchi hiyla deb atashgan. Ammo ishchilar haqiqatan ham korxonaning egalari bo‘lmasa-da, Fordning manfaatdor sheriklariga aylanishdi.
